Mocz powstaje w procesie filtrowania krwi przez nerki. Oznacza się jego liczne parametry, a jednym z dolegliwości jest niski ciężar właściwy moczu. Poznaj najważniejsze informacje
Charakterystyka ciężaru moczu
Inna nazwa to gęstość względna moczu. Określa stosunek gęstości wody do gęstości moczu. Jest informacją o pracy, zdolności nerek do rozcieńczania/zagęszczania moczu. To również pośredni wskaźnik nawodnienia organizmu. Wpływ na parametr ma:
- Pocenie się (temperatura otoczenia),
- Ilość wypitych płynów,
- Obecność glukozy, białka w moczu,
- Dieta (ilość spożytej soli, białka).
Normy właściwego ciężaru
Poprawny ciężar właściwy moczu wynosi 1,005 – 1,035. Próbka pobierana z porannej mikcji zazwyczaj wskazuję na ciężar powyżej 1,023. Nie można uznawać za przyczynę zbyt niskiego ciężaru moczu kilkukrotnych mikcji nocnych (o ile nie przyjmowano płynów).
Prawidłowe pobranie próbki
Właściwe pobranie warunkuje wiarygodność uzyskanego wyniku. Należy użyć jałowego pojemnika (z apteki). Najbardziej skoncentrowany, miarodajny, jest pierwszy, poranny mocz. Dlatego lekarze zalecają pobór materiału z tej mikcji.
Co ważne, przed pobraniem moczu, w pierwszej kolejności należy dokładnie umyć okolice intymne. Używać należy do tego tylko wody (bez żeli do mycia czy środków bakteriobójczych).
Do pojemnika wychwycić należy tzw. środkowy strumień moczu. Mocz należy zacząć oddawać do toalety. Po kilku sekundach podstawić pojemnik i pobrać środkowy strumień. Po pobraniu pojemnik musi być szczelnie zamknięty. Próbka musi zostać dostarczona do laboratorium do 2 godzin.
Nie jest zalecany pobór próbki w czasie menstruacji. Należy unikać dotykania pojemnika w wewnętrznej części.
Niski ciężar właściwy (hipostenuria)
Zaniżony ciężar właściwy (poniżej 1,005) często wynika z chorób nerek. W dłuższym okresie dolegliwości wywołują upośledzenie zagęszczania moczu. Najczęstsze dolegliwości to:
- Niewydolność nerek,
- Moczówka prosta (niedobór hormonu wazopresyny, czyli ADH). Nerki nie zagęszczają poprawnie moczu,
- Śródmiąższowe zapalnie nerek,
- Uszkodzenie cewek nerkowych,
- Zaburzenia elektrolitowe (za mała ilość sodu)
Potencjalne przyczyny mogą być złożone, wymagające leczenia, a także prozaiczne. Niski ciężar właściwy moczu może być efektem jedzenia pokarmów z dużą ilością wody (np. owoców), nadmiernego picia. Ciężar może być zaniżony także przez przyjmowanie kroplówek dożylnych.
Wpływ leków i substancji diuretycznych
Niski ciężar moczu wywołać mogą leki moczopędne, tzw. diuretyki. Ich działanie polega na zwiększeniu wydalania wody.
Dodatkowo wpływ mają leki:
- Na hormony ADH,
- Przeciwpadaczkowe,
- Psychotropowe.
Nigdy na własną rękę nie można samodzielnie odstawiać środków z przepisu lekarza. Decyzję o zmianie czy wykluczeniu zawsze musi podjąć lekarz prowadzący.
Diagnostyka różnicowa
W celu rozróżnienia, czy zły ciężar właściwy wynika z diety, czy z chorób, wykonuje się badania:
- USG układu moczowego,
- Ogólne badanie moczu (zawsze z porannej mikcji, bez picia w nocy),
- Oznaczenie kreatyniny (wraz z szacowaniem przesączania kłębuszkowego, tj. eGFR),
- Osmolalności surowicy i moczu,
- Jonogram (Na, K, Ca)
Niekiedy zlecana jest test odwodnieniowy (zagęszczania moczu). To pomaga określić, czy nieprawidłowy ciężar moczu wynika z nawodnienia czy przewlekłych stanów zapalnych.
Leczenie
Proces lecznicy zależny jest od przyczyny. Najprostsze jest ograniczenie podaży płynów. Może wystarczyć korekta nawyków. Jeśli zdiagnozowana będzie moczowa, leczenie polega na sztucznym zastępowaniu hormonu. Opracowywana jest indywidualnie terapia hormonalna.
Przy moczówce nerkowej, wprowadza się dietę z ograniczeniem sodu, a tiazydy zmniejszają wielomocz.
Przy chorobach nerek niweluje się stany zapalne. Kontroluje ciśnienie, poziom elektrolitów.
Jeśli wykrywa się zaburzenie w gospodarce wodno – elektrolitowej, wyrównuje się poziom sodu, potasu, wapnia czy fosforu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Kiedy wynik niepokoi?
Niepokój pojawić może się, gdy wynik utrzymuje się niski (np. ≤1,005) w kilku badaniach. Nie ma oczywistej przyczyny.
- Czy infekcja nerek może być przyczyną?
Tak, np. odmiedniczkowe zapalenie nerek. Jednak jest to rzadka przyczyna.
- Kogo najczęściej spotyka?
Często seniorów, sportowców zawodowych, osoby z chorobami nerek. Pojawia się przy zaburzeniach hormonalnych.
- Czy stanowi zagrożenie dla życia?
Nie, o ile znajduje się pod stałą kontrolą i opieką lekarską.
Bibliografia
- Książek A., Rutkowski B. (red.): Nefrologia. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2004,
- World Health Organization: Basic laboratory methods in medical parasitology. Geneva: WHO; 1991.,
- Koziorowski C.: Refraktometryczna metoda oznaczania ciężaru właściwego moczu. Diagnostyka Laboratoryjna. 1973;9(4):475–477
