Właściwe stężenia witamin, makro i mikro minerałów, warunkują zdrowie i dobrą kondycję. Jedną z ważniejszych jest witamina C (kwas askorbinowy), której nie umiemy produkować samodzielnie. Dlatego pojawiają się niedobory witaminy C.
Rola witaminy C
Witamina C reguluje układ odpornościowy – jest doskonałym wspomagaczem odporności. Stymuluje syntezę interferonu, podnosi aktywność komórek (NK), limfocytów B i T. Dodatkowo wpływa na migrację monocytów i tworzenie się przeciwciał.
Zażywana w sezonie infekcyjnym tworzy barierę przed wnikaniem wirusów czy bakterii. Dodatkowo kwas askorbinowy:
- Jest silnym antyoksydantem. Wykazuje właściwości przeciwutleniające, eliminując wolne rodniki,
- Chroni układ krwionośny przed miażdżycą, chorobą wieńcową,
- Zmniejsza ryzyko chorób nowotworowych, hamuje namnażanie komórek nowotworowych,
- Ogranicza wytwarzanie nitrozoamin w żołądku,
- Uczestniczy w syntezie kolagenu (białka stanowiącego budulec dla zębów, skóry, dziąseł, kości, chrząstek),
- Zwiększa przyswajanie żelaza i wchłanianie wapnia,
- Przyspiesza gojenie ran,
- Reguluje ciśnienie krwi,
- Zakwasza mocz (ograniczając infekcje układu moczowego),
- Obniża poziom glukozy.
Dlaczego nie umiemy produkować witaminy C?
Kwas askorbinowy jest produkowany w organizmie wielu zwierząt i roślin. Jednak nasze organizmy nie biorą udziału w procesie syntezy witaminy C.
Przyczyny niedoboru
Braki związku może być spowodowany:
- Mało różnorodną dietą, która pozbawiona jest produktów roślinnych,
- Zaburzenia wchłaniania w jelitach,
- Cukrzyca,
- Niedożywienie (restrykcyjne diety odchudzające)
- Anemia,
- Anoreksja,
- Choroba alkoholowa,
- Palenie tytoniu,
- Przyjmowanie leków (barbituranów, sulfonamidów),
- Przewlekły stres.
U kogo występuje zwiększone zapotrzebowanie?
Lekarze wskazują grupę osób, u których zapotrzebowanie na witaminę C jest zwiększone. Zdecydowanie są to kobiety w ciąży i karmiące piersią. Dodatkowo wskazać można:
- Osoby aktywne fizycznie,
- Zawodowi sportowcy,
- Seniorzy,
- Pacjenci z obniżoną odpornością.
Wczesne objawy niedoboru
Pierwszy zauważalny objaw niedoboru witaminy C to osłabienie organizmu. Dodatkowo obserwuje się ból mięśni, stawów. Pacjenci mówią o szybszym zmęczeniu przy wysiłku. To wynik niedostatecznej podaż tlenu do komórek (przez zaburzone wchłanianie żelaza). Kolejne objawy to:
- Zwiększona podatność na infekcje,
- Dłuższy czas trwania infekcji,
- Pogorszenie nastroju,
- Zaburzenia psychofizyczne (nawet stany depresyjne),
- Apatia,
- Zmiany w jamie ustnej (stany zapalne zębów i dziąseł, krwawienia, owrzodzenia na języku i błonach śluzowych),
- Siniaki na skórze (bez wyraźnych uderzeń),
- Pękające naczynka
Skutki skrajnego niedoboru
Długotrwałe niedobory mogą wywołać:
- Niedokrwistość,
- Depresja,
- Nerwica lękowa,
- Wybroczyny podskórne,
- Wysuszenie skóry, utratę kolorytu oraz powstawanie zmarszczek,
- Rozwój nadciśnienia tętniczego krwi,
- Wzrost cholesterolu,
- Nadczynność tarczycy,
- Osteoporoza.
Szkorbut to choroba szczególnie groźna. Dziś posiadamy dostęp do pokarmów zawierających witaminę C. W dawnych czasach choroba wywoływała epidemie zachorowań.
Diagnostyka
Określenie niedoboru witaminy C opiera się na pobraniu krwi. Oznaczane jest stężenie witaminy C. Wynik poniżej 0,2 mg/dl wskazuje na niedobór. Dodatkowo przeprowadzany jest wywiad z Pacjentem. Określa się także czynniki, które mogą stanowić przyczynę dolegliwości.
Suplementacja
Suplementacja witaminy jest ułatwiona, ponieważ rozpuszcza się w wodzie. Dodatkowo z układu pokarmowego jest wchłaniana nawet w 80%. Leczenie jest skuteczne, pierwszą poprawę widać już po 2 tygodniach. Witamina uzupełniana jest przez właściwe pożywienie (cytrusy, kiwi, truskawki, brokuły, kiszona kapusta) oraz suplementy. Najczęściej podawana jest 100-500 mg przy łagodnym niedoborze oraz 500-1000 mg przy cięższych przypadkach.
Czy można przyjąć za dużo witaminy C?
Nie, ponieważ nadmiar witaminy C zostanie wydalony z moczem. Można wskazać normy dobowe (zmienne w zależności od wieku i płci) dla poszczególnych grup:
- Dzieci do 1 roku – 20mg,
- Dzieci 1-3 lat – 40 mg,
- Dzieci 4-12 lat – 50 mg,
- Dziewczynki 13-18 lat – 65 mg,
- Chłopcy 13-18 lat – 75 mg,
- Kobiety w ciąży – 85 mg,
- Pacjentki karmiące piersią – 115-120 mg,
- Mężczyźni > 18 lat – 90 mg,
- Kobiety > 18 lat – 75 mg
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy niedobór jest groźny?
Tak, długotrwały niedobór staje się potencjalną przyczyną szkorbutu (i innych chorób).
- Po czym poznać niedobór?
Pacjenci mówią o ciągłym osłabieniu i łatwym tworzeniu się siniaków.
- Czy może wywołać arytmię?
Pośrednio, ponieważ braki witaminy C osłabiają układ krążenia.
- Co jeść w celu uzupełnienia?
Dużo warzyw, szczególnie brokułów, natki pietruszki i papryki.
Bibliografia
- Gawęcki J. (red.), Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2010,
- Moszczyński P., Pyć R., Biochemia witamin. Witaminy lipofilne i kwas askorbinowy, PWN, Warszawa 1999,
- World Health Organization (WHO), Vitamin and mineral requirements in human nutrition, WHO, Geneva
