Ryzyko udaru mózgu wzrasta wraz z wiekiem. W Polsce co roku występuje około 60 tysięcy nowych przypadków. Objawy i rokowania na wyleczenie są różnorodne.
Charakterystyka choroby
Udar to jednostka chorobowa bezpośrednio zagrażająca życiu. Dawniej określany jako apopleksja/ incydent mózgowo – naczyniowy.
Pojawiają się zaburzenia ukrwienia tkanki mózgowej. Obumierać zaczynają poszczególne części ośrodkowego układu nerwowego. Pojawiają się nieodwracalne deficyty neurologiczne.
Udar niedokrwienny vs. udar krwotoczny
Wyróżniamy dwa typy udaru, tj. niedokrwienny (80-90% przypadków) oraz krwotoczny (10%).
Typ niedokrwienny nazywany jest zawałem mózgu. Występuje przez zatrzymanie przepływu krwi przez naczynia tętnicze zaopatrujące tkanki mózgowe (w substancje odżywcze czy tlen).
Udar krwotoczny (jak nazwa wskazuje), wywołuje wylew krwi do struktur mózgowych. Dodatkowo wydostająca się krew niszczy okoliczne struktury nerwowe, podnosi ciśnienie wewnątrzczaszkowe. Wyróżnia się podtypy wylewów:
- Śródmózgowe
- Podpajęczynówkowe
Udary krwotoczne cechuje cięższy przebieg i gorsze rokowania.
Test FAST; rozpoznaj udar w 60 sek.
Jakie są objawy udaru mózgu? Można wskazać kilka symptomów. Dzięki nim w 60 sekund można rozpoznać udar. Zaburza się symetria twarzy (opada kącik ust, powieka po jednej stronie). Dołączają zaburzenia mowy (niespójna i niewyraźna). Wyróżnia się jednostronne zaburzenia siły mięśniowej, tj. problem z poruszaniem jednej ręki, nogi. Dochodzą też zaburzenia równowagi, a także problem z poruszaniem.
Nietypowe objawy neurologiczne
Przy udarze niektóre objawy są nietypowe. Dla przykładu zaburzenia widzenia. Pacjenci mówią o dwojeniu obrazu, jednostronnej utracie wzroku. Możliwy jest nagły, silny ból głowy. Pojawić się mogą trudności z połykaniem, zaburzenia pamięci, drętwienie, mrowienie kończyn.
Główne przyczyny udaru
Od czego można dostać udaru mózgu? Najczęściej od zaawansowanej miażdżycy. W ścianach tętnic odkładają się złogi tłuszczowe (cholesterol). Blaszki miażdżycowe zaczynają narastać, zmniejsza się światło naczyń krwionośnych, przepływ krwi jest utrudniony.
Wskazuje się zator zlokalizowany wewnątrz jednej z tętnic mózgowych. Powstaje w wyniku:
- Migotania przedsionków serca,
- Zawału mięśnia sercowego,
- Pęknięcia blaszki miażdżycowej
Ponadto potencjalnymi przyczynami jest:
- Obumieranie poszczególnych neuronów,
- Cukrzyca,
- Nadciśnienie tętnicze krwi,
- Otyłość,
- Choroby kardiologiczne,
- Zaburzenia czynności nerek
Modyfikowalne czynniki ryzyka
Wiek to czynniki, na który nie mamy wpływu. Jednak występują modyfikowalne czynniki ryzyka. Są to nieprawidłowe nawyki zdrowotne czy szkodliwy styl życia. Ryzyko zwiększa siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej. Jeśli nie ma w ciągu dnia ruchu, to najwyższa pora, aby to zmienić. Nadużywanie alkoholu czy palenie tytoniu to kolejne czynniki zwiększające ryzyko.
Diagnostyka szpitalna
Wstępna ocena objawów neurologicznych jest kluczowa. Sprawdzane są parametry życiowe. Równolegle badana jest krew, tj. glukoza, erytrocyty, układ krzepnięcia (APTT).
Najważniejsze są badania obrazowe. Tomografia komputerowa (TK) pozwala wykryć i zlokalizować krwotok. Lekarze zalecają ocenę naczyń krwionośnych. Najpoważniejsze badania to USG Doppler tętnic szyjnych. Diagnozuje się serce (przez EKG czy echo serca).
Złota godzina i jej kolosalne znacznie
Jeśli zauważymy pierwsze objawy udaru, natychmiast należy wezwać pomoc medyczną. Szacuje się, że przy udarze każda minuta to strata około 1,9 neuronów. Nastąpić musi szybki transport na SOR. Wykonuje się ocenę w skali NIHSS, tomograf komputerowy.
Leczenie
Najczęściej podawany jest lek rozpuszczający skrzep (tromboliza). Wdrożenie jest możliwe do 4,5 godziny od pierwszych objawów. Niekiedy wykonywana jest trombektomia mechaniczna. Polega na mechanicznym usunięciu skrzepu z naczynia. Podawane są leki przeciwpłytkowe.
Przy udarze krwotocznym konieczne jest usunięcie krwiaka. Kontroluje się stale poziom glukozy, ciśnienia czy tlenu.
Rehabilitacja poudarowa
To długi proces, wymagający systematyczności. Im wcześniej wdrożony, tym lepsze efekty pozwala osiągnąć. Działania skupiają się na fizjoterapii, terapii mowy oraz funkcji poznawczych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest groźny?
Tak, jeśli nie znajdziemy się pod opieką lekarza, może wystąpić zgon.
- Kogo najczęściej dotyka?
Osoby w podeszłym wieku. Z nadwagą i chorobami towarzyszącymi.
- Jak zmniejszać ryzyko?
Prowadząc zdrowy tryb życia (wartościowa, dobrze zbilansowana dieta). Niezbędna jest aktywność fizyczna.
- Jakie sygnały daje organizm?
Pojawiają się zawroty głowy, zmęczenie. Problemy z pamięcią oraz koncentracją.
Bibliografia
- World Health Organization (WHO), The global burden of disease: 2004 update, Geneva: WHO, 2008,
- Szczudlik A., Członkowska A., Udar mózgu, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013.,
- Członkowska A., Ryglewicz D., Udar mózgu – postępowanie diagnostyczne i leczenie, Warszawa: PZWL, 2018.
