Nasze ciało składa się w 55- 78% z wody. Dlatego odwodnienie organizmu jest alarmującą dolegliwością. Brak wystarczającej ilości wody (ujemny bilans płynów), może wywołać poważne skutki (brak wystarczającej ilości wody do spełnienia podstawowych funkcji życiowych).
Rola odpowiedniego nawodnienia
Mózg ludzki w 73% to woda (podobnie serce). W kościach znajduję się 31% wody, a w płucach 83%. Nic więc dziwnego, że woda pełni kluczowe funkcje, tj.:
- Trawienie jedzenie (tworzy ślinę, żółć czy kwas żołądkowy),
- Usuwa zbędne produkty przemiany materii (przez mocz, kał czy skórę),
- Uczestniczy w oddychaniu komórkowym,
- Tworzy maź kostno – stawową,
- Wytwarza hormony, neuroprzekaźniki (w ośrodkowym układzie nerwowym),
- Reguluje temperaturę ciała (chroni przed przegrzaniem),
- Dostarcza tlen do komórek
Lekarze wskazują, że woda to amortyzator dla mózgu. Wyróżnia się odwodnienie łagodne (do 5% utraty wody), umiarkowane (od 10%) oraz ciężkie (od 15%).
Pierwsze sygnały ostrzegawcze
Poznaj 10 oznak, że pijesz za mało wody:
- Zawroty głowy,
- Rzadkie oddawanie moczu,
- Kolor moczu (mocno wybarwiony na żółto),
- Ogólne zmęczenie,
- Problemy z koncentracją,
- Suchość w jamie ustnej,
- Spierzchnięte usta,
- Uczucie pragnienia,
- Problem z “ugaszeniem pragnienia”,
- Podkrążone oczy, opuchnięte powieki
Główne objawy dolegliwości
Niedobór wody wywołuje zaburzenia gospodarki wodno – elektrolitowej. Obserwuje się brak równowagi kwasowo – zasadowej czy termoregulacji. Niektórzy Pacjenci mówią, że nie odczuwają pragnienia, pomimo wystąpienia odwodnienia. Często zdarza się to wśród seniorów. Zaobserwować można też brak łez przy płaczu. Dodatkowo występuję:
- Sucha, pomarszczona skóra,
- Zimne dłonie i stopy,
- Drażliwość albo apatia,
- Spadek ciśnienia krwi (w pozycji stojącej),
- Poczucie dezorientacji,
- Omdlenia,
- Utrata świadomości.
U dzieci występuje zapadnięte ciemiączko. Dodatkowo mniej niż 6 mokrych pieluch na dzień (u niemowląt) albo brak mikcji i kału przez 8 godzin u dzieci starszych.
Przyczyny
Odwodnienie pojawia się, gdy przyjmujemy mniej płynów, niż wydalamy. Najczęściej w wyniku:
- Wymiotów,
- Biegunki,
- Intensywnego wysiłku fizycznego,
- Nadmiernego pocenia,
- Gorączki,
- Oparzenia ciała,
- Upały,
- Stres,
- Cukrzyca (wówczas glukoza obecna w moczu),
- Braku właściwej ilości przyjmowania wody,
- Choroby nerek,
- Infekcje wirusowe, bakteryjne,
- Ciąża,
- Karmienie piersią.
Grupy szczególnego ryzyka
Na odwodnienie organizmu szczególnie narażone są dzieci. U nich też obserwuje się najcięższe powikłania. Stan najczęściej wywołują infekcje z wymiotami i biegunkami. Małe dzieci nie potrafią komunikować potrzeby picia, same nie potrafią sięgnąć po picie.
Podobnie w przypadku seniorów (powyżej 65 lat). Podeszli Pacjenci mają mniejszą objętość wody w ciele. Dodatkowo znacznie mają przewlekłe choroby czy przyjmowane leki.
Odwodnienie organizmu częściej występuje u Pacjentów z:
- Cukrzycą,
- Demencją starczą,
- Chorobami nerek,
- Stałą podażą leków moczopędnych (np. obniżający ciśnienie),
- Problemami z poruszaniem się.
Diagnostyka
Odwodnienie ujawnia się w badaniach moczu (ciemna barwa, mała ilość, większy ciężar właściwy).
Wykonywana jest morfologia krwi, głównie wskaźnik HCT (hematokryt). Jego wysokie stężenie wskazuje na zbyt duże zagęszczenie krwinek czerwonych przy jednoczesnym niedoborze osocza.
Oznacza się ponadto elektrolity (jony sodu, potasu i chloru) czy kreatyninę (bada się funkcjonowanie nerek).
Leczenie
Łagodne lub umiarkowane odwodnienie uzupełnia się większą ilością płynów oraz elektrolitami. Ciężkie odwodnienie wymaga specjalistycznej pomocy (leki nawadniające dożylnie).
U dzieci stosuje się dostępne bez recepty roztwory nawadniające (woda i sole we właściwych proporcjach). Dzięki nim uzupełniają się nie tylko płyny, ale także elektrolity.
Najczęściej popełniane błędy
Przy nawadnianiu znaczenie ma rodzaj przyjmowanego płynu. Sama, czysta woda nie wystarczy. Dodatkowo minimalnie osoba dorosła powinna wypić 2,5 litra płynów na dobę. Dodatkowo wskazuje się, że na 1 kg powinniśmy przyjąć 30 ml wody.
Dodatkowo unikać należy:
- Kofeiny,
- Napojów gazowanych,
- Alkoholu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest groźne?
Tak, zwłaszcza w młodym i podeszłym wieku.
- Jakie nietypowe objawy?
Skurcze mięśni, przyspieszony oddech. Często tzw. mgła mózgowa.
- Co odwadnia najbardziej?
Wysoka gorączka, upały. Brak właściwego nawodnienia.
- Co boli?
Najczęściej głowa i brzuch. Czasami mięśnie.
Bibliografia
- Traczyk W. Z., Trzebski A., Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej, PZWL, Warszawa.,
- Kokot F., Gospodarka wodno-elektrolitowa i kwasowo-zasadowa w stanach fizjologii i patologii, PZWL, Warszawa.,
- World Health Organization (WHO), Oral Rehydration Salts: Production of the New ORS, WHO, Geneva.
