Częstą chorobą kości jest osteopenia. Obniżona gęstość mineralna kośćca jest jej cechą charakterystyczną. Dlatego wytrzymałość kości ulega znacznemu obniżeniu. Występuje zwiększone ryzyko złamań.
Może spotkać niemowlęta, tzw. osteopenia wcześniacza (6-12 tydzień życia). Także wśród dzieci. Najczęściej występuje po 50 roku życia. Poznaj najważniejsze informacje.
Osteopenia a osteoporoza
Nie jest to osteoporoza (dwa mylone pojęcia). Osteopenia może wywołać osteoporozę, ale nie musi. Nie jest tą samą chorobą. Obniżeniu ulega gęstość mineralna kości, przy jednoczesnej zachowaniu zdolności do właściwej mineralizacji. Lekarze wskazują, że osteopenia jest wczesnym stadium/ sygnałem pojawienia osteoporozy. Nie to regułą.
Przyczyny i czynnika ryzyka
Wiek to główna przyczyna. Najczęściej dotyka kobiety. W wieku okołomenopauzalnym (może rozwijać się wcześniej). Pojawiają się silne zmiany hormonalne. Gwałtownie spada poziom estrogenów (regulujących gospodarkę wapniową). Niedobory tego hormonu wpływają bezpośrednio na gęstość mineralną kości.
Dodatkowe przyczyny to:
- Nieprawidłowo zbilansowana dieta,
- Niedobory białka, wapnia, magnezu, fluoru, witamin (D,C,K),
- Mała ilość aktywności fizycznej,
- Otyłość,
- Niedowaga,
- Uprawianie zawodowe sportu,
- Spożywanie nadmiernej ilości alkoholu, kawy,
- Długotrwałe przyjmowanie glikokortykosteroidów,
- Celiakia (zaburzenia wchłaniania substancji odżywczych)
U dzieci przyczyną jest zbyt mała ilość ruchu oraz błędy żywieniowe. Dlatego właściwie odżywianie w ciąży jest kluczowe.
Inne czynniki ryzyka to m.in.: nadczynności tarczycy, choroby zapalne jelit, reumatoidalne zapalenie stawów, palenie tytoniu.
Cechy charakterystyczne dolegliwości
Objawy osteopenii na początku dolegliwości nie występują. Pierwszym sygnałem wzbudzającym niepokój, jest ból kręgosłupa. Dodatkowo zgarbiona sylwetka. Występować może męczliwość mięśni czy zaburzenia chodu. Najczęściej o osteopenii Pacjenci dowiadują się przy złamaniach kości, np. przy niegroźnych upadkach.
Densytometria – jak czytać wyniki badań?
Podstawą diagnostyki jest densytometria. To badanie kości (rentgenowskie). Wykorzystuję niewielkie dawki promieniowania. Pozwala na ocenę stopnia zaawansowania choroby.
Wynik T-Score, oscylujący w przedziale -1 do -2,5, jest dużym wskazaniem na obecność osteopenii.
T- score, czyli stosunek gęstości mineralnej kości (danego Pacjenta), do średniej gęstości kości zdrowej osoby. Jeśli wynik wskazuje poniżej -2,5, diagnozowana jest osteoporoza.
Dodatkowo niezbędna jest kompleksowa diagnostyka laboratoryjna
Podstawowe metody leczenia
Leczenie osteopenii jest niezbędne – nawet w początkowej fazie. Jeśli nie występuje stadium zaawansowane, wdrażana jest zbilansowana dieta. Konieczne jest unikanie używek. Konieczny jest ruch, na świeżym powietrzu. Idealne będą spacery, marsze nordic walking, pływanie.
Niekiedy leczenie farmakologiczne jest niezbędne. Najczęściej to HTZ (hormonalna terapia zastępcza). Przeważnie dla Pacjentek w wieku okołomenopauzalnym. Takie leczenie należy do ostateczności.
Najlepszą formą aktywności fizycznej są ćwiczenia oporowe (przysiady, wykroki, wspięcie na palcach), obciążające kości (taniec, lekki jogging, szybki marsz). Wskazane są ćwiczenia równoważne, tj. stanie na jednej nodze, chodzenie po linie.
Dieta dla kości
W diecie Pacjenta nie może zabraknąć:
- Wapnia i białka (sery, jogurty, szprotki, sardynki, makrela, śledzie, mleko),
- Wartościowych tłuszczy (oliwa z oliwek, lniany olej),
- Słonecznika, sezamu, migdałów,
- Jajek,
- Produktów bogatych w witaminę C (cytrusy, czarna porzeczka, pietruszka),
- Witaminy K (brokuł, jarmuż, rukola, roszponka),
- Magnezu (gorzka czekolada, rośliny strączkowe, kaszę),
- Fluoru (soja, woda mineralna).
Ograniczyć należy natomiast:
- Szczawiany (utrudniają wchłanianie wapnia),
- Produkty z dużą ilością kwasów omega – 6,
- Parówki, tłuste wędliny,
- Napoje energetyczne,
- Słodycze,
- Jedzenie typu fast – food,
- Dania typu instant.
Powikłania nieleczonej osteopenii
Najczęstszym powikłaniem nie leczenie osteopenii jest osteoporoza. Dodatkowo pojawić mogą się złamania niskoenergetyczne. Problemy po niewielkim urazie. Najczęściej w okolicy nadgarstków, kręgów kręgosłupa, szyjki kości udowej. Często przy bliższym końcu kości ramiennej. Kolejną ewentualnością jest ograniczenie sprawności (trudność w poruszaniu).
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest uleczalna?
Tak, to stan, który można zahamować. U niektórych Pacjentów częściowo odwrócić.
- Kogo najczęściej spotyka?
Osoby otyłe, z monotonną, przetworzoną dietą, bez ruchu i aktywności.
- Czy występuje ból?
Często nie – dopiero, gdy choroba przechodzi w zaawansowany stan.
- Co warto jeść?
Dużo warzyw, białka (mięsa chudego). Przede wszystkim produkty z wapniem (mleko, sery, kefiry, jogurty).
Bibliografia
- Binkley, N., & Adler, R. A. (2012). Treatment of osteopenia. Current Osteoporosis Reports, 10(3), 209–218.,
- Bae, S., Lee, S., Park, H., i wsp. (2023). Position Statement: Exercise Guidelines for Osteoporosis Management and Fall Prevention in Osteoporosis Patients. Journal of Bone Metabolism, 30(2), 149–165.,
- Pisani, P., Renna, M. D., Conversano, F., i wsp. (2014). Screening, diagnosis and treatment of osteoporosis: A brief review. Clinical Cases in Mineral and Bone Metabolism, 11(3), 201–207.
