W układzie pokarmowym w sposób naturalny powstają gazy i wzdęcia. Jednak ich nadmiar to objaw innych schorzeń, źle prowadzonej diety. Poznaj najważniejsze informacje.
Krótka charakterystyka
Wzdęcia i gazy – subiektywne uczucie rozciągania jelit. Mogą pojawiać się zbyt często, w nadmiernych ilościach. Okazuje się, że taka samą ilość gazów u niektórych wywołuje dyskomfort, a u niektórych nie.
Schorzenie zaliczane do zaburzeń czynnościowych. A przewodzie pokarmowym zawsze znajduje się 150-200 ml gazów. Połykamy powietrze, zachodzą procesy metaboliczne (neutralizacja kwasu solnego i kwasów tłuszczowych. Gazy produkuje się w fermentacji bakteryjnej, dyfuzji gazów (pomiędzy krwią a jelitami). Często to problem przejściowy.
Najczęstsze błędy dietetyczne
Przyczyny wzdęć i gazów kryją się w diecie. Chodzi o nadmiar białka i tłuszczy zwierzęcych. Spożywanie potraw wzdymających, owoców z dużą ilością cukrów prostych. Chodzi też o wielkość porcji. Objadanie się, zjadanie jednokrotnie dużych porcji, mocno obciąża brzuch. To sprawia, że zwiększa się ryzyko wzdęć. Nadmierną ilość powietrze połykamy przy żuciu gumy czy paleniu papierosów. Zbyt szybkie jedzenie, także może nasilić problem.
Zaburzenia mikrobioty jelitowej
Przyczyną mogą być choroby układu pokarmowego. Jedną z nich są zaburzenia mikrobioty jelit, nazywane dysbiozią jelit. W naszym brzuch żyją miliony bakterii, mikroorganizmów i grzybów. Gdy ich skład się zmienia (po infekcji, antybiotykoterapii, stresie), mogą występować gazy.
Wskazać należy motorykę przewodu pokarmowego.
Dostępne jest genetyczne badanie mikrobiomu jelit (NANOBIOME). Jest to badanie pozwalające na szczegółową analizę składu mikrobioty. Typowe objawy to:
- Wzdęcia nasilające się po jedzeniu,
- Ciągle odbijanie,
- Biegunki / zaparcia,
- Poprawa / pogorszenie po probiotykach,
- Nieregularne wypróżnianie
można podejrzewać zaburzenia mikrobioty.
Charakterystyczne objawy
Częste wzdęcia i gazy występują z:
- Odbijaniem (pozbywanie się nadmiaru powietrza),
- Zwiększeniem obwodu brzucha,
- Zgagą,
- Gorzkim posmakiem w ustach,
- Trudności w przełykaniu,
- Bolesne parcie na stolec.
Rankiem wzdęcia nie występują (albo znikomo). Nasilają się w ciągu dnia, głównie po jedzeniu. Wieczorem gazy są skumulowane, a objawy najbardziej dokuczliwe.
Powiązanie z IBS i SIBO
Przy zespole jelita drażliwego czy SIBO, jednym z objawów są wzdęcia. IBS może współistnieć z SIBO. Wzdęcia mogą być też wynikiem stresu albo diety. Jak to rozróżnić?
Typowo przy SIBO gazy powstają krótko po jedzeniu, bez względu na to, co jemy. Dochodzi do tego wrażenie “napompowanego” brzucha. Pacjenci gorzej czują się po błonniku, probiotykach. Czasami pojawiają się tłuszczowe stolce. Widoczne są niedobory żelaza i witaminy B12.
Przy IBS bóle brzucha są przewlekłe. Występują na przemian biegunki albo zaparcia. Wzdęcia połączone są z nadwrażliwością jelit. Pacjenci mówią, że czują się lepiej po defekacji.
Diagnostyka
Problem diagnozuje się przy nawracających wzdęciach (minimum 3 dni na miesiąc). Problem trwa około 3 miesiące. Nie ma innych objawów. Po wywiadzie medycznym wykonywane jest badanie fizykalne brzucha, jego odsłuchiwanie. Wstępnie eliminuje to guzy.
Wyeliminować należy inne choroby. Dlatego oznaczane są:
- Enzymy wątrobowe,
- Enzymy trzustkowe,
- Testy alergiczne,
- Nietolerancje pokarmowe.
Pomocne jest USG jamy brzusznej, gastroskopia i kolonoskopia.
Domowe sposoby na ulgę
Pacjenci mówią, że przykre objawy łagodzą się po oddaniu wzdęć. Samodzielną pomoc stanowi ułożenie ciała na boku, w pozycji leżącej. Wspomagające są także napary ziołowe. Idealnym będzie kompozycja rumianku, kopru włoskiego, tymianku. Pomoże zwalczyć nadmiar powietrza, złagodzi stan zapalny błony śluzowej.
Alarmowe objawy wzdęć
Niekiedy dolegliwość wymaga natychmiastowej reakcji. Bolesne wzdęcia są niepokojące. Dodatkowo powiększenie obwodu brzucha to sygnał alarmowy. Wymioty i nudności, gorączka, dreszcze występujące wraz ze wzdęciami, to również bezpośrednie wskazanie. Należy dokładnie obserwować takie objawy i ich dalszy przebieg.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy same miną?
Tak, jeśli wynikają z diety, napięcia nerwowego. Inaczej gdy są objawem chorobowym.
- Czy maślan sodu pomaga na wzdęcia?
Tak, to sól kwasu masłowego korzystna dla jelit. Odżywia komórki jelita grubego, działa przeciwzapalnie i wspiera mikrobiotę.
- Czy cebula wywołuje wzdęcia?
Tak, zawiera fruktany (rodzaj FODMAP), które są fermentowane przez bakterie w jelitach.
- Czy przy SIBO boli brzuch?
Tak, ale nie jest to ból przewlekły. Najgorzej po posiłkach.
Bibliografia
- World Health Organization (WHO). (2018). Global report on foodborne diseases. Geneva: WHO.,
- Walkowiak, J. (2016). Choroby przewodu pokarmowego u dzieci i dorosłych. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie,
- Krawczyk, M., & Banaszkiewicz, A. (2019). Zaburzenia trawienia i wchłaniania: diagnostyka i leczenie. Wrocław: Urban & Partner.
