Jednym z poważnych problemów zdrowotnych może być niedobór witaminy K. To grupa związków organicznych rozpuszczalna w tłuszczach.
Rola witaminy K
Witamina odpowiada za proces krzepnięcia krwi. Wpływa na zwiększenie mineralizacji kości. Dodatkowo:
- Zmniejsza ryzyko złamań,
- Zapobiega zwapnieniu,
- Uczestniczy w procesie karboksylacji białek,
- Uczestniczy w procesie syntezy protrombiny (tzw. witamina koagulacji),
- Uczestniczy w metabolizmie układu kostnego (współpracuję z witaminą D3, wpływając na pracę komórek kościotwórczych). Dlatego zalecana jest jednoczesna ich suplementacja.
Różnice pomiędzy K1 a K2
Witamina K1 to związek syntezowany w roślinach. Inaczej zwany fitochinonem. Witamina K2 syntezowana jest przez bakterie jelitowe. Nazywana menachionem. W nauce wyróżnia się też witaminę K3, która jest syntetycznym analogiem związkiem (menadion).
Typowe objawy niedoboru
Główny objaw to zaburzenie krzepliwości. Czas gojenia się ran jest wydłużony. Do tego pojawiają się krwotoki, zaburzenia w pracy jelit. Pacjenci mówią o:
- Łatwym powstawaniu siniaków na ciele,
- Obfitych miesiączkach,
- Krwawieniu z błon śluzowych,
- Krwiomoczu,
- Skłonności do krwawień (z nosa, dziąseł),
- Przedłużone krwawienie z powstałych ran,
- Czarne, smoliste stolce,
- Krwawe wymioty,
- Bladość skóry,
- Znaczne osłabienie,
- Bóle kości (objaw pośredni).
Zauważono również związek pomiędzy stężeniem witaminy a ryzykiem choroby Alzheimera. Dolegliwości wywołuje spadek gęstości mineralnej kości.
Przyczyny niedoboru
Na etiologię przypadku składa się:
- Stosowanie niektórych leków (antybiotyków, wiążących kwasy tłuszczowe, obniżających cholesterol),
- Choroby związane z utrudnionym wchłanianiem tłuszczu (tj. przewlekłe zapalenie trzustki, zespół krótkiego jelita, chorobę Leśniowskiego-Crohna),
- Urazy mechaniczne,
- Zabiegi operacyjne,
- Długotrwałe żywienie pozajelitowe,
- Niedrożność dróg żółciowych,
- Mukowiscydoza (odpowiadają za nią mutacje genu CFTR),
- Resekcja fragmentu jelita cienkiego (przy niedrożności smółkowej)
Diagnostyka
Oceniane są objawy kliniczne Pacjenta. Diagnostyce podlega krzepnięcie krwi. Wykonuje się czas protrombinowy (PT). Badanie przesiewowe przy niedoborze K przedłuża czas PT. Dodatkowo wskaźnik INR wzrasta.
Kolejnym badaniem jest APTT (czas kaolinowo – kefalinowy). Jest pomocy w rozróżnieniu różnych zaburzeń krzepnięcia.
Specjalistycznym badaniem jest PIVKA – II (bada białko indukowane). To niezwykle czułe badanie, które wykrywa niedobór witaminy K. Wykrywa problem zanim pojawiają się objawy kliniczne. Zwyczajne określenie stężenia witaminy we krwi jest miarodajne (technicznie trudne do wykonania).
Leczenie
Na początek wprowadza się do diety produkty z dużą zawartością witaminy. Jest to filochinon, który doskonale wypełnia dzienne zapotrzebowanie. Przy dużych niedoborach wdrażana jest suplementacja. Najczęściej stosuje się multiwitaminy (gdzie znajduję się właściwa ilość witaminy K). Dostępne są też preparaty z samą witaminą K.
Każda suplementacja musi odbywać się pod kontrolą lekarza. Podstawowa forma suplementacji to fitomenadion (tzw. witamina K1). Niekiedy podaje się menachinon (witaminę K2). Powszechnie wdraża się doustną suplementację. W skrajnych przypadkach można uzupełnić braki domięśniowo albo dożylnie.
Warto skupić uwagę na leczeniu przyczyn powstałych niedoborów (np. choroby jelit czy wątroby).
Naturalne źródła witaminy K
Pokarmy bogate w witaminę K to:
- Brokuły,
- Szpinak,
- Ogórki,
- Seler zwyczajny,
- Jagody,
- Morszczyn,
- Figi,
- Ziemniaki,
- Lucerna,
- Kapusta,
- Mniszek lekarski,
- Awokado,
- Wątróbka,
- Jajko,
- Olej szafranowy.
Długotrwałe skutki niedoboru
W dłuższej perspektywie mała ilość witaminy K zmniejsza masę kostną. Dochodzi do słabszego uwapnienia całego szkieletu. Kości są podatne na złamania, wzrasta ryzyko osteoporozy.
Mogą wystąpić choroby nowotworowe, miażdżyca. Dochodzi do indukcji stresu oksydacyjnego.
Omawiana dolegliwość jest bardzo niebezpieczna dla kobiet ciężarnych. Braki wpływają na zwiększone ryzyko anomalii kostnych. Mała ilość K, to przyczyna choroby krwotocznej noworodków (VKDB). Dlatego noworodkom, po urodzeniu, witamina jest podawana domięśniowo (w zastrzyku).
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Kto jest narażony na braki?
Najbardziej noworodki, osoby z zaburzeniem wchłaniania. Wskazuje się Pacjentów z restrykcyjną dietą.
- Jaki owoc ma dużo K?
Owoce nie są bogatym źródłem witaminy K. Najwięcej ma kiwi i winogron.
- Czy witamina K walczy z cukrzycą?
Nie leczy cukrzycy. Wspiera jedynie metabolizm glukozy.
- Kiedy do lekarza?
Przy każdorazowym podejrzeniu niedoboru witaminy K. Specjalista wykona diagnozę i dobierze leczenie.
Bibliografia:
- Lipiński P., Pleskaczyńska A., Jankowska I., Dobrzańska A. Witamina K w cholestazie w świetle aktualnych wytycznych – opis przypadku,
- Szupryczyńska N., Wojda A. Zagrożenie niedoborem witaminy K i jej spożycie u pacjentów z hipercholesterolemią rodzinną. Gdański Uniwersytet Medyczny – rozdział/opracowanie naukowe.,
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) Vitamin K Deficiency Bleeding (VKDB) – overview and prevention.
