Oznaczenie prób wątrobowych, to metoda na ocenę pracy narządu. To badania biochemiczne krwi. Nazywane testami czynnościowymi wątroby. W surowicy oznacza się aktywność enzymów – ALT, AST, ALP, GGTP, bilirubiny całkowitej.
Poznaj znaczenie i normy prób wątrobowych.
ALT – aminotransferaza alaninowa
Enzym należący do aminotransferaz. Uczestniczy w przemianie białek. Największe stężenie ALT odnotowywane jest w komórkach wątroby. Stanowi podstawowy wskaźnik uszkodzeń wątroby. To najbardziej wiarygodny (swoisty) wskaźnik dla wątroby. 3-krotne przekroczenie wskazuje na łagodne stłuszczenie. 10- krotne na istotne uszkodzenie.
AST – aminotransferaza asparagininowa
Enzym zlokalizowany w mięśniu sercowym, trzustce, nerkach, mięśniach szkieletowych, erytrocytach. Obecny w tkankach mózgu. Nie swoisty (dla tego organu). Uczestniczy w metabolizmie aminokwasów. Umożliwia przemiany pomiędzy związkami, biorącymi udział w produkowaniu energii. Enzym wymaga łącznej interpretacji z ALT.
Wskaźnik de Ritisa
Zależność to stosunek aktywności AST – ALT. Jeśli dzieląc stężenia otrzymamy wynik:
- <1,0 = łagodne uszkodzenie wątroby,
- >1,0 = martwica komórek wątroby, zawał mięśnia sercowego,
- ok. 1,0 = marskość wątroby, ostra cholestaza wewnątrzwątrobowa, nowotwór wątroby, przerzuty.
ALP – fosfataza zasadowa
Kolejnym enzymem wątrobowym jest fosfataza alkaliczna. Największe stężenie znajduje się w komórkach (wyściełających drogi żółciowe) oraz w kościach (osteoblastach). Usuwa grupy fosforanów z różnych związków chemicznych. Znaczący dla prawidłowego przepływu żółci, mineralizacji kości. Najczęściej izolowany wzrost ALP świadczy o chorobach kości.
GGTP – gammaglutamylotranspeptydaza
To enzym błonowy. Występuje w:
- Jelitach,
- Komórkach kanalików nerkowych bliższych,
- Hepatocytach,
- Trzustce,
- Komórkach nabłonka dróg żółciowych
Oznaczenie umożliwia ocenę uszkodzenia miąższu wątroby/ dróg żółciowych. Najczęściej błędne stężenie występuje, przy podejrzeniu choroby alkoholowej. Podwyższony wynik, może wskazywać na niedrożność w drogach żółciowych. Lekarze wskazują, że to wskaźnik, pozwalający na natychmiastowe wykrycie dolegliwości.
Bilirubina – najważniejsze informacje
Badanie wątroby z krwi wiążą się z oznaczeniem bilirubiny. To barwnik żółciowy. Powstaje przez rozpad czerwonych krwinek (hemu – składnika hemoglobiny). Występuje w trzech postaciach:
- Sprzężonej (bezpośredniej),
- Niesprzężonej (wolnej),
- Całkowitej (połączenie obu frakcji).
Podwyższona bilirubina (hiperbilirubinemia) to stan wymagający szybkiej interwencji.
Ogólnie przyjęte normy prób
Wyniki zawsze analizuje lekarz (dokonując całościowej oceny).
Prawidłowa zależność bilirubiny wolnej od związanej wynosi 2:1.
Typowe zakresy referencyjne:
- ALT ok. 7-56 U/L,
- AST ok. 10-40 U\L,
- ALP ok. 40-130 U\L,
- GGTP dla kobiet 5-36 U/L, dla mężczyzn 8-61 U/L.
Jak badać próby wątrobowe?
Oznaczenia dokonujemy minimum raz w roku. Pacjent do badania przystępuje na czczo. Ostatni posiłek dnia poprzedniego maksymalnie do godziny 18 (ze względu na wskaźnik ALT). Wskazuje się na pobór krwi pomiędzy godziną 7:00 a 10:00. Stosowanie takich wytycznych pozwala na maksymalną wiarygodność uzyskanych wyników.
Podwyższone próby wątrobowe – możliwe przyczyny
Próby wątrobowe wykrywają, oceniają uszkodzenia hepatocytów, zaburzeń syntezy białek, zmianę aktywności białek (przez cholestazę). Możliwymi przyczynami jest:
- Stłuszczenie wątroby (otyłość, cukrzyca, nadużywanie alkoholu, ciężkostrawna dieta),
- Wirusowe zapalenie wątroby (typu B i C). Grozi marskością wątroby, rakiem wątrobowokomórkowym,
- Uszkodzenie wątroby (przez antybiotyki, niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki obniżające cholesterol,
- Choroby układu pokarmowego (np. zapalenie trzustki),
- Zawał mięśnia sercowego,
- Nieprawidłowe nawyki żywieniowe,
- Nadużywanie alkoholu,
- Marskość wątroby.
Wzrost wolnego stężenia bilirubiny wynikać może z hemolizy wewnątrznaczyniowej bądź z zaburzeń procesu estryfikacji. Związana bilirubina wzrasta przy toksycznym/ wirusowym zapaleniu wątroby.
Jak wspierać wątrobę?
Unerwienie czuciowe nie występuje w wątrobie. Dopiero przez ucisk innych narządów wywoływane są dolegliwości bólowe. Należy wykonywać profilaktyczne badania. Na pracę wątroby w dużym stopniu wpływają codzienne nawyki. Ważna jest:
- Dobrze zbilansowana dieta,
- Właściwe nawodnienie,
- Spożywanie posiłków o stałych porach.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Jakie wyniki są niepokojące?
Każde poniżej bądź powyżej odgórnie wskazanych norm. Im większe odchylenia, tym poważniejszy stan chorobowy.
- Jak obniżyć złe wyniki?
Właściwie zbilansowana, niskotłuszczowa dieta. Odstawienie alkoholu. Zażywanie przepisanych leków.
- Jak się przygotować?
Należy do badań podejść na czczo. Pić duże ilości wody. Unikać stresu.
- Kiedy do lekarza?
Każde wyniki badań muszą zostać poddane kompleksowej analizie przez specjalistę.
Bibliografia
- Kasarala, G., & Tillmann, H. L. (2016). Standard liver tests. Clinical Liver Disease, 8(1), 13–18.,
- Gowda, S., Desai, P. B., Hull, V. V., Math, A. A. K., Vernekar, S., & Kulkarni, S. (2009). A review on laboratory liver function tests. PubMed.,
- Limdi, J. K., & Hyde, G. M. (2003). Evaluation of abnormal liver function tests. Postgraduate Medical Journal, 79(932), 307–312.
