Najczęściej występującym nowotworem dróg rodnych Kobiety jest rak szyjki macicy. To narząd znajdujący się między pochwą a trzonem macicy, odgrywający priorytetową rolę w ciąży, a także zabezpiecza macicę przed infekcjami.
Przyczyny
Nowotwór wywołuje wirus HPV (tzw. wirus brodawczaka ludzkiego). Występuje w różnych wariantach, a tylko niektóre są wysokoonkogenne. Jeśli wirus HPV wnika do organizmu niszczy komórki nabłonka. Następnie dochodzi do dysplazji, która uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie i rozwój komórek. Zaczyna rozwijać się choroba nowotworowa.
Rak szyjki macicy w 95% wywołany jest przez wirus HPV. Inne potencjalne przyczyny to:
- Chlamydioza,
- Rzeżączkę,
- Wirus cytomegalii,
- Wirus opryszczki
Czynniki zwiększające ryzyko
Palenie tytoniu znacznie zwiększa ryzyko raka. Duża liczba ciąż i porodów również wzmaga ryzyko zachorowania. Wśród ważnych czynników wskazać należy:
- Szybkie rozpoczęcie życia seksualnego,
- Wysoka liczba partnerów seksualnych (zwiększone ryzyko zakażenia wirusem HPV),
- Brak stosowania zabezpieczeń (prezerwatyw).
Jak przebiega choroba?
Rak szyjki macicy może mieć różnorodny przebieg. Pojawić się może jako guz, który rośnie, aż zasłoni ujście pochwy. Rak może rozrastać się do tkanek miednicy, naciskając na szyjkę macicy. Przy zaawansowanym stadium nacieki obejmują pęcherz, odbytnicę.
Wczesne objawy
Na początku nowotwór rozwija się w strefach granicznych szyjki. Choroba może rozwijać bezobjawowo. Pierwsze objawy można zauważyć dopiero w zaawansowanym stadium. Głównym wskazaniem są krwawienia niezwiązane z menstruacją (najczęściej po stosunku seksualnym). Dodatkowo pojawić się mogą obfite upławy o bardzo nieprzyjemnym zapachu. Pacjentki mówią, że zaczynają odczuwać silny ból podbrzusza i krocza.
Nietypowe wskaźniki
Rozwój raka szyjki macicy wywołuje nietypowe objawy:
- Zatrzymanie oddawania moczu,
- Krew okołoodbytniczą,
- Infekcję moczowe o nawracającym charakterze,
- Opuchnięcie kończyn dolnych
Diagnostyka
Podstawą diagnostyki raka jest cytologia (materiał pobrany z tarczy kanału szyjki macicy). Pozwala na ocenę, czy obecne są komórki rakowe. Badanie pozwala ocenić, w jakim stadium znajduje się choroba. W kolejnym kroku wykonuje się test HPV. Często wykonywany jest razem z cytologią, tzw. co-testing. Jeśli cytologia nie wychodzi poprawnie, pogłębia się diagnostykę przez:
- Kolposkopię (oglądanie szyjki w dużym powiększeniu),
- Biopsję (pobranie zmienionego wycinka),
- ECC, wyłyżeczkowanie kanału szyjki (pobranie materiału z wnętrza szyjki).
Leczenie
Proces leczenia dobiera się indywidualnie do ogólnego stanu zdrowia Pacjentki i stadium raka. Pod uwagę bierze się wiek czy chęć posiadania potomstwa. Najczęściej przeprowadzana jest operacja. Najlepsze rezultaty uzyskuje się we wczesnym stadium raka. Często udaje się ochronić funkcje rozrodcze szyjki i zachowanie macicy. Zaawansowane stadium wiąże się z koniecznością usunięcia całej macicy, przymacic (tkanki wokół macicy) i węzłów chłonnych. Dalej wdrożona zostaje radioterapia. Miednica mniejsza jest napromieniowana, przez co usuwa się ewentualne, pojedyncze komórki rakowe, które mogły pozostać niezauważone na stole operacyjnym. Eliminuje się ryzyko nawrotu choroby.
Jeśli guz szyjki macicy jest nieoperowalny, albo przyjął postać przetrwalnikową, wdrażana zostaje chemioterapia (pochodne platyny).
Profilaktyka
Brak objawów na początku rozwoju raka szyjki macicy bywa bardzo zgubny. Dlatego najważniejsze są regularne badania cytologiczne. Po ukończeniu 30 roku życia cytologia i genotypowanie HPV należy wykonywać raz w roku. Okres pomiędzy badaniami zależy nie tylko od wieku Pacjentki albo też od ostatniego wyniku.
Dostępne jest szczepienie przeciwko HPV.
Rokowania
Rokowania są tym lepsze, im wcześniej wykryty zostanie nowotwór. Wdrożenie leczenia na wczesnym etapie raka albo w stadium przedrakowym, pozwala na szansę pełnego powrotu do zdrowia. Jeśli nowotwór wykryje się w 3 stadium, wskazuje się na 5- letnią przeżywalność. Dodatkowo późne wykrycie wzmaga ryzyko powikłań, tj. przerzutów na:
- Płucach,
- Wątrobie,
- Odległych węzłach chłonnych,
- Tylnej ścianie pęcherza moczowego,
- Odbytnicy.
FAQ – najczęstsze pytania o raka szyjki macicy
- Ile żyje się z rakiem?
Jest to zależne od stadium, w którym wykryto raka. Jeśli leczenie wprowadza się na początku choroby, może liczyć na całkowite wyleczenie.
- Czy USG wykryje nowotwór?
Może pokazać tylko większy guz. USG jest traktowane jako badanie pomocnicze. Nie wykryje wczesnego nowotworu.
- Co boli przy tym raku?
Najczęściej podbrzusze albo miednica. Ból pojawia się podczas stosunku, w dolnej części pleców czy w nogach.
- Kto najczęściej choruje?
Najczęściej Pacjentki w wieku 35-55 lat. Dodatkowo osoby, które nie wykonują regularnie cytologii są szczególnie narażone.
Bibliografia
- Kotarski J., Didkowska J., Nowakowski A., Spaczyński M.: Rak szyjki macicy. W: Niemiec T. (red.), Zdrowie kobiet w wieku prokreacyjnym 15–49 lat. Polska 2006. Warszawa: Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju, 2007, s. 135–137,
- Paszkowski T., Torres A.: Rak gruczołowy szyjki macicy. W: Spaczyński M., Kędzia W., Nowak-Markwitz E. (red.), Rak szyjki macicy: profilaktyka, diagnostyka i leczenie. Warszawa: PZWL, 2009, s. 233–243.,
- World Health Organization: Global strategy to accelerate the elimination of cervical cancer as a public health problem. Geneva: WHO, 2020
