Organiczne związki chemiczne – witaminy, to kluczowe elementy sprawnego funkcjonowania procesów metabolicznych. Jedną z kluczowych jest witamina A. Dostarczana jedynie z zewnątrz, znacząco wpływa na ogólny stan zdrowia.
Charakterystyka
Witamina A obejmuje retinol, retinal i karoteny. Jest to grupa związków rozpuszczalnych w tłuszczach. Jest magazynowana, głównie w wątrobie. Wykazuje wysoką odporność na działanie wysokich temperatur. Jest jednak wrażliwa na światło i tlen.
Rola witaminy A
Najważniejszą rolą jest udział w funkcjonowaniu narządu wzroku. Wytwarza impulsy nerwowe w siatkówce oka. Jej obecność umożliwia odbiór bodźców, przekształcenie ich na obraz w strukturze mózgu.
Dodatkowo witamina A:
- Uczestniczy w procesach regulujących funkcje i dojrzewanie komórek nabłonkowych (dba o dobry stan skóry, włosów i paznokci),
- Dba o układ odpornościowy,
- Bierze udział w procesie wzrostu kości (wpływa na ich właściwe formowanie i integralność strukturalną).
- Ma bezpośredni wpływ na prawidłowy rozwój płodu
Właściwości antyoksydacyjne
Witamina (zwłaszcza w formie beta-karotenu), wykazuje właściwości antyoksydacyjne. W praktyce pomaga w ochronie komórek przed ich uszkodzeniem. Neutralizuje tzw. wolne rodniki (reaktywne cząsteczki tlenu). Ich obecność uszkadza DNA, zwiększa ryzyko chorób i przyspiesza starzenie się komórek. Dobry poziom witaminy to doskonała ochrona komórek przed stresem oksydacyjnym.
Gdzie szukać witaminy A?
Organizm nie posiada zdolności do samodzielnego produkowania witaminy A. Największą ilość substancji znaleźć można w produktach pochodzenia zwierzęcego. Tran to zdecydowanie najlepszy przykład. Dodatkowo źródłem jest:
- Ser,
- Mleko,
- Masło,
- Jajka,
- Marchew,
- Dynia,
- Bataty,
- Szpinak,
- Papryka
Objawy niedoboru (hipowitaminoza)
W krajach wysokorozwiniętych niedobory witaminy A zdarzają się rzadko. Główne objawy to:
- Ślepota zmierzchowa (tzw. kurza ślepota). Doprowadza do znacznego osłabienia widzenia przy niskim oświetleniu,
- Zanik szkliwa,
- Uszkodzenie zębów,
- Przesuszenie oka (podrażnienia i stany zapalne),
- Suchość skóry, łuszczenie,
- Trądzik,
- Zwiększona łamliwość i wypadanie włosów,
- Nawracające i częste infekcje z ciężkim przebiegiem.
Długotrwały niedobór znaczenie pogarsza ogólną jakość życia. Powikłania są najgorsze u dzieci i młodzieży. Możliwe że nich to:
- Zwiększona częstotliwość burgunek,
- Zaburzenia elektrolitowe,
- Odwodnienie,
- Zaburzenia w rozwoju układu kostnego,
- Zahamowanie wzrostu,
- Uszkodzenie wzroku
Hiperwitaminoza – objawy toksyczności
Może wystąpić przypadek zbyt dużego stężenia witaminy. Najczęściej w wyniku nieprawidłowej suplementacji. Objawami takiej dolegliwości są:
- Bóle głowy,
- Nadwrażliwość na światło słoneczne,
- Pogorszenie apetytu,
- Nadpobudliwość,
- Nerwowość,
- Zaburzenia widzenia,
- Przewlekłe uczucie zmęczenia,
- Wymioty,
- Nudności,
- Ogólne osłabienie
Zbyt wysokie stężenie witaminy doprowadzić może do:
- Uszkodzenia wątroby,
- Wzrostu ciśnienia śródczaszkowego,
- W ciąży do działania teratogennego (nieodwracalne wady wrodzone),
- Przedwczesnego porodu,
- Poronienia
Zapotrzebowanie na witaminę
Dobowe zapotrzebowanie organizmu na witaminę zależne jest od:
- Wieku,
- Płci,
- Aktualnego stężenia we krwi,
- Stanu fizjologicznego (ciąży, karmienia piersią)
Można wskazać, że orientacyjne dzienne zapotrzebowanie na witaminę A wynosi ok. 700-900 ug. Lekarze wskazują, że w pierwszej kolejności należy zadbać o dietę, a suplementy traktować jako uzupełnienie.
Suplementacja
Dopasowanie odpowiedniej dawki witaminy A jest zawsze indywidualnie dopasowywane dla Pacjenta. Podstawą jest wykonanie badania krwi, które oznaczy stężenie tej substancji w organizmie. Wybierać należy jedynie sprawdzone, dobrej jakości preparaty. Suplementacja powinna być dokonywana pod stałą opieką lekarską. Środki należy stosować podczas spożywania posiłków zawierających tłuszcze (wówczas można liczyć na lepsze wchłanianie). Należy unikać zażywania kilku suplementów jednocześnie, ponieważ wiąże się to z by ryzykiem za wysokiej podaży.
Retinol to silniejsza, aktywna forma witaminy A. Łatwiej w tym przypadku o przedawkowanie. Alternatywą jest beta-karoten. Wówczas organizm przekształca tylko potrzebną ilość.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Jakie są najczęstsze objawy?
Najczęściej pojawiają się problemy ze wzrokiem po zmroku. Częste jest zmęczenie.
- Na co pomoże witamina A?
Dobry poziom jest gwarancją prawidłowo funkcjonującego układu odpornościowego. Zapewnia zdrowie komórek i narządów.
- Dla kogo jest szczególnie ważna?
Dla dzieci i młodzieży. Wskazać należy kobiety w ciąży.
- Kiedy wymagana jest konsultacja?
Przed planowaną ciążą. Przy intensywnych objawach.
Bibliografia
- Ziemlański S., Budzyńska-Topołowska J. Witamina A. „Żywienie Człowieka i Metabolizm”, 1993, t. 20, nr 1, s. 53–73.,
- Zdrojewicz Z., Kwiecińska D.
Witamina A i jej metabolity – rola w otyłości. „Polska Medycyna Rodzinna”, 2003, t. 5, nr 1, s. 41–45.,
- World Health Organization
Guideline: Vitamin A Supplementation in Postpartum Women. Geneva: WHO, 2011.
