Okres jesienno – zimowy to spadek samopoczucia i odczuwanie zmęczenia. Etiologię natury medycznej stanowi często niedobór witaminy D. Do jej wytwarzania niezbędne jest promieniowanie UV, które w naszej strefie klimatycznej w tym czasie jest na znikomym poziomie.
Funkcje witaminy D3
Kalcytriol, który wytworzony jest w nerkach, współtworzy metabolizm wapnia oraz fosforu. Dodatkowo witamina D3:
- Jest niezbędna do przyswajania składników mineralnych z jelita cienkiego,
- Wpływa na ogólną kondycję kości,
- Reguluje układ sercowo – naczyniowy,
- Wpływa na działanie układu immunologicznego,
- Utrzymuje sprawne funkcjonowanie układu nerwowego,
- Dba o wygląd i koloryt skóry (jędrność i elastyczność).
Przyczyny niedoboru
Niedobory witaminy D3 powstają w wyniku:
- Zbyt małej ekspozycji na słońce (wynika to z pracy w zamkniętych pomieszczeniach),
- Dieta pozbawiona witaminy D (mała ilość spożywania tłustych ryb, żółtek jaj czy tranu),
- Zaburzeń wchłaniania (dotyczy choroby Leśniowskiego-Crohna, celiaki czy przewlekłych biegunek),
- Nadwagi i otyłości,
- Wieku,
- Chorób nerek czy wątroby,
- Przyjmowania niektórych leków (przeciwpadaczkowych, glikokortykosteroidów)
W zdecydowanej większości przypadków, etiologia opiera się na braku dostępu do UV i właściwie dopasowanej suplementacji.
Typowe objawy
Wyróżnić można typowe objawy:
- Przewlekłe zmęczenie,
- Ból odczuwany w kończynach,
- Skurcze mięśni,
- Zwiększona ilość infekcji wirusowych i bakteryjnych (niższa odporność)
Zdarza się, że niedobory D3 nie wywołują żadnych objawów, a problem może zostać przegapiony.
Niespecyficzne objawy
Niedobór witaminy D oddziałuje na wiele funkcji w organizmie. Może wywołać objawy niespecyficzne, tj.:
- Bóle pleców,
- Zmiany i wahania nastroju,
- Spadek motywacji do działania,
- Problemy z koncentracją (mgła mózgowa),
- Bóle mięśni i kości,
- Zwiększona ilość infekcji w ciągu roku,
- Drażliwość,
- Gorsza jakość snu,
- Zaburzenia wzrostu (dzieci i nastolatkowie),
Każdy organizm wykazuje indywidualną reakcję na stres, przewlekłe napięcie mózgowe.
Skutki długotrwałego niedoboru
Jeśli przez dłuższy czas występuje niedobór witaminy D, może wystąpić:
- Choroby autoimmunologicznej (np. cukrzycy),
- Zapalenia kości i chrząstki,
- Osteoporozy,
- Astmy,
- Chorób zakaźnych,
- Przewlekłego zapalenia dziąseł,
- Chorób nowotworowych,
- Chorób układu sercowo – naczyniowego,
- Problemów neurologicznych i psychiatrycznych,
- Depresji,
- Demencji starczej.
Diagnostyka laboratoryjna
Oznaczenie D3 wykonuje się z krwi. Dokładnie oznaczona jest nieaktywna forma witaminy D 25-OH 30-50 ng/ml to norma. Oznacza się także:
- Wapń,
- Fosfor,
- Kreatyninę (oceniana jest praca nerek),
- PTH, czyli parathormon. Jest obniżony przy nadmiarze witaminy D3,
- ALP (fosfataza zasadowa). Wynik podwyższony przy problemach kostnych.
Diagnostyka jest złożona. Objawy mogą świadczyć o innych dolegliwościach, które muszą zostać wykluczone.
Interpretacja wyników
Prawidłowe stężenie witaminy D3 wynosi od 31 do 70 ng/ml. Optymalnie, jeśli mieści się w granicach 31-50. Przy wyniku:
- Powyżej 151 (stężenie jest toksyczne),
- 71-150 – nadmiar,
- 21-30 – poniżej normy,
- 11-20 umiarkowany niedobór,
- Mniej niż 10 – ciężki niedobór.
Zasady suplementacji
Ilość suplementowania witaminy D3 jest dopasowana do poziomu:
- Wykrytych niedoborów,
- Wieku,
- Wagi Pacjenta,
- Nawyków zdrowotnych,
- Ekspozycji na światło słoneczne.
Co ważne, w niektórych grupach suplementacja zalecana jest w sposób odgórny, tj. u noworodków, kobiet w ciąży, seniorów powyżej 65 lat.
Przedawkowanie witaminy D3 nie wynika z jednorazowego przyjęcia dużej dawki. Występuje przy trwałym, regularnym zażywaniu zwiększony dawek. Lekarze wskazują, że bezpieczna dawka dzienna wynosi 800-2000 IU. Maksymalnie w ciągu dnia można przyjmować 4000 UI. Najbardziej ryzykowne jest przyjmowanie około 10000 UI dziennie. To kolosalna dawka, mogąca wywołać skutki uboczne (o poważnym charakterze).
Czy można przedawkować D3?
Przedawkowanie D3 jest możliwe. Zdarza się rzadko. Zjawisko określane jest jako cholekalcyferol. Witamina rozpuszcza się w tłuszczach, jest magazynowana w organizmie. Przedawkowanie można rozpoznać po:
- Wymiotach lub nudnościach,
- Braku apetytu,
- Bólu głowy,
- Osłabieniu,
- Problemach z sercem czy nerkami.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Kiedy do lekarza?
Przewlekłe zmęczenie i rozdrażnienie, gorączka czy silny ból, to przesłanki bezpośrednie do wizyty u lekarza.
- Czy jest groźne?
Tak, zwłaszcza w dłużej perspektywie czasu. Jeśli niedobór jest wcześnie wykryty, wykazuje minimalne zagrożenie.
- Kogo najczęściej dotyka?
Często występuję u kobiet w ciąży, a także Pacjentek z obniżoną odpornością.
- Jak wygląda profilaktyka?
15-30 minut przebywania na słońcu – każdego dnia. Ważne jest właściwie dopasowane menu.
Bibliografia
- Płudowski P., Kos-Kudła B., Walczak M. i wsp.Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients, 2023; 15(3): 695.,
- Ruchała M., Szczepanek-Parulska E. Zasady profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D u kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Forum Położnictwa i Ginekologii, 2023.,
- World Health Organization (WHO). Vitamin D supplementation in infants and children. Geneva: WHO; 2012.
