Szczupła sylwetka to marzenie wielu z nas. Jednak niekiedy pojawia się niezamierzona utrata wagi. Poznaj najważniejsze informacje.
Definicja przypadłości
O problemie niedożywienia mówimy, gdy BMI jest niższe od 18,5 kg/m2. Niezamierzona utrata wagi to więcej niż 10% ogólnej masy (utracona w dowolnym przedziale czasu), albo utrata 5% masy ciała w 3 miesięce.
Inne wskaźniki to:
- FFMI (fat free mass index), beztłuszczowy wskaźnik masy ciała musi być niższy niż 15 kg/m2,
- BMI < 20 kg/m2 u osób powyżej 70 roku życia,
- CLL (całkowita liczba limfocytów) < 1000/ mm3
- Albuminy < 3,0 g/dl,
- Preambuliny < 10,0 mg/dl,
- Transferyny < 150 mg/dl,
Pierwsze objawy chudnięcia widoczne są tzw. gołym okiem, w odbiciu lustra czy noszonych ubraniach.
Niedożywienie – deficyt kaloryczny
Najprostszą przyczyną chudnięcia jest zbyt niska podaż kalorii względem zapotrzebowania organizmu. Szczególnie narażone są dzieci, młodzież (duża ilość ruchu), kobiety w ciąży, karmiące piersią, seniorzy. Należy liczyć kalorie. Pomoże w tym notowanie wszystkich zjedzonych posiłków i przyjętych płynów. Pod koniec dnia zlicza się ilość kalorii. Dodatkowo może okazać się, że dieta uboga jest w białko, węglowodany oraz tłuszcze. Warto suplementować również witaminy i składniki mineralne.
Zaburzenia hormonalne i metaboliczne
Wystąpić może zaburzenie łaknienia, np. w ośrodkowym układzie nerwowym.
Jako przyczynę chudnięcia wskazujemy zaburzenia hormonalne. Zdecydowanie jest to nieustabilizowana cukrzyca. Wskazać za wiodącą należy nadczynność tarczycy. Przy tej chorobie, oprócz chudnięcia, występuje często kołatanie serca, potliwość, drżenie rąk.
Choroby układu pokarmowego
Choroby od których się chudnie to:
- Leśniowskiego-Crohna,
- Zapalenie uchyłków jelita,
- Wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
- Choroba trzewna,
- Guz przewodu pokarmowego,
- Choroby przełyku (zaburzenia w połykaniu),
- Marskość wątroby,
- Przewlekłe zapalenie trzustki,
- Mukowiscydoza.
Wynika to z faktu, że pojawiają się przy nich wymioty, biegunki, zatwardzenia. Dochodzi do utraty kalorii i białek. Wpływają na poziom wchłaniania mikro i makro elementów do krwi z pożywienia.
Choroby nowotworowe
Niestety wiele Pacjentów nie wie o swoich chorobach nowotworowych. Jednym z pierwszych symptomów jest niezamierzona utrata masy ciała. Do nowotworów, które jako jedne z najczęstszych wykazują takie objawy, zaliczamy:
- Rak trzustki,
- Układowy toczeń rumieniowaty,
- Białaczka,
- Chłoniak,
- Lite nowotwory złośliwe.
Czynniki psychologiczne
Powody chudnięcia mogą ukryte być w etiologii psychologicznej. Główną przyczynę stanowić może depresja. Pacjenci mówią, że uczucie łaknienia zanika całkowicie. Dodatkowo stosowanie niektórych leków w leczeniu psychiatrycznym, również będzie potęgować problemy. Na bezpośrednią przyczynę wskazujemy także nerwicę lękową, napady paniki i inne zaburzenia. Rzadko zdarza się jadłowstręt psychiczny.
Przewlekłe infekcje i stany zapalne
Dlaczego obserwujesz niekontrolowane chudnięcie? Może w Twoim organizmie toczy się przewlekły stan zapalny. Zmienia on metabolizm, tj. zwiększa zużycie energii, zmniejsza apetyt, nasila rozpad mięśni. Dla przykładu może być to reumatoidalne zapalenie stawów, przewlekłe zapalenie zęba / zatok, gruźlica.
Diagnostyka
Jakie badania przy chudnięciu? Internista wskaże szczegółową diagnostykę. Wskazania opiera na szczegółowym wywiadzie, badaniu przedmiotowym. Podstawą jest badanie krwi, tj.:
- Morfologia z rozmazem,
- Glukoza,
- Insulina,
- CRP (marker stanu zapalnego),
- Próby wątrobowe,
- Poziom TSH,
- Kreatynina.
Dodatkowo badany jest kał (wykluczenie obecności pasożytów). Wykonywane jest badanie moczu. Wskazane są także pogłębione badania hormonalne przy problemach z tarczycą.
Lekarze zalecają niekiedy badania obrazowe. Najczęściej jest to USG jamy brzusznej, RTG klatki piersiowej. Wskazuje się także na badania obrazowe (gastroskopie, kolonoskopie).
Leczenie – postępowanie dietetyczne
Niekontrolowana utrata wagi to objaw, a nie choroba sama w sobie. Oznacza to, że należy zidentyfikować przyczynę. Skuteczne okazuje się leczenie hormonalne (przy problemach z tarczycą). Coraz częściej wdrażane jest leczenie gastroenterologiczne, tj. leczenie przez specjalistę refluksu, wrzodów, IBS (zespołu jelita drażliwego). Kluczowa jest także dobrze zbilansowana, pełnowartościowa dieta. Musi być wysokokaloryczna, przy tym wysokobiałkowa. Posiłki mają być małe, w częste.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Dlaczego jem a chudnę?
Najprawdopodobniej wynika to z choroby ogólnoustrojowej. Może być też deficytem kalorycznym.
- Czy to groźne?
Zależy od przyczyny. Niekiedy tak, jeśli wykryta zostanie np. etiologia onkologiczna, hormonalna czy pokarmowa.
- Kogo najczęściej spotyka?
Zawodowych / amatorskich sportowców. Dzieci i młodzież, osoby aktywnie fizycznie.
- Czy minie samoistnie?
Jeśli wynika ze zbyt małej podaży – wystarczy zwiększyć ilość kalorii. Przy innej etiologii wymaga leczenia farmakologicznego.
Bibliografia
- Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu / red. J. Gawęcki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2022.,
- Polskie Towarzystwo Dietetyki. Standardy żywienia i oceny stanu odżywienia pacjentów dorosłych. Warszawa, 2021,
- Bosch X. i wsp. Unintentional weight loss: Clinical characteristics and outcomes in a prospective cohort of 2677 patients. PLOS ONE, 2017
