Niedobór żelaza jest najpowszechniejszym niedoborem pokarmowym. Właściwa dieta w anemii jest kluczowa w łagodzeniu objawów. Poznaj najważniejsze informacje.
Podstawowe zasady żywienia
Przy anemii ważny jest sposób przygotowania posiłków. Zalecane jest gotowanie na wodzie, na parze, pieczenie w folii. Mięso czy ryby można przygotowywać w pergaminie. Nie należy używać tłuszczu. Zabronione jest smażenie. Kluczowa w diecie anemicznej jest witamina C. Jej dużą zawartość można odnaleźć w owocach i warzywach (papryka, cytrusy, natka pietruszki). Dieta musi pasować do przyczyny anemii. Regularnie należy kontrolować efekty.
Żelazo hemowe a niehemowe
W produktach spożywczych napotkać można dwa rodzaje żelaza. Pierwszy z nich to żelazo hemowe. Pochodzi z produktów mięsnych. Jego przyswajalność wynosi 20-25%. Drugi rodzaj to żelazo niehemowe. Pochodzi z produktów roślinnych. Jego przyswajalność wynosi 5-10%. Dlatego spożycie rodzaju niehemowego jest także ważne w kontekście łączenia z innymi produktami (żeby zwiększyć przyswajalność).
Produkty z największą zawartością żelaza
Co jeść przy anemii? Zdecydowanie mięso i przetwory mięsne. Chodzi o:
- Podroby (wątroba wieprzowa, żołądki, serce, płuca),
- Cielęcinę,
- Wołowinę,
- Baraninę,
- Dziczyznę.
Doskonałym składnikiem są ryby, tj. śledź, łosoś, sardynki, dorsz, tuńczyk. Wskazać należy także:
- Jaja,
- Produkty zbożowe (otręby pszenne, pumpernikiel, chleb żytni razowy, zarodki pszenne),
- Nasiona i ziarna (dynia, mak, sezam, chia, siemię lniane),
- Warzywa (cykoria, brukselka, brokuły, szczaw, liście i korzeń pietruszki, szpinak),
- Orzechy (pistacje, włoskie, laskowe, migdały),
- Nasiona roślin strączkowych (soja, soczewica, groch, fasola).
Niektóre osoby wierzą, że sok z buraka leczy anemię. Jest doskonałym źródłem żelaza, ale sam w sobie nie wystarczy (przy dużym niedoborze).
Co utrudnia przyswajanie?
Istnieją substancję, które zmniejszają przyswajalność żelaza. Głównie to fityniany. Są obecne w otrębach i nasionach roślin strączkowych. Wskazuje się też na błonnik pokarmowy. Znacznie ma spożycie niektórych polifenoli, które głównie występują w kawie i herbacie. Tkanina bardzo utrudnia wchłanianie żelaza. Niewskazana jest duża ilość wapnia.
Pacjenci mówią, że unikają także:
- Wyrobów cukierniczych,
- Kandyzowanych owoców,
- Białego pieczywa,
- Cukru,
- Solonych orzechów,
- Tłuszczy zwierzęcych w postaci smalcu, boczku, słoniny czy łoju,
- Alkoholu,
- Soli.
Najczęstsze błędy dietetyczne
Lekarze wskazują najczęstsze błędy. Lecząc anemię nie można łączyć produktów z dużą ilością nabiału. Dla przykładu, niewskazane są kanapki z wędliną, połączone z jogurtem. Tabletek z żelazem nie można popijać np. mlekiem. Wiele osób wie, że szpinak to doskonałe źródła żelaza. Jednak dieta nie może być tylko i wyłącznie na nim oparta. Zawiera też szczawiany, które ograniczają wykorzystanie żelaza.
Przyjmowanie suplementów z żelazem wraz z cynkiem czy magnezem to również duży błąd.
Wskazać należy także zbyt małą ilość białka w diecie. Jest niezbędny w organizmie do produkcji hemoglobiny i krwinek.
Fermentowane produkty i kiszonki
Dlaczego kiszonki są tak ważne w diecie przy anemii? Ponieważ zawierają duże ilości kwasu mlekowego. Składnik znacznie zwiększa wchłanianie żelaza. Ogórki czy kapusta kiszona do mięsa to idealne połączenie. Kiszonki wspierają również mikrobiotę jelit. Zdrowe jelita lepiej wchłaniają żelazo i inne związki. Dodatkowo zmniejszają ilość fitynianów.
Bezpieczna suplementacja żelaza
Co najważniejsze, suplementacja musi być stała i regularna, aż do wyrównania poziomu pierwiastka. Zawsze musi odbywać się po oznaczeniu stężenia, pod kontrolą lekarza. Zaczyna się suplementację od najmniejszych dawek. Lekarze na początku zalecają przyjmowanie żelaza co drugi dzień. Objawami źle dobranej dawki są nudności, zaparcia, ból brzucha czy biegunka.
Oprócz poziomu żelaza, przy anemii stałej kontroli musi podlegać:
- Ferrytyna,
- Kwas foliowy,
- Witamina C,
- Witamina B12,
- CRP (czy nie ma stanu zapalnego).
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czego nie wolno jeść?
Wysoko przetworzonej żywności, alkoholu. Nadmiaru błonnika i otrębów.
- Czy jest “superfoods” uzupełniające niedobory?
Nie, sok z buraka czy szpinak to tylko uzupełnienie.
- Czy węzły chłonne mogą być powiększone?
Mogą, ale nie jest to typowy objaw zwykłej anemii.
- Ile trwa leczenie?
Czas jest zależny od przyczyny i stopnia niedoboru. Typowo pierwsza poprawa jest po 3 tygodniach.
Bibliografia:
- Grzymisławski M. (red.), Dietetyka kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2019.,
- Bolesławska I., Przysławski J., Schlegel-Zawadzka M., Podstawy żywienia i dietoterapia, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2019.,
- World Health Organization, Iron deficiency anaemia: assessment, prevention and control. A guide for programme managers, Geneva 2001
