Ciągle się stresujesz? Mierzysz się najpewniej ze stresem przewlekłym, inaczej chronicznym. Problem na skalę globalną, wciąż rośnie w siłę.
Schorzenie, w perspektywie długoterminowej, wywołuje szereg efektów ubocznych. Poznaj najważniejsze informacje.
Rola kortyzolu w organizmie
Jak stres wpływa na organizm? Wywoływany jest przez kortyzol. To “hormon stresu” produkowany w nadnerczach. To on odpowiada za powstawanie reakcji “walcz albo uciekaj”. Reguluje również metabolizm. Wpływa na przemianę węglowodanów, białek (prowadzi do ich rozpadu), czy tłuszczów (uwalnia je z zapasów).
Dodatkowo ogranicza reakcje zapalne i utrzymuje prawidłowe ciśnienie krwi.
Mechanizm stresu – jak działa?
Należy odróżnić stres umiarkowany, motywujący (to rozwoju, działania), tzw. eustres, od stresu destrukcyjnego (tzw. dystres). Prowadzi do rozstroju psychicznego i fizycznego. Jeśli pojawią się stres, kortyzol zwiększa dostępność organizmu do energii, podnosi poziom glukozy. Daje rozkaz mobilizacji do działania. Wszystko zaczyna się z mózgu – bodziec jest analizowany w układzie limbicznym (przez ciało migdałowate). Uznanie za zagrożenie uruchamia tzw. oś HPA. Oznacza to, że podwzgórze wydziela CRH (kortykoliberynę), przysadka hormon ACTH, a nadnercza kortyzol. Najszybciej działa adrenalina, a kortyzol wolniej, ale dłużej.
Fizyczne objawy długotrwałego stresu
Silny, przewlekły stres, prowadzi do:
- Kołatania serca,
- Potliwości,
- Nadciśnienia tętniczego krwi,
- Podwyższonego poziomu cholesterolu,
- Zaburzenia miesiączkowania,
- Problemów z erekcją,
- Zaciśnięte szczęki,
- Nerwobóle,
- Napięte mięśnie szyi i pleców,
- Przyspieszone/ nierówne tętno,
- Gęsta ślina,
- Nudności/ wymioty,
- Bóle brzucha
Objawy emocjonalne i psychiczne
Psychofizyczne objawy pojawiają się szybciej, niż fizyczne. Przede wszystkim jest to niepokój i lęk. Dochodzi rozdrażnienie i wahania nastroju. Pacjenci mówią, że czują się przytłoczeni. Pojawia się także trudności z relaksem, “odłączeniem” od problemów i trosk. Najczęściej występuję:
- Problem z koncentracją, zapamiętywaniem,
- Zaburzenia pamięci,
- Natrętne myśli (niekończąca się analiza problemów),
- Pesymistyczne myślenie (w czarnych barwach),
- Spadek motywacji,
- Problem z podjęciem decyzji.
Choroby układu krążenia wywołane stresem
Skutkiem długotrwałego stresu mogą być choroby układu krążenia. Przy stresie uaktywnia się układ współczulny i oś HPA. Dlatego przewlekły stres to prosta droga do wystąpienia:
- Nadciśnienia tętniczego krwi,
- Miażdżycy (napięcie powoduje odkładanie blaszek miażdżycowych),
- Udaru mózgu,
- Zawału serca,
- Choroby wieńcowej (zwężenie tętnic i ograniczenie dopływu krwi do serca).
Wpływ na układ trawienny i odpornościowy
Negatywne skutki stresu widać w układzie odpornościowym. Często zapadamy na infekcję. Dolegliwość układu oddechowego ciągną się przez długi czas. Załamanie pogody wiąże się z chorobą. Skutków nie przynosi suplementacja, hartowanie, unikanie zbiorowisk ludzkich.
Dodatkowo skutki widoczne są też w układzie pokarmowym. Pacjenci mówią, że pojawia się IBS – zespół jelita drażliwego. W praktyce sytuację stresowe wywołują biegunkę, nudności, ból brzucha, gazy czy zaparcia.
Skuteczne metody redukcji stresu
Leczenie przewlekłego stresu to tzw. coping. Należy sięgnąć po pomoc specjalistów. Trudno wskazać jedną, skuteczną metodę leczenia – u każdego Pacjenta stres wywołuje inny czynnik, zdarzenie, osoba czy miejsce. Skuteczne okazują się wizualizacje i afirmacje (wyobrażanie sobie pozytywnej przyszłości). Stosowane są ćwiczenia uczące dystansowania się od natłoku myśli. Kolejną techniką jest przekształcanie negatywów w pozytywy (wyciąganie korzyści w sytuacji trudnych). Wskazać należy również:
- Jogę,
- Medytację,
- Aromaterapię,
- Metodę Jacobsona,
- Metodę Schultza,
- Muzykoterapię,
- Relaksację oddechową,
- Terapię tańcem/ruchem,
- Masaże relaksacyjne.
Popularnym jest wykorzystywanie terapii relaksacyjnych (typ poznawczo – behawioralny).
Higiena życia i odpoczynek
Wspomagającym elementem leczenia chronicznego stresu jest właściwy styl życia. Pacjent musi posiadać możliwość wypoczynku, regeneracji sił. Niezbędny jest czas na rozrywkę. Prowadzić należy zdrową, właściwie zbilansowaną dietę. Ważne jest unikanie alkoholu, papierosów, substancji psychoaktywnych.
Dobry, wartościowy sen, to podstawa. Co najmniej 8 godzin w ciągu doby. W przewiewnym stroju (niekrępującym ruchów), dobrze wentylowanym, dobrze przyciemnionym pomieszczeniu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy występuje gorączka?
Tak, przy stresie może pojawić się stan podgorączkowy albo gorączka do 38,5°C.
- Czy stres podnosi cukier?
Tak, wytwarza reakcję uciekaj, albo walcz. Mobilizuje większe pokłady energii.
- Jak wyglądają silne objawy?
Dochodzi do depresji, nerwicy lękowej. W skrajnych przypadkach do myśli samobójczych.
- Kiedy do lekarza?
Jeśli sytuację stresowe to codzienność. Tracisz nad nimi kontrolę i nie umiesz sobie pomóc.
Bibliografia:
- Heszen-Niejodek, I., Ratajczak, Z. (red.) (2000). Człowiek w sytuacji stresu: problemy teoretyczne i metodologiczne. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego,
- Jośko, J. (2007). Stres w chorobach przewlekłych. Warszawa: PZWL.,
- World Health Organization (WHO). (2020). Mental health and psychosocial considerations during stress.
