Rutynowe badanie żelaza we krwi i jego odchylenie normy, to objaw wymagający dalszej diagnostyki. Poznaj normy i rodzaje zaburzeń pierwiastka (Fe).
Rola w organizmie
Żelazo odpowiada za:
- Transport tlenu. To składnik hemoglobiny,
- Produkcję energii (uczestniczy w oddychaniu komórkowym),
- Wsparcie funkcji mózgu (koncentracja, pamiętać, sprawność umysłowa),
- Wsparcie układu odpornościowego (skuteczna walka z infekcjami),
- Produkcję hormonów (uczestniczy w reakcjach biochemicznych).
Kiedy badane jest żelazo?
Najczęściej żelazo jest badane przy podejrzeniu niedokrwistości.
Dodatkowo lekarze zalecają badanie, gdy Pacjent odczuwa przewlekłe zmęczenie, rozdrażnienie. Zaobserwowano bladość skóry.
Nietypowe objawy to pęknięcia (w kącikach ust). Również kruche paznokcie (i wypadające włosy).
Prawidłowe normy żelaza
Właściwy poziom żelaza we krwi jest określony. Rozróżnia się normy na płeć. U kobiet 50-170 ug/dla. U mężczyzn 65-175 ug/dl.
Przyczyny niedoboru
Zbyt niski wynik Fe może wywołać:
- Utrata krwi (np. krwotok),
- Choroba wrzodowa żołądka (krwawienie w układzie pokarmowym),
- Tak jelita grubego,
- Stany zapalne jelit,
- Wrzodziejące zapalenie jelita (grubego),
- Choroba Leśniowskiego-Crohna,
- Krwiomocz,
- Zapalenie żołądka H.pylori,
- Celiakia,
- Stany po resekcji,
- Dieta mało białkowa, z dużą ilością fosforanów/
szczawianów.
Najczęściej niedobory pojawiają się wśród młodzieży (przy intensywnym wzroście), w ciąży, oraz w czasie laktacji. Czasami u seniorów (przy obniżonym apetycie).
Przyczyny hipersydemii (nadmiaru)
Podwyższone żelazo może obawiać się jako ból stawów. Obserwuje się problem z zaśnięciem. Silny ból brzucha. Rzadziej sucha skóra, wypadanie włosów, utrata masy ciała. Wystąpić mogą u kobiet zaburzenia miesiączki, a u mężczyzn problem z erekcją.
Przyczyną najczęściej są zaburzenia czynności wątroby. Wystąpić może choroba metaboliczna. Możliwa jest wrodzona mutacja genu HFE (niekontrolowane wchłanianie żelaza z pokarmu).
Nieleczona hipersydemia wywoła marskość wątroby bądź jej niewydolności.
Dodatkowe badania przy żelazie
Żelazo (Fe), nie jest oznaczane samodzielnie. Stężenie żelaza wykazuje duże wahania dobowe. Doskonale ilość tego pierwiastka odzwierciedla wynik ferrytyny. To białko magazynujące żelazo w wątrobie. Przy nieprawidłowych wynikach diagnostyka zostaje poszerzona o stężenie transferyny albo TIBC (całkowita zdolność wiązania żelaza).
Jeśli konieczne jest różnicowanie anemii z niedoborów żelaza, wykonuje się stężenie rozpuszczalnego receptora transferyny.
Dodatkowo można oznaczyć:
- CRP (wskazuje stan zapalny),
- Witaminę B12,
- Kwas foliowy,
- Retikulocyty,
- Badanie kału (na krew utajoną).
Jak przygotować się do badania?
Próbka pobierana z łokciowej żyły. Badanie najlepiej wykonać rano. Pobierana na czczo (przerwa od jedzenia 8-12 godzin). Przed badaniem warto wypić około 250 ml wody. Warto wiedzieć, że poziom jest najwyższy rano (w ciągu dnia spada).
Przed badaniem (1-2 dni) odstawić należy suplementy z żelazem. Przed badaniem alkohol, tłuste potrawy, nie są wskazane .
Wpływ leków i zapalnego stanu na wynik
Warto wiedzieć, że żelazo jest podniesione przy zażywaniu niektórych leków albo witamin, np. przy witaminie C jest zwiększone wchłanianie żelaza.
Obniżać poziom żelaza mogą leki zmniejszające kwasowość żołądka. Wyróżnia się niektóre antybiotyki oraz NLPZ, czyli niesteroidowe leki przeciwzapalne.
Suplementacja żelazem
Uzupełnienie niedoborów odbywa się przez suplementację. Kurację zawsze ustala lekarz. Przed farmakologią zmienia się dietę i styl życia.
Produkty zalecane to:
- Jaja,
- Mięso (szczególnie czerwone),
- Brokuły,
- Fasola,
- Soja,
- Groch,
- Soczewica,
- Pestki dyni,
- Wątróbka,
- Ryby.
Znaczenie ma sposób podania. Suplementów z żelazem nie zażywa się z kawą albo herbatą. Żelazo należy przyjmować po upływie 2-4 godzin od przyjęcia innych leków.
Wyrównanie poziomu może zająć nawet kilka miesięcy regularnej suplementacji czy zbilansowanej diety (zależy od niedoboru).
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Jakie żelazo przy zapaleniu żołądka?
Wynik żelaza będzie obniżony (nie zawsze). Zależy od czasu trwania problemu.
- Kiedy do lekarza?
Zawsze, gdy wyniki wychodzą niepokojące. Nie można samodzielnie interpretować badań.
- Ile czeka się na wyniki?
Wraz z innymi parametrami, morfologią, najczęściej wyniki uzyskujemy 2-go dnia.
- Czy nadmiar żelaza jest groźny?
Tak, nieleczony wywołuje choroby serca, cukrzycę, problemy z wątrobą.
Bibliografia
- Hryszko T., Niedokrwistość z niedoboru żelaza – diagnostyka i leczenie, „Medycyna Faktów”, 2017, nr 4, s. 315–321,
- Podhorecka M., Leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza u dorosłych – wytyczne BSG, „Medycyna po Dyplomie”, 2022.,
- World Health Organization, Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity, Geneva, 2011.
