Układ nerwowy – nasze centrum dowodzenia. Niedobór kwasów omega-3 może wywołać choroby układu sercowo – naczyniowego. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe zbudowane są z łańcucha węglowego o podwójnych wiązaniach.
Poznaj objawy, diagnostykę i leczenie.
Znaczenie kwasów EPA i DHA
W skład kwasów omega-3 wchodzi:
- Kwas alfa-linolenowy (ALA),
- Kwas dokozaheksaenowy (DHA),
- Kwas eikozapentaenowy (EPA)
Kwas ALA
Z kwasu ALA powstaje kwas DHA oraz EPA. Dodatkowo wykazuje:
- działanie przeciwzapalne,
- utrzymuje właściwy poziom cholesterolu,
- pomaga w funkcjonowaniu mózgu
EPA
Związek odpowiada za stabilizację kwasu DHA w fosfolipidami błon komórek nerwowych (reguluje układ nerwowy). Stanowi ważną profilaktykę chorób sercowo – naczyniowych. Dodatkowo:
- Wykazuje działanie przeciwzakrzepowe,
- Utrzymuje właściwy poziom trójglicerydów.
Kwas DHA
Związek jest składnikiem budulcowym (fosfolipidów błon komórkowych). Występuje w siatkówce oka i neuronach. Dlatego jest nieodzownym elementem do funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego i dobrego widzenia.
Charakterystyczne objawy niedoboru
Przy niedoborze kwasów omega-3 pojawia się głównie:
- Pogorszenie kondycji skóry (suchość i podrażnienia). Nie ustępują pomimo pielęgnacji,
- Problem z koncentracją i zapamiętywaniem,
- Obniżony nastrój,
- Depresja (Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne rekomenduje włączenie kwasów omega-3 przy leczeniu depresji),
Inne objawy niedoboru to:
- Ból stawów i mięśni (choroby o podłożu zapalnym). Najczęściej jest to reumatoidalne zapalenie stawów,
- Zespół suchego oka (pieczenie, dyskomfort w oku),
- Wypadanie włosów i pogorszenie ich kondycji (suche, łamliwe),
- Obniżona odporność (częste infekcje i przeziębienia).
Przyczyny niedoborów
Kwasy omega – 3 powinny być suplementowane z zewnątrz. Dlatego główną przyczyną niedoboru jest niezbilansowana dieta (brak tłustych ryb morskich, roślinnych źródeł kwasu ALA). Również brak regularnej, codziennej suplementacji jest potencjalną przyczyną (najczęściej przy diecie wegańskiej lub wegetariańskiej).
Przyczyną mogą być choroby zaburzające wchłanianie, tj:
- Choroba zapalna jelit,
- Celiakia,
- Choroba Leśniowskiego-Crohna,
- Źle funkcjonująca wątroba czy trzustka,
- Zaburzenia wydzielania żółci.
Potencjalną przyczyną są problemy metaboliczne. Pacjenci słabo przekształcają ALA w EPA i DHA.
Powikłania braku kwasów
Długotrwały niedobór kwasu może doprowadzić do:
- Zaburzeń neurodegeneracyjnych (np. choroba Alzheimera),
- Depresji,
- Nerwicy lękowej,
- Miażdżycy,
- Nadciśnienia tętniczego krwi,
- Udaru mózgu,
- Zawału mięśnia sercowego,
- Zaburzeń rytmu serca,
- Pogorszenie widzenia,
- Zwyrodnienia plamki żółtej,
- Atopowego zapalenia skóry,
- Wolniejszej regeneracji organizmu.
Diagnostyka
Ocena laboratoryjna i analiza diety i stylu życia, stanowią podstawę diagnostyki niedoborów. Określa się tzw. indeks omega – 3. Określane jest stężenie procentowe EPA i DHA w erytrocytach. Uzyskanie wyników poniżej 4% świadczy o niedoborze.
Dodatkowo wykonywany jest profil kwasów tłuszczowych (ocena proporcji omega – 3 do omega – 6).
Pomocne okaże się oznaczenie:
- Lipidogramu,
- Markerów stanu zapalnego,
- Poziomu glukozy i insuliny.
Leczenie
Niedobór omega 3 uzupełniany jest zmianą diety i właściwą suplementacją Lekarz dobiera dawkę i właściwy preparat. Zaznaczyć należy, że suplementy włącza się dopiero, gdy dieta nie uzupełnia braków. Najczęściej stosowany jest olej rybi (dla wegan olej z alg). W niedoborze albo chorobach towarzyszących 1000-2000 mg kwasów EPA i DHA na dzień.
Jeśli wykryta zostanie zła proporcja kwasów omega – 3 do omega – 6, wówczas ograniczyć należy olej słonecznikowy i żywność wysoko przetworzoną.
W czym jest omega 3? Głównie są to:
- Tłuste ryby morskie (sardynki, makrela, łosoś),
- Nasiona chia,
- Siemię lniane,
- Orzechy włoskie,
- Olej konopny,
- Olej lniany.
Jak utrzymać optymalny poziom?
Aktualne normy żywienia wskazują, że dla Pacjentów od 2 lat dawka DHA i EPA na dobę wynosi 250 mg. Dla kobiet w ciąży i karmiących piersią dodatkowo na dobę rekomenduje się 100-200 mg na dzień. Lekarze wskazują na konieczność jedzenia tłustych ryb 1-2 razy w tygodniu.
FAQ- najczęściej zadawane pytania
- Po czym poznać niedobór?
Problem z pamięcią, wolne gojenie się ran, sucha
- Jakie omega na trójglicerydy?
Najskuteczniejszy jest kwas EPA (eikozapentaenowy). Naturalnie będzie to olej rybi czy z alg.
- Ile omega – 3 jest w jajku?
Zwykłe jajko posiada ok. 30 -80 mg omega-3 (porcja tłustej ryby ma 1000–2000 mg).
- Kiedy nie wolno brać omega – 3?
Przy zaburzeniach w krzepnięciu krwi, alergii na ryby (w tym owoce morza). Dodatkowo przy chorobach wątroby.
Bibliografia
- Ciećwierz D., Korzon M., Sikorska-Wiśniewska G. Kliniczne zastosowanie kwasów omega-3. W: Materiały konferencyjne IV Ogólnopolskich Warsztatów Naukowo-Szkoleniowych PTA. 2008.,
- Wełnicki M. Omega-3. W: Mamcarz A.J. (red.). Farmakoterapia kardiologiczna M–Z. Tom 2. Warszawa: Medical Education; 2012: 85–88,
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – PZH. Normy żywienia dla populacji Polski. 2024.
