Regularne wizyty w toalecie to podstawa dobrego zdrowia i kondycji. Tymczasem wielu Pacjentów (20-30% populacji) skarży się na zaparcia. Problem zawsze wymaga diagnostyki.
Definicja i kryteria określające
Zaparcia to trudności w wypróżnianiu. Częściej dotyka kobiety. Powszechnie nazywane zatwardzeniem. Mówimy o problemie, gdy stolec oddawany jest 2 razy lub mniej na tydzień. Dodatkowo występuje:
- Uczucie blokady w odbytnicy,
- Silne parcie przy defekacji,
- Konieczność ręcznego wspomagania przy oddawaniu kału.
Najczęstsze przyczyny dietetyczne
Przyczynami zaparć mogą być przyjmowane pokarmy. Przede wszystkim uboga dieta w błonnik. Przyczyną może być też mała ilość płynów w diecie. Zbyt duże, częste dawki alkoholu, to również jedno ze wskazań.
Zaparcia mogą być efektem nadwrażliwości pokarmowej IgG – zależnej. Przypadłość manifestuje się dolegliwościami żołądkowo – jelitowymi. Występuje stan zapalny w jelicie, dochodzi do zaburzeń perystaltyki jelit.
Wspomnieć należy o zażywaniu niektórych leków (również przeciwbólowych).
Siedzący tryb życia
Jeśli prowadzimy siedzący tryb życia, z małą ilością aktywności, wówczas pojawiać się mogą zaparcia. Ruch fizyczny korzystnie oddziałuje na perystaltykę jelit. Lekarze zalecają umiarkowaną aktywność przez 30-60 minut dziennie. To wystarczająca ilość, by już po paru tygodniach zobaczyć różnicę. Poprawia się konsystencja stolca. Redukuje się ilość nagromadzonych gazów w żołądku.
Zaparcia czynnościowe
Wyróżniamy zaparcia czynnościowe. Są one najczęstsze. To rodzaj, w którym nie stwierdza się przeszkód fizycznych w drogach pokarmowych. Nie występują żadne guzy, zwężenia, mogące utrudniać wypróżnianie. To rodzaj przewlekły, wynikający głównie z zaburzonej pracy jelit.
Charakterystyczne objawy
Objawy zatwardzenia oprócz braku stolca to uczucie niepełnego opróżnienia jelit. Pojawia się trudność przy defekacji, silne parcie. Często dyskomfort, czasami silny ból. Stolce są twarde, zbite, często w kolorze czarnym lub ciemnobrązowym. Dodatkowe objawy to:
- Wzdęcia,
- Gazy,
- Dyskomfort w jamie brzusznej,
- Zmniejszony apetyt,
- Lęk przed defekacją,
- Złe samopoczucie,
- Zmiany w mikroflorze jelitowej,
- Brak regularności wypróżnień.
Diagnostyka medyczna
Wywiad i zebranie objawów to początek diagnostyki. Lekarz kieruje na badania laboratoryjne, tj:
- Morfologia,
- Elektrolity,
- Próby wątrobowe,
- CRP (stan zapalny),
- Wapń,
- Badanie kału,
- Testy alergiczne,
- Badanie moczu
Kontroluje się nadwrażliwość pokarmową IgG – zależną. Można wywnioskować, czy problem wynika z diety. Wykonuje się badanie fizykalne brzucha (niekiedy per rectum). Przy niepokojących symptomach diagnostyka pogłębiona to USG jamy brzusznej, kolonoskopia, tomografia komputerowa (TK).
Domowe sposoby
Chcąc zwalczyć zaparcia w domu, w pierwszej kolejności należy zadbać o dietę. Właściwa ilość błonnika jest priorytetem. Najlepiej 25-30 g na dobę. Głównym źródłem są warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste (np. otręby pszenne). Ważne jest regularne picie wody (co najmniej 2 litrów). Korzystane jest włączenie fermentowanych produktów mlecznych. Chodzi o maślankę, kefir, jogurt naturalny. Wpływają korzystnie na rozwój flory bakteryjnej. Dodatkowo hamują zachodzące w jelitach procesy gnilne.
Przegląd środków farmakologicznych
Co na wypróżnienie? Głównie preparaty ziołowe oparte na babce płesznik, błonniku psyllium. Stosowane są leki osmotyczne. Ich rolą jest zwiększenie ilości wody w jelicie i zmiękczeniu stolca. Najskuteczniejsze są tzw. makrogole. Wdrażane są też leki pobudzające perystaltykę jelit (nie mogą być nadużywane). W celu ułatwienia wypróżnienia pomocne są leki doodbytnicze, tj. czopki glicerynowe czy mikrowlewki. Pomocniczo wdrażane są probiotyki.
Profilaktyka
W uniknięciu zaparć kluczowe znaczenie ma właściwa dieta (pełna warzyw). Powinna składać się z 3-5 posiłków w ciągu dnia. Jeść powinno się o podobnych porach (unikać należy przejadania na noc). Dodatkowo bardzo niekorzystnie oddziałuje przetrzymywanie w oddawaniu stolca.
Objawy alarmowe
Utrata 10% masy ciała w 3-6 miesięcy to objaw alarmowy przy zaparciach. Ponadto:
- Osłabienie,
- Apatia,
- Brak apetytu,
- Gorączka,
- Nudności,
- Wymioty,
- Niedokrwistość,
- Krwawienie jelitowe,
- Smoliste stolce,
- Dodatni wynik na krew utajoną w stolcu.
Wizyta u specjalisty jest niezbędna.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy są groźne?
Nie, jeśli pojawiają się sporadycznie. Przewlekłe (2-3 tygodnie) wymagają natychmiastowej diagnozy.
- Czy miną samoistnie?
Tak, o ile wynikają ze złej diety (a nie chorób przewlekłych).
- Kogo najczęściej spotykają?
Najczęściej na zaparcia zapadają seniorzy. Wynika to z osłabienia perystaltyki jelit.
- Co szybko zadziała na zaparcia?
Leki przeczyszczające (zawsze pod kontrolą lekarza). Duża ilość błonnika pokarmowego.
Bibliografia
- Konturek S. Gastroenterologia i hepatologia kliniczna. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021,
- World Health Organization. Standard Treatment Guidelines and Essential Medicines List. WHO, Geneva, 2017,
- Interna Szczeklika 2024. Medycyna Praktyczna, Kraków 2024.
