Kwas foliowy (pteroiloglutaminowy) utrzymywać powinien się w organizmie na właściwym poziomie. Niedobory witaminy B9 stanowią zagrożenie w ciąży i wieku rozrodczym. Witamina rozpuszcza się w wodzie. Po raz pierwszy wyizolowana w 1941 roku z liści szpinaku. Produkowany jest w jelitach w ilościach śladowych. Głównym jego źródłem pożywienie oraz suplementy. Witamina jest niezwykle wrażliwa na promieniowanie UV, zmianę temperatur albo poziomu pH.
Rola w organizmie
Kwas odpowiada za układ:
- Odpornościowy,
- Nerwowy,
- Krwionośny.
Foliany biorą udział w syntezie większości aminokwasów i kwasów nukleinowych. Są odpowiedzialne za prawidłowość przebiegu procesów regulujących ekspresję genów.
Niedobory mogą wywołać poważne choroby, takie jak:
- Małopłytkowość (trombocytopenia),
- Miażdżycę,
- Schorzenia neurologiczne,
- Niedokrwistość megaloblastyczną,
- Choroby nowotworowe (jajników, piersi, szyjki macicy).
Szczególną rolę pełni kwas w układzie nerwowym. Odpowiedzialny jest za powstawanie licznych neuroprzekaźników, m.in. dopaminy, adrenaliny, noradrenaliny.
Przyczyny niedoboru
Przyczyny niedoboru kwasu foliowego to często ciąża oraz karmienie piersią. Wskazać należy również nadwagę czy złośliwe choroby nowotworowe. Dodatkowo wymienia się:
- Schorzenia jelit,
- Depresję,
- Cukrzycę typu I,
- Choroby nerek,
- Palenie tytoniu,
- Demencję starczą,
- Nadmierne spożywanie alkoholu,
- Regularne zażywanie leków (niesteroidowych leków przeciwzapalnych, antykoncepcji, leków przeciwpadaczkowych).
- Dieta uboga, niezbilansowana.
Objawy
Objawy niedoboru kwasu foliowego zależne są od rozmiaru braków witaminy.
W zaawansowanym stadium występuje:
- Duszność,
- Owrzodzenia w jamie ustnej,
- Problemów żołądkowo – jelitowych (biegunki, zaparcia, refluks, zgaga, niestrawność),
- Kołatanie serca,
- Przewlekłe migreny,
- Zahamowanie wzrostu u dzieci,
- Padaczka,
- Psychoza,
- Choroba Alzheimera,
Symptomy niedoborów
Pierwszymi wskazówkami o niedoborze jest zbyt częste zapadanie na infekcję (spadek odporności organizmu). Dodatkowo czujemy przewlekłe zmęczenie wraz z sennością. Mogą pojawiać się zaburzenia mowy, wzroku czy chodu. Częstym symptomem jest mrowienie rąk. Wskazać należy zaburzenia w koncentracji, pamięci oraz ogólne pogorszenie nastroju.
Znaczenie suplementacji w wieku rozrodczym i ciąży
Niedobór B9 w ciąży stanowi szczególne zagrożenie. O właściwą suplementację należy zacząć dbać już na około rok przed planowanym zapłodnieniem. Właściwa wartość witaminy zmniejsza ryzyko wad mięśnia sercowego czy układu moczowego płodu. Dodatkowo niewystarczająca ilość może skutkować niską masą urodzeniową albo przedwczesnym porodem. Badania pokazują że kwas to główna profilaktyka z zakresu wad cewy nerwowej (WCN). Wady rozwijają się na przełomie trzeciego i czwartego tygodnia ciąży. Dlatego pierwszym krokiem w staraniach o dziecko powinna być suplementacja dobrej jakości kwasu foliowego. WCN jest wyjątkowo groźna, ponieważ wywołać może bezmózgowie, bezczaszkowie, przepuklinę mózgową i inne. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników zaleca przyjmowanie 0,4 mg kwasu dziennie w wieku rozrodczym, a 0,8 mg w pierwszym trymestrze ciąży. Niekiedy lekarz zaleci zdecydowanie wyższą dawkę.
Diagnostyka
Wykonywana jest morfologia krwi z rozmazem. Oznacza się także z krwi stężenie kwasu foliowego (foliany w surowicy albo foliany w erytrocytach). Konieczne jest także oznaczenie poziomu witaminy B12. Dzięki temu można rozróżnić, czy brakuje tej witaminy czy kwasu foliowego bo obraz w morfologii jest podobny.
Leczenie
Leczenie opiera się na przyjmowaniu suplementów, najczęściej 5 mg kwasu dziennie przez 3-4 miesiące. Dawka zawsze dobierana jest indywidualnie.
Do lepszego przyswajania B9 niezbędną jest suplementacja cynku, witaminy B12, C czy żelaza.
Naturalne źródła
Uzupełnienie niskiego kwasu foliowego wspomaga się dietą. Źródłem witaminy B9 są jaja, drożdże, podroby, fasola, groch, korzeń pietruszki czy nabiał. Najczęściej ilości z pożywienia nie zaspokajają niedoborów.
FAQ – najczęstsze pytania o niedobór kwasu
- Czy niedobory powstają u mężczyzn?
Tak, braki powstają przez nieprawidłową dietę, alkohol i zły styl życia.
- Co zaburza wchłanianie kwasu?
Wchłanianie zaburzają choroby przewodu pokarmowego, flory bakteryjnej czy alkohol.
- Czy niedobory są groźne?
Tak, jeśli niedobór jest przewlekły i nieleczony. Pojawić się może zaburzenie podziałów komórkowych.
- Czy możliwe jest przedawkowanie?
Nie, wysokie dawki kwasu mogą wywołać jedynie maskowanie niedoborów witaminy B12.
Bibliografia
- Flisiak I. Kwas foliowy – niedobór, w: Leksykon dermatologiczny, red. A. Kaszuba, Z. Adamski, tom 1, Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2011. ISBN 978-83-7563-024-4,
- Laskowska-Klita T., Chełchowska M., Ambroszkiewicz J., Gajewska J. Kwas foliowy – rola w metabolizmie komórki, Zakład Badań Przesiewowych, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa; 2012,
- World Health Organization (WHO). Guideline: Optimal serum and red blood cell folate concentrations in women of reproductive age for prevention of neural tube defects. Geneva: WHO; 2015
