Białko – znajduje się w mięśniach, skórze. Bierze udział w syntezie enzymów i hormonów. Niedobór białka (hipoproteinemia), może mieć poważne konsekwencje.
Białko – podstawowy budulec
Białko to fundament, podstawa budulcowa. W praktyce buduje narządy i tkanki. Jest odpowiedzialny za tworzenie m.in.: skóry, włosów, paznokci, mięśni. Twierdza strukturę komórek. Dzięki nim są one wytrzymałe, elastyczne, o właściwym kształcie.
Należy pamiętać, że organizm ludzki cały czas rozkłada i odbudowuje białka (tzw. obrót białek).
Dodatkowe funkcje białka
Białko pełni również funkcję:
- Enzymatyczną (działają jak enzymy przyspieszają reakcję chemiczne),
- Hormonalną (hormony to białka),
- Odpornościową (tworzą przeciwciała),
- Transportową (albumina przenosi hormony),
- Ruchową (umożliwiają poruszanie mięśni),
- Energetyczną (biało w sytuacji awaryjnej jest wykorzystywane jako źródło energii),
- Utrzymującą równowagę płynów (właściwy poziom ciśnienia osmotycznego krwi),
- Informacyjną (białko uczestniczy w przekazywaniu sygnałów między komórkami).
Przyczyny niedoboru
Zbyt mała ilość białka może wystąpić, gdy jego spożycie nie pokrywa zapotrzebowania organizmu.
Do potencjalnych przyczyn zaliczamy:
- Zaburzenia wchłaniania (nie przyswaja się białka pomimo jego podaży. Mogą pojawić się przewlekłe biegunki),
- Niewydolność trzustki (nieobecność enzymów trawiących białko),
- Marskość wątroby,
- Zapalenie wątroby,
- Białkomocz,
- Ciężkie rany,
- Rozległe oparzenia,
- Nowotwory,
- Ciąża i karmienie piersią (wzmożone zapotrzebowanie),
- Przewlekły stres metaboliczny.
Objawy niedoboru
Pierwsze objawy zbyt małej ilości białka mogą uwidocznić się już przy niewielkich deficytach. Wyróżnia się:
- Obrzęk, płyn gromadzi się w tkankach (niska ilość albuminy),
- Stłuszczenie wątroby lub nagromadzenie na niej tłuszczu (zmiany w mikrobiomie jelitowym),
- Zapalenie wątroby i jej niewydolność,
- Zaburzony wzrost i struktura włosów, wypadanie,
- Rozdwajanie się paznokci,
- Ziemisty odcień skóry,
- Łuszcząca, pękająca skóra,
- Zaczerwienione zmiany na skórze,
- Osłabienie układu odpornościowego (organizm nie ma z czego budować przeciwciał),
- Zwiększone łaknienie
Niedobór białka a układ nerwowy
Zbyt mała ilość białka wpływa na układ nerwowy. To niezbędny element budowy neuronów czy składki produkcji neuroprzekaźników.
Objawy są niespecyficzne. Rozwijają się stopniowo. Występują:
- Problemy z koncentracją,
- Spowolnione myślenie,
- Pogorszenie pamięci,
- Drażliwość,
- Obniżony nastrój,
- Depresję
Układ nerwowy obwodowy może wywołać mrowienie rąk i nóg albo zaburzenia czucia.
Skutki długofalowe
W długofalowej perspektywie niedobór białka może wywołać zanik mięśni. Kiedy w diecie brakuje białka, organizm pobiera je z mięśni szkieletowych, aby zachować ważniejsze tkanki. Dodatkowo wystąpi osłabienie kości, osteoporoza. Zwiększa się ryzyko złamań, spada masa mięśniowa.
U dzieci brak białka może wywołać zahamowanie wzrostu.
Diagnostyka
Wykonywane są podstawowe badania diagnostyczne, tj:
- Albumina (białko produkowane przez wątrobę),
- Białko całkowite w surowicy,
- Prealbuminę,
- Elektroforeza białek surowicy.
Pomocniczo wykonuje się:
- Próby wątrobowe (ALT, AST),
- Morfologię krwi,
- CRP (ocenia stan zapalny w organizmie),
- Badanie moczu (wykluczenie zespołu nerczycowego),
- Badanie kału (wyeliminowanie zaburzeń wchłaniania).
Dokonywana jest ocena kliniczna. Czy doszło do spadku masy ciała, czy obecne są obrzęki, problemy z gojeniem się ran.
Leczenie
Zmiana nawyków żywieniowych to klucz do wyrównania poziomu białka. Na początku warto wdrożyć dietę wysokobiałkową. Należy skupiać się na składnikach świeżych i naturalnych, tj:
- Sery twarogowe,
- Jogurty typu skyr,
- Ryby,
- Mięso kurczaka,
Jest Pacjenci walczą z problemami z przyswajaniem białka, zalecane jest stosowanie preparatów medycznych (suplementów). Dostarczają do organizmu skoncentrowane białko. Dodatkowo zawierają substancje ułatwiające jego wchłanianie.
Ile gramów protein dziennie?
Pacjent bez nadmiernego wysiłku fizycznego powinien przyjmować 0,8 do 1,1 g białka na 1 kg masy. To wartości dobowe. Jeśli zdiagnozowano niedobór, wartości wynoszą nawet 2 g.
FAQ- najczęstsze pytania
- Czy niedobór jest groźny?
Tak, w długiej perspektywie czasu.
- Czy biało buduje tylko mięśnie?
Nie, buduje np. narządy wewnętrzne czy elementy układu nerwowego.
- Czy magazynujemy białko?
Nie, w przeciwieństwie do tkanki tłuszczowej. Dlatego podaż musi odbywać się regularnie, każdego dnia.
- Jakie białko jest najważniejsze?
Kolagen – odpowiada za elastyczność skóry, kości czy ścięgien.
Bibliografia
- World Health Organization (WHO). Protein and amino acid requirements in human nutrition. WHO Press, Geneva 2007.,
- Gawęcki J. (red.). Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010,
- Szymańska I., Żbikowska A., Mitrosz P. Białka – charakterystyka i źródła. „Przemysł Spożywczy” 2018
