Morfologia krwi składa się z wielu wskaźników- jednym z nich jest HCT, czyli hematokryt. Poznaj najważniejsze informacje.
Charakterystyka wskaźnika – co to hematokryt?
HCT (inaczej HT), określa procent erytrocytów w całej objętości krwi. Ma znaczenie przy diagnostyce wszelkich chorób, które są związane ze zmianami w ilości czerwonych krwinek (tj. niedokrwistość, nadkrwistość). Wyrażany jest w procentach. Wartość zależna jest od ilości wszystkich krwinek, objętości osocza i wielkości pojedynczych krwinek. Pobierana jest próbka krwi żylnej. Badanie przeprowadzane jest na czczo (12- godzinna przerwa od jedzenia). Na 2-3 dni przed ogranicza się kawę, alkohol, tytoń. Kobiety nie mogą być w trakcie miesiączki.
Rola w organizmie
Główną rolą hematokrytu jest transport tlenu. Im bardziej prawidłowe stężenie, tym sprawniejszy transport tlenu do wszystkich obszarów organizmu. Dodatkowo odpowiada za usuwanie dwutlenku węgla. Bezpośrednio wpływa na lepkość krwi. Jeśli jest za niski, krew jest za rzadka, mało wydajna w transporcie tlenu. Jeśli HCT jest za wysoki, krew jest za gęsta. Występuje zwiększone ryzyko zakrzepów.
Prawidłowe normy
Dla dorosłych norma:
- Kobiety 37 – 47%,
- Mężczyźni 40-50%.
Normy dla dzieci to:
- Noworodki 48-70%,
- Dzieci do 12 lat 35-55%,
- Dziewczęta 13-18 lat, 35-45%,
- Chłopcy 13-18 lat, 37-50%
Zawyżony wynik – przyczyny
Podwyższony hematokryt może wynikać z odwodnienia organizmu. Często po wymiotach, biegunach, oparzeniach, małej ilości spożywanych płynów. Dodatkowe przyczyny to:
- Czerwienica prawdziwa (nowotwór krwi). Prowadzi do nadmiernej produkcji erytrocytów,
- Niedotlenienie mózgu (hipoksja),
- Choroby serca,
- Choroby płuc,
- Nowotwory nerek (przy nadmiernym wydzielaniu EPO),
- Palenie tytoniu.
Zaniżony wynik – przyczyny
W ciąży zaniżony wskaźnik jest fizjologiczny (nie powinien niepokoić). Najczęściej fizjologicznie HCT jest niższy o 5-7%. Wynika to ze wzrostu objętości osocza. Jeśli wynik wynosi 30-34%, wymaga konsultacji.
Przyczynami nienaturalnego zaniżenia HCT jest:
- Niedokrwistość,
- Niedobory żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego,
- Wrodzone zaburzenia w produkcji hemoglobiny,
- Zaburzenia funkcjonowania szpiku kostnego,
- Krwawienia z przewodu pokarmowego,
- Przewlekłe zakażenia,
- Krwawienia pourazowe,
- Marskość wątroby.
Wspólna interpretacja morfologii i badania uzupełniające
HCT interpretuje się wspólnie z RBC ( liczbą czerwonych krwinek). Ważny jest poziom hemoglobiny. Analiza trzech parametrów pozwala na stwierdzenie niedokrwistości.
Jeśli wyniki są niepokojące, dodatkowo badany jest poziom nawodnienia Pacjenta. Oznaczany jest wskaźnik MCV, MCH czy MCHC. Ważne są retikulocyty, czyli młode krwinki czerwone. Kontroli podlega gospodarka żelazowa (ferrytyna, żelazo). Gazometria pozwala na ocenę natlenienia organizmu. Przeprowadza się też badania w kierunku chorób płuc czy nerek. Pomocny jest wskaźnik stanu zapalnego w organizmie (CRP i OB).
Objawy wskazujące błędne HCT
Podejrzenie nieprawidłowości w stężeniu HCT obserwuje się przy:
- Bladości skóry i śluzówek,
- Przewlekłym zmęczeniu,
- Braku energii,
- Zbyt obfitych miesiączkach,
- Kołataniu serca,
- Zmian w ilości i zabarwieniu moczu,
- Spadku odporności organizmu,
- Krwawieniu z nosa,
- Szybkim męczeniu się,
- Nadmiernym wypadaniem włosów,
- Rozdwajaniu paznokci,
- Duszności,
- Ból w klatce piersiowej,
- Krwotok z nosa,
- Zaczerwienienie oczu.
Objawy mogą występować w różnym natężeniu.
Leczenie
Jeśli HCT jest niskie, lekarze wdrażają suplementację żelaza oraz witamin (B12, kwas foliowy). Zająć należy się leczeniem choroby podstawowej (jeśli taka istnieje). Pomocna okaże się dieta bogata w żelazo (obfitość roślin strączkowych, szpinaku, czerwonego mięsa).
Jeśli zdiagnozowane zostanie wysokie HCT, kluczowe będzie odpowiednie nawodnienie. W skrajnych przypadkach konieczny jest upust krwi (tzw. flebotomia). Jeśli wykryte są przyczyny hematologiczne, niezbędne są specjalistyczne metody leczenia.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy odchylenia są groźne?
Nieznaczne odchylenia nie. Spora nieprawidłowość może wywołać zakrzepicę, niedotlenienie organizmu.
- Czy nawodnienie zbija HCT?
Tak, rozcieńcza krew. Zwiększa objętość osocza.
- Kiedy rośnie HCT?
Podczas przebywania na dużych wysokościach. Przy paleniu tytoniu.
- Kiedy do lekarza?
Gdy pojawią się sygnały alarmowe, tj. duszność, silny ból głowy, łatwe zmęczenie.
Bibliografia
- Dembińska-Kieć A., Naskalski J. (red.), Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2017.,
- Wallach J., Interpretacja badań laboratoryjnych (wyd. polskie), Medipage, Warszawa 2020.,
- World Health Organization, Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity, WHO, Geneva 2011
