Mleczarskie produkty to podstawa diety. Tymczasem nietolerancja laktozy jest częstą przypadłością (u dzieci i dorosłych). Występuje niemożność trawienia laktozy w jelicie cienkim. Poznaj najważniejsze informacje.
Co to laktoza?
Laktoza to podstawowy składnik mleka wśród ssaków. Cechuje się mniej słodkim smakiem niż glukoza. Wraz z białkiem i tłuszczami jest głównym źródłem składników odżywczych (dla dzieci karmionych piersią). Nie ulega bezpośredniemu wchłonięciu z układu pokarmowego. W celu uzyskania przyswajalnej formy, musi zostać rozłożona do cukrów (tzw. prostych, tj. glukozy i galaktozy). Dokonuje tego enzym zwany laktazą.
Rola enzymu laktazy
Laktoza reguluję gospodarkę hormonalną. Wykazuje niski indeks glikemiczny. Oddziałuję głównie na inulinę oraz glukagon. Dodatkowo związek wykazuje właściwości probiotyczne. W praktyce dba o prawidłową pracę jelit. Galaktoza, która jest zawarta laktozy, buduje komórki układu nerwowego.
Odpowiada za rozkład laktozy w jelitach.
Rodzaje nietolerancji laktozy
Wyróżnia się nietolerancję:
- Wrodzoną (alaktazję). Występuje całkowity brak laktazy,
- Pierwotną (hipolaktazję). Występuje najczęściej,
- Wtórną, tzw. nabyta nietolerancja. Często towarzyszy chorobom. Dochodzi do uszkodzenia nabłonka i kosmków jelitowych, które produkują laktazę. Może być przejściowe, ustąpić samoistnie.
Przyczyny pierwotnej i wtórnej nietolerancji laktozy
Wrodzona nietolerancja laktozy spowodowana jest czynnikami genetycznymi. Lekarze wskazują, że pacjent rodzi się z problemem zdrowotnym.
Przy typie pierwotnym występuje fizjologiczny proces spadku aktywności enzymu wraz z wiekiem. Pierwsze objawy pojawiają się w okresie nastoletnim.
Przyczyny wtórnego typu to m.in.:
- Alergie pokarmowe,
- Stosowanie niektórych leków, np. antybiotykoterapii, kwasu acetylosalicylowego,
- Infekcje jelitowe,
- Choroby zapalne (Leśniowskiego – Crohna),
- Celiakia,
- Chemioterapia.
Charakterystyczne objawy
Przy omawianym schorzeniu typowo pojawia się ból brzucha, nudności, wzdęcia, tzw. przelewanie w jelitach. Objawy są po zjedzeniu produktów mlecznych. Im większa dawka, tym silniejsze objawy. Zgromadzona, niestrawiona laktoza wywołuje również:
- Kolki,
- Podrażnienie błony jelit,
- Biegunki,
- Uczucie pełności w brzuchu.
Objawy mogą być widoczne kilkadziesiąt minut po jedzeniu, a także pojawić się dopiero po upływie kilku dni.
U niemowląt takie dolegliwości, to stan przejściowy. Pojawiają się luźne, pieniące stolce po karmieniach.
Nietypowe objawy nietolerancji laktozy:
- Wysypki skórne,
- Nasilenie trądziku,
- Przewlekłe zmęczenie,
- Wahania nastroju,
- Zaparcia zamiast biegunek,
- Nudności.
Diagnostyka
Badanie na nietolerancję to wodorowy test (oddechowy). Pozwala na wykrycie stężenia wodoru (po spożyciu laktozy). Wykonuje się go w określonym przedziale czasowym. Zawyżony wodór świadczy o zaburzeniach trawienia, nietolerancji laktozy. Niestety badanie nie daje 100% pewności (występuje np. po paleniu tytoniu). Dodatkowo wykonuje się:
- Doustny test tolerancji laktozy,
- Badanie pH stolca,
- Aktywność laktazy w błonie śluzowej jelita cienkiego.
Zasady diety eliminacyjnej
Podstawą jest eliminacja z diety produktów mlecznych i innych, które zawierają w składzie laktozę. Eliminuje się pieczywo z domieszką mleka, wyroby mięsne, słodycze.
Laktoza znajduje się również w lekach (w różnych postaciach). To ukryte pułapki przy diecie eliminacyjnej.
Taka dieta uzupełniana jest o preparaty z laktazą, suplementy z wapniem. Przy dzieciach karmionych piersią, butelką, musi zostać wdrożona odpowiednia technika karmienia. Dostępne są też specjalne mleka modyfikowane z obniżoną zawartością laktozy.
U niektórych Pacjentów nie trzeba eliminować laktozy całkowicie. Wystarczy ograniczyć jej ilość.
Zamienniki produktów mlecznych
Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom Pacjentów, na rynku są zamienniki (nawet produktów mlecznych). Dzięki nim ułożenie diety nie jest wymagające i restrykcyjne. Zaawansowane procesy technologiczne umożliwiają rozłożenie enzymatyczne laktozy do prostych cukrów. Idealne do uzupełnienia niedoborów są migdały, szczaw, szpinak czy rabarbar.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest groźna?
Nie stanowi bezpośredniego zagrożenia. Może jednak być uciążliwą.
- Ile kosztuje test?
Test wodorowy (oddechowy) – około 200 zł. Test genetyczny z krwi 200-400 zł.
- Jakie są stolce?
Luźne, wodniste, o kwaśnym zapachu. Szybko po jedzeniu.
- Czy badanie krwi pokaże chorobę?
Nie. Morfologia to niepoprawna diagnostyka.
Bibliografia
- Fidler E., Lisowska A., Walkowiak J., Nietolerancja laktozy – klasyfikacja i diagnostyka, „Pediatria Polska”, 2009, nr 84(6), s. 562–566.,
- Mądry E., Krasińska B., Walkowiak J., Hipolaktazja, zespół złego wchłaniania laktozy, nietolerancja laktozy, „Family Medicine & Primary Care Review”, 2011, nr 2, s. 334–336.,
- World Health Organization (WHO), Healthy diet, WHO, Geneva.
