Makro i mikroelementy w ciele człowieka spełniają liczne funkcje. Jednym z problemów jest niedobór cynku, prowadzących do szeregu dolegliwości zdrowotnych. Zapotrzebowanie jest zmienne (od wieku i płci). Dla dorosłych kobiet – 9 mg na dobę, a dla mężczyzn 11 mg.
Rola cynku
Cynk uczestniczy w procesach biochemicznych (np. przemianach cukrów, białek, tłuszczów). Jest w składzie ponad 300 enzymów. Jest składnikiem ponad 1000 czynników transkrypcyjnych:
- Właściwego przebiegu procesów antyoksydacyjnych,
- Produkcji erytrocytów,
- Syntezy białek i kwasów nukleinowych,
- Replikacji materiału genetycznego,
- Przemianach ludzkiego DNA
Lekarze wskazują, że cynk warunkuje kondycję włosów, skóry i paznokci. Przyspiesza gojenie ran i regenerację błony śluzowej. Praktycznie cynk wpływa na funkcjonowanie każdego narządu czy układu.
Skutki niedoboru
Objawy cynku mogą uwidaczniać się w funkcjonowaniu wielu narządów i układów. Najczęściej występujące to:
- Pogorszenie kondycji włosów,
- Łamliwość paznokci,
- Zapalenie mieszków włosowych,
- Przesuszenie skóry,
- Biegunki,
- Osłabienie apetytu,
- Zapalenia błony śluzowej jamy ustnej,
- Pogorszenie węchu, smaku,
- Wolniejsze gojenie ran.
Dodatkowo wystąpić mogą problemy z koncentracją, zapamiętywaniem, nauką czy pracą. Pacjenci mówią, że gorzej widzą po zmroku. Niedobory cynku wywołują pogorszenie kondycji psychicznej, w tym depresji. Szczególny objaw niedoboru cynku występuje u dzieci. Mało cynku wywołuje zahamowanie wzrostu (u dzieci).
Zbyt mała ilość cynku to przyczyna nudności, bólów brzucha czy niedoborów miedzi.
Główne przyczyny niedoboru
Przyczyny niedoboru to:
- Mała podaż pierwiastka w pożywieniu (mała ilość nasion, jaj, owoców morza, orzechów),
- Choroby układu trawiennego (nieprawidłowe wchłanianie),
- Dolegliwości przewlekłe, takie jak np. choroba Wilsona.
- Zaburzenia funkcji nerek,
- Nieprawidłowa praca wątroby,
- Prowadzenie roślinnej diety z dużą ilością fitynianów. Wykazują one działanie utrudniające wchłanianie cynku,
- Choroba Crohna,
- Przewlekłe biegunki,
- Długotrwałe stosowanie leków moczopędnych,
- Ciąża i karmienie piersią,
- Choroby nowotworowe,
- Choroby nerek i wątroby
Grupy szczególnego ryzyka
Na niedobory cynku najczęściej cierpią:
- Osoby prowadzące nie urozmaiconą, słabo zbilansowaną dietę,
- Pacjenci nadużywający alkoholu,
- Kobiety w ciąży i karmiące
- Sportowcy,
- Niemowlęta i dzieci,
- Seniorzy
Diagnostyka
Poziom cynku w organizmie jest zmienny w zależności od poziomu stresu czy przebytych infekcji. Podstawowym badaniem jest oznaczenie stężenia cynku we krwi. Norma mieści się pomiędzy 70-120 ug/dl. Fałszuje wynik stres, przebyte infekcje albo toczące się w organizmie stany zapalne.
Pomocnicze badanie to morfologia krwi z rozmazem, pozwalająca na ocenę ogólnego stanu zdrowia. Warto również oznaczyć poziom żelaza i ferrytyny. Przydatne okazuje się wskazanie CRP i OB. Przy diagnostyce oznacza się białka transportujące cynk, albuminy.
Lekarze podczas diagnostyki oceniają wykwity skórne, zaburzenia smaku, spowolnione gojenie ran. Konieczne jest także wyeliminowanie albo stwierdzenie chorób współistniejących, np. celiakię albo chorobę Crohna.
Leczenie
Proces leczniczy oparty jest na właściwej suplementacji. Wdrażany jest najczęściej siarczan cynku, glukonian cynku oraz cytrynian cynku. Przeciętnie stosowaną dawką jest 15-30 mg/dobę. Przy stwierdzeniu dużych niedoborów podawane jest 30-50 mg. Takie dawki mogą być krótkotrwałe, pod stałą opieką lekarską. Suplementy z cynkiem powinny być przyjmowane na czczo lub między posiłkami. Warto skupić się na leczeniu chorób towarzyszących i ich objawów, takich jak cukrzyca czy choroba Crohna.
Po około 2 miesiącach wykonuje się kontrolę stężenia cynku.
Interakcje z innymi pierwiastkami
Cynk wchodzi w reakcję z żelazem i wapniem. Dlatego nigdy nie wolno suplementować go łącznie z tymi pierwiastkami. Wymienione pierwiastki zmniejszają poziom wchłaniania cynku.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Co wypłukuje cynk?
Alkohol. Dodatkowo zaburzenia wchłaniania cynku z jelit.
- Dlaczego warto brać cynk na noc?
Cynk jest najlepiej wchłaniany w organizmie, gdy jest przyjmowany wieczorem. Cynk wspiera układ nerwowy, poprawiając jakość snu.
- Czy niedobór jest groźny?
Tak, jeśli pozostaje nieleczony. Wywołać może depresję, stany nerwowe.
- Jak szybko uzupełnić cynk?
Należy skupić się na suplementacji, która idzie w parze ze zdrową, zbilansowaną dietą.
Bibliografia
- Kulińska, E., Mrowiec, H. (2012). Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.,
- World Health Organization (WHO). (2001). The World Health Report 2001: Mental Health: New Understanding, New Hope.,
- Czajka, J., Kowalska, J., et al. (2020). “Znaczenie cynku w diecie i jego wpływ na zdrowie człowieka.” Przegląd Epidemiologiczny, 74(1), 45-52.
