Przez cały rok potencjalnym zagrożeniem jest ugryzienie kleszcza. W celu uniknięcia boreliozy, groźnej choroby odkleszczowej, warto zapoznać się z przewodnikiem po bezpiecznym usunięciu pajęczaka. Każdego roku wzrasta liczba odkleszczowych chorób, w tym głównie boreliozy. Aż 30% kleszczy jest nosicielami bakterii – krętków z rodzaju Borrelia.
Pierwsza pomoc i szybka reakcja
Im szybciej usuniemy kleszcza, tym mniejsze ryzyko przeniesienia chorób. Jeśli usuniemy pajęczaka do 24 godzin od wbicia, ryzyko boreliozy znacznie maleje. Jednak należy zachować spokój i opanowanie. Jeśli kleszcz utrzymuje się przez około 48 godzin w skórze, ryzyko zwiększa się do 12%. Po trzech dniach od ukąszenia ryzyko zarażenia sięga już prawie 80%.
Bezpieczne usuwanie kleszcza
Do usuwania kleszczy można użyć specjalistycznej:
- karty,
- haczyków,
- kleszczołapek,
- aspiratorów próżniowych do zasysania pajęczaków.
Jeśli nie mamy żadnego przyrządu dedykowanego do usuwania kleszczy, należy użyć pęsety. Ważne jest usunięcie wszystkich odnóży pajęczaka ze skóry. Dlatego zaleca się przekręcenie pajęczaka w koło, aż do momentu wykręcenia ze skóry. Kleszczołapki albo haczyki pozwalają na usunięcie przez podwadzenie. Miejsce ugryzienia należy dokładnie zdezynfekować.
Po usunięciu pajęczaka należy przenieść go na biały papier albo ręcznik papierowy i policzyć odnóża. Jeśli w skórze pozostał fragment kleszcza, można ponownie podjąć próbę ich wyjęcia
Najczęstsze błędy
Nigdy nie wolno podejmować próby wyjęcia kleszcza paznokciami. Uciskanie kleszcza powoduje zwracanie zassanej przez niego krwi wraz z bakteriami. Błędem jest smarowanie kleszcza i miejsca ugryzienia preparatami mającymi na celu odstraszanie pajęczaka od skóry, tj. alkohol czy tłuszcz. Są to działania nieskuteczne, które również powodują zwracanie przez kleszcza do naszego krwiobiegu zassanej krwi.
Błędem będzie także oczekiwanie, aż kleszcz samoczynnie odpadnie.
Badanie na obecność patogenów
Najczęściej wykonywane są badania serologiczne, tj. ELISA i Western blot. W ramach testów wykrywane są przeciwciała IgM i IgG przeciwko Borrelia burgdorferi. Ważne, aby badanie wykonywać dopiero po upływie 2-4 tygodni od ukąszenia (aby wynik przeciwciał IgM był wiarygodny).
Rzadko stosowaną metod badania na wykrycie patogenów jest PCR. Technika wykrywa DNA patogenów w ciele kleszcza.
Niepokojące objawy po ugryzieniu
Pojawiający się rumień wędrujący po ugryzieniu to zdecydowanie niepokojący objaw. Pojawia się u około 70% zakażonych w okresie od 3 do 30 dni po ukąszeniu. Typowy rumień cechuję się średnicą o około 4 cm. Ulega stopniowemu zwiększaniu oraz przyjmuje obraz „bawolego oka” lub „tarczy”. Jest to bielszy środek, który otoczony jest czerwoną obręczą.
Nie musi jednak zawsze występować.
Obrzęk po kleszczu, w miejscu ugryzienia, również powinien być pod stałą obserwacją.
Wystąpić mogą także zaburzenia z układu nerwowego. Na powikłania po ugryzieniu kleszcza wskazywać może również zapalenie stawów czy zaburzenia w czynności serca. Osłabienie całego organizmu również powinno skłonić do wzmożonej obserwacji.
Leczenie i powikłania
Leczenie opiera się na podaniu antybiotyków, zwykle doxycyklina przez około 10–21 dni.
Jeśli bolerioza nie zostanie leczona w czasie kilku tygodni od ukąszenia, może doprowadzić np. do zapalenia mięśnia sercowego czy wysiękowego zapalenia stawów. Kolejno bolerioza wchodzi w późną fazę doprowadzając do trwałego uszkodzenia narządów wewnętrznych.
Preparaty odstraszające kleszcze
W celach profilaktycznych, zwłaszcza w sezonie wiosenno-letnim, przed spacerami, wycieczkami na łąki, leśne ścieżki, warto stosować środki odstraszające kleszcze. Są dostępne w różnych formach, jako:
- Aerozole,
- Kremy,
- Żele,
- Olejki,
- bransoletki z odstraszającą substancją,
- Nawilżane chusteczki,
- Plastry nanoszone na ubrania.
Najczęściej w ich składzie odnaleźć można DEET (N,N‑dietylo‑m‑toluamid). Jest to najczęściej używana substancja odstraszająca. Dla dzieci należy stosować produkty przeznaczone do ich wieku, o odpowiednim stężeniu.
FAQ- najczęściej zadawane pytania o kleszcze
- Ile kosztują badania?
Szacunkowy koszt badań ELISA wynosi 50-100 zł.
- Jak wygląda ślad po ugryzieniu, który nie świadczy o boreliozie?
Normalne jest lekkie zaczerwienienie w miejscu wkłucia kleszcza, które może utrzymywać się przez około 7 dni wraz z delikatnym obrzękiem.
- Czy są szczepienia?
Tak, istnieją szczepienia, które chronią przed kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM). Nie ma jednak uniwersalnej szczepionki.
- Co na swędzenie po kleszczach?
Warto zastosować zimne okłady. Bez recepty dostępne są też żele antyhistaminowe.
Bibliografia:
- Zajkowska, J. (2021). Atlas chorób odkleszczowych i innych chorób OUN. Wydawnictwo Medical Tribune, Kraków,
- Grzeszczuk, A., & Zajkowska, J. (2018). Borelioza. Wydawnictwo PZWL, Warszawa,
- World Health Organization (WHO). Public health advice on ticks and tick‑borne diseases
