Choroba tętnic obwodowych, inaczej miażdżyca kończyn dolnych, to zwężenie/zablokowanie tętnic zaopatrujących krew w nogach. Pojawia się przewlekły proces zapalny (w aorcie i tętnicach średnich np. szyjnej, wieńcowej, biodrowej). Schorzenie najczęściej objawia się problemami w stopach oraz podudziach. Dotyka głównie osoby starsze, u mężczyzn po 45 roku życia, u kobiet po 55 roku życia (wpływ menopauzy).
Przyczyny i czynniki ryzyka
Miażdżyca najczęściej jest wynikiem odkładania się złogów tłuszczowych (wraz z innymi substancjami) w ścianach naczyń krwionośnych.
U kobiet miażdżyca pojawia się po spadku poziomu estrogenów, a więc najczęściej po okresie menopauzalnym.
Wyróżnić można złożone przyczyny (środowiskowe i genetyczne). Wyróżnia się:
- Spożycie zbyt dużej ilości tłuszczy trans oraz zwierzęcych,
- Przewlekły stres,
- Zły styl życia,
- Hiperlipidemia (wysokie stężenie cholesterolu LDL, trójglicerydów),
- Nadciśnienie tętnicze krwi,
- Otyłość bądź nadwaga,
- Spożycie dużej ilości cukrów prostych,
- Cukrzyca,
- Palenie tytoniu
Najczęściej występuje kombinacja wyżej wskazanych przyczyn, znacząco zwiększając ryzyko zachorowania.
Charakterystyczne objawy
Objawy miażdżycy nóg to stwardnienie naczyń krwionośnych. Pojawia się problem ze swobodnym przepływem krwi. Na samym początku schorzenie może nie wywoływać żadnych objawów. Pierwsze symptomy mogą pojawiać się dopiero w zaawansowanym stadium choroby.
Na samym początku uszkodzony zostaje śródbłonek, co prowadzi do gromadzenia się cholesterolu w ścianach naczyń. Początkowo Pacjenci odczuwają zaburzenia czucia w kończynach dolnych (kłucie, drętwienie) wraz z pieczeniem. Pojawia się uczucie zimna w nogach, nawet przy wysokich temperaturach.
Widoczne w obrazie stają się tzw. pasma tłuszczowe, przeobrażające się z upływem czasu w blaszki miażdżycowe. Naczynia stają się mniej elastyczne, dlatego twardnieją (zwapnienie tętnic). Często miażdżyca łączy się z innymi chorobami układu krążenia.
W miarę postępowania choroby pojawia się silny, uporczywy ból nóg. Potęguje się przy ruchu, a maleje po odpoczynku. W zaawansowanym stadium jest ciągły (chromanie przestankowe). Pacjenci mówią, że opuszczanie nóg w dół łagodzi ból.
Stopień zaawansowania choroby
USG Doppler – podstawa diagnozy
Jest to badanie stanowiące główną metodę wykorzystywaną przy podejrzeniu miażdżycy w kończynach dolnych. USG umożliwia ocenę zmian miażdżycowych uwidocznionych w tętnicach. Ocenia się przepływ krwi w tętnicach. W niektórych przypadkach lekarze zalecają wykonanie rezonansu magnetycznego czy tomografii komputerowej tętnic.
Diagnostyka laboratoryjna
U Pacjentów z podejrzeniem miażdżycy wykonuje się:
- Morfologię krwi,
- Stężenie kreatyniny,
- Stężenie cholesterolu i jego frakcji,
- Oznaczany jest poziom mocznika,
- CRP (wskaźnik stanu zapalnego w organizmie).
Leczenie
Leczenie miażdżycy nóg dopasowane jest do stadium choroby.
Leczenie niefarmakologiczne polega na eliminacji czynników ryzyka – ma na celu głównie uniknięcie problemów miażdżycowych. W tym przypadku lekarze zalecają zaprzestania palenia tytoniu, leczenie schorzeń współistniejących i regularną aktywność fizyczną. Podstawą leczenia jest także właściwa dieta (znaczne ograniczenie tłuszczu).
Farmakologiczne leczenie skupia się na:
- Eliminacji ryzyka zakrzepicy,
- Poprawie metabolizmu tłuszczów,
- Poszerzeniu światła zwężonych naczyń
Wdrażane są leki przeciwpłytkowe, hipotensyjne (odpowiadają za utrzymanie właściwego ciśnienia krwi) oraz inhibitory agregacji. Dodatkowo leki obniżające poziom lipidów we krwi.
Operacje chirurgiczne i zabiegi wewnątrznaczyniowe
Niekiedy leczenie chirurgiczne to jedyna metoda leczenia. Do popularnych zabiegów zaliczamy:
- Implantację stentów (oczyszczanie naczyń krwionośnych),
- Angioplastykę balonową (rozszerzanie zwężonych tętnic).
Decydując się na ingerencję chirurgiczną można liczyć na usunięcie blaszek miażdżycowych, wszczepienie by-passów (z użyciem żył Pacjenta albo materiałów syntetycznych). Pomyślnie przeprowadzone operacje pozwalają na przywrócenie prawidłowego przepływu krwi.
Powikłania
Nieleczona miażdżyca w dolnych kończynach wywołać może poważne powikłania zdrowotne. Do najpowszechniej występujących zaliczamy:
- Obrzęk nóg i stóp,
- Zaburzenia krążenia,
- Ogólne zmęczenie i osłabienie,
- Skurcze mięśni w nocy,
- Mrowienie stóp,
- Udar mózgu,
- Zawał mięśnia sercowego.
Niektóre powikłania mogą bezpośrednio zagrażać zdrowiu i życiu.
FAQ – najczęstsze pytania o miażdżycę kończyn dolnych
- Jakie są pierwsze objawy?
Na początku objawy mogą nie występować lub być skąpe (pieczenie po wysiłku, mrowienie czy drętwienie).
- Czego nie robić?
Nie wolno palić tytoniu. Dodatkowo należy powstrzymać się od alkoholu.
- Czy choroba jest groźna?
Tak, jeśli nie jest leczona. Może stać się przyczyną zawału czy udaru mózgu.
4. Czy zawsze konieczna jest operacja?
Nie, jeśli schorzenie wykryte zostanie wcześnie. Farmakologiczne sposoby mogą przywrócić właściwy przepływ krwi.
Bibliografia
- Terlecki P. Przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych. W: Wallner G., Banasiewicz T. (red.). Chirurgia. Tom 3. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2022. s. 248–269,
- Jakubiak G., Pawlas N., Cieślar G., Stanek A. Przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych – ważny, lecz niedoceniany problem medyczny. W: Zdrowie człowieka – profilaktyka, rozpoznawanie i leczenie chorób. Lublin: Wydawnictwo Naukowe Tygiel; 2021. s. 16–26,
- World Health Organization. Global atlas on cardiovascular disease prevention and control. Geneva: WHO; 2011.
