Wielu osobom, przynajmniej raz w życiu, przytrafiło się użądlenie osy i pszczoły. Owady atakują najczęściej, gdy odczuwają zagrożenie. W jadzie znajduje się silna mieszanka peptydów i enzymów, które w momencie użądlenia wstrzykiwane są pod skórę.
Osa a pszczoła – główne różnice
Główna różnica polega sposobie żądlenia. Pszczoła zostawia w ciała ofiary żądło. Po ukąszeniu, sama umiera. Tylko samice żądlą (samce nie posiadają żądła).
Dlatego pszczoła żądli tylko raz. Żądło osy pozostaje w odwłoku. Osa żyje po dokonaniu ataku. Może użądlić wielokrotnie.
Osy są agresywniejsze. Agresywność pszczół zależy od ich gatunku. Najgroźniejsze są pszczoły afrykańskie. W Polsce nie występują. Do użądleń owadów dochodzi najczęściej przez gwałtowne zachowanie ludzi czy próbę zebrania miodu w pasiekach.
Objawy użądlenia przez dwa owady
Po ugryzieniu pszczoły zostaje mała ranka z widocznym żądłem w środku. Pojawia się zaczerwienienie i silny obrzęk (po upływie około 15 minut). Często pojawia się świąd, silne pieczenie. Powstaje stan zapalny. Jad pszczeli zawiera toksyny – melitynę, dopaminę, histaminę. W przypadku pszczół, im dłużej żądło tkwi w skórze, tym dłużej utrzymują się objawy. Ból, tkliwość, rozdrażnienie, znikają w przeciągu kilku godzin. Zaczerwienienie skóry i obrzęk, utrzymuje się kilka dni. Objawy po użądleniu osy, u niektórych Pacjentów, wywołać mogą większe dolegliwości bólowe, zaczerwienienie i obrzęk. Jadu osy jest mniej, ale jest złożony i silnie zasadowy (zawiera wiele antygenów). Nie ma konieczności wyciskania żądła (osa nie zostawia w ciele żądła). Zdarza się, że osa może zostawić żądło. Jest ono wówczas gładkie (u pszczoły haczykowate) i łatwe do usunięcia.
Pierwsza pomoc po użądleniu
Po użądleniu należy przyjąć pozycję siedzącą. Uspokoić oddech. Zapewnić wodę i świeże powietrze.
Po użądleniu pszczoły ostrożnie wyjmujemy żądło. W przeciwnym razie cała zawartość jadu mogłaby pozostać w ciele. Warto podważyć żądło wyparzonym, zdezynfekowanym, ostrym narzędziem, np. igłą. Kolejno wyciskamy miejsce użądlenia, aby pozbyć się nagromadzonego jadu. Przy użądleniu osy podobnie wyciskamy jad.
Pacjent zostaje się pod obserwacją przez ok. 30 minut (od momentu użądlenia). Należy monitorować, czy nie wystąpi reakcja alergiczna.
Użądlenie osy, pszczoły u dzieci, wymaga szczególnej obserwacji. To zdarzenie niezwykle bolesne dla małego Pacjenta, stresujące. U dzieci bez alergii, jeśli użądlenie nie wystąpiło w okolicy szyi, gardła, najczęściej nie jest groźne.
Co na użądlenie? Preparaty z apteki. Domowe sposoby na użądlenia
W aptece kupić można środki przeciwhistaminowe, kremy antyseptyczne (dostępne bez recepty). Najczęściej w formie kremu/maści/żelu. Nakładane punktowo na miejsce uczulenia. Profilaktycznie (przed uczuleniem), można zażyć doustne środki antyalergiczne.
Domowy, sprawdzony sposób, to przemywanie użądlenia wodą z mydłem. Polecane są także zimne okłady (głównie niwelujące ból). Najprostszym sposobem jest owinięcie kostek lodu w ściereczkę. Pacjenci mówią o skuteczności przemywania ukąszenia wodą z sodą oczyszczoną. To metoda doskonale neutralizująca kwas mrówkowy. Niekiedy stosuje się okład z czosnku (uprzednio startego na tarce, przepuszczonego przez praskę). Rolą jest zmniejszenie świądu i widocznego zaczerwienienia. Przyłożony plaster cebuli szybko łagodzi ból. Użądlenie można przemywać wodą z amoniakiem. Zmniejsza to kwasowość.
Reakcja alergiczna i wstrząs anafilaktyczny
Przy uczuleniu na jad osy, pszczoły, reakcja może zagrażać zdrowiu, a nawet życiu. Wyróżniamy reakcje w stopniu:
I – pokrzywka i świąd,
II – opuchlizna, ból brzucha, ucisk w klatce piersiowej, wymioty, nudności, biegunka, zawroty głowy,
III – duszności i świst krtaniowy,
IV – sinice, wstrząs anafilaktyczny ( w tym zatrzymanie krążenia).
Osoby uczulone powinny mieć w domowej apteczce zastrzyk z adrenaliną bądź hydrokortyzolem.
Kiedy do lekarza?
Jeśli Pacjent, którego ugryzła osa/pszczoła, wie, że ma alergię na jad. Dodatkowo przy każdych objawach wzbudzających niepokój, np. duszności, ucisk w klatce, omdlenia, zawroty głowy.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Kiedy występuje wstrząs anafilaktyczny?
Nawet po kilku minutach od momentu użądlenia. U każdego Pacjenta indywidualnie.
- Jak sprawdzić uczulenie?
Wykonuje się testy (w formie skórnej). Pomocne jest oznaczenie alergenów z krwi.
- Użądlenie osy czy pszczoły jest bardziej bolesne?
Użądlenie osy wywoła większe dolegliwości bólowe.
- Jak długo opuchlizna?
Około 2-3 dni. U niektórych może utrzymać się dłużej.
Bibliografia
- Ruëff, F., Bauer, A., i wsp. (2023). Diagnosis and treatment of Hymenoptera venom allergy: S2k Guideline. Allergo Journal International.,
- Matysiak, J., Matuszewska, E., Packi, K., Klupczyńska-Gabryszak, A. (2022). Diagnosis of Hymenoptera Venom Allergy: State of the Art, Challenges, and Perspectives. Biomedicines, 10(9), 2170.,
- Brzyski, P., i wsp. (2024). Stanowisko Sekcji Anafilaksji, Alergii na Jady Owadów i Mastocytozy Polskiego Towarzystwa Alergologicznego dotyczące diagnostyki nadwrażliwości na jad owadów błonkoskrzydłych. Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology.
