Hipokaliemia to niedobór potasu. Pierwiastek oznacza się literą K. Dolegliwości stwierdza się przy niższym stężeniu niż 3,5 mmol/L. Najważniejszy elektrolit pełni wiele funkcji. Jego braki w organizmie mogą zagrażać życiu.
Rola potasu
Potas jest pierwiastkiem niezbędnym. Głównie jest to ważny składnik gospodarki wodno – elektrolitowej. Dodatkowo bierze udział w regulacji ciśnienia osmotycznego komórek. Uczestniczy w metabolizmie białek oraz węglowodanów. Odpowiada za wartość pH krwi czy wydalanie wody przez nerki.
Właściwa ilość potasu odpowiada za właściwe działanie:
- Mięśni,
- Układu nerwowego,
- Rytmu serca,
- Ciśnienia tętniczego krwi.
Etiologia niedoboru
Przyczyną niedoboru potencjalnie jest:
- Niedostateczna podaż pierwiastka wraz z pożywieniem,
- Utrata pierwiastka przez skórę (nadmierna potliwość),
- Upośledzenie działania układu mięśniowego,
- Problemy z nerkami,
- Rozwój zasadownicy nieoddechowej,
- Zespół Cushinga,
- Zawyżanie leków (diuretyków, glikokortykosteroidów, środków przeczyszczających),
- Wymioty,
- Biegunki,
- Jadłowstręt psychiczny,
- Zespół ponownego odżywienia,
- Ostre białaczki,
- Wrodzony przerost nadnerczy,
- Hipomagnezemia,
- Przetoki przewodu pokarmowego
Typowe objawy niedoboru
Zbyt mało potasu może nie dawać objawów, a w zaawansowanym stadium prowadzić nawet do sytuacji zagrażających życiu. Widoczne oznaki zależne są od szybkości narastania niedoborów. Do najbardziej typowych zaliczamy:
- Zaburzenia rytmu serca,
- Zatrzymanie oddawania moczu,
- Osłabienie mięśni (skrajnie pojawia się ostra niewydolność nerek),
- Zaparcia,
- Szybkie zmęczenie,
- Brak energii,
- Kołatanie serca,
- Silne osłabienie mięśni.
Przebieg choroby zależy od ogólnego stanu zdrowia. Niedobór wywołuje nagłe objawy, które szybko przybierają na sile.
Objawy neurologiczne
Niedobór potasu wywołuje też skutki neurologiczne. Pacjenci mówią o uczuciu mrowienia ciała. Zdarza się drętwienie, cierpnięcie fragmentów ciała (zwłaszcza kończyn). Dodatkowo wskazują na nadpobudliwość nerwową. Rozdrażnienie, problem z zapanowaniem nad emocjami, to częste symptomy niedoborów tego pierwiastka. W niektórych przypadkach pojawić się może apatia, zawroty głowy.
Choroby współtowarzyszące sprzyjające utracie potasu
Utrata cennego pierwiastka często wiąże się z innymi chorobami:
- Dolegliwościami jelitowymi,
- Wymiotami,
- Przewlekłymi biegunkami (potas tracony jest z płynami).
- Niewydolnością serca,
- Anoreksją,
- Bulimią,
- Nadmiernym poceniem się,
- Odwodnieniem,
- Zaburzeniami hormonalnymi.
Diagnostyka
Krew żylna jest materiałem, z którego oznaczany jest poziom stężenia potasu. Dla pełnego obrazu warto również poznać stężenie:
- Magnezu,
- Fosforu,
- Wapnia,
- Sodu.
Diagnostyka hipokalcemii może bazować na badaniach specjalistycznych, tj. oznaczeniu aktywności reninowej osocza. Lekarze wskazują niekiedy na oznaczenie stężenia aldosteronu i kortyzolu. Pomocny jest pomiar dobowego wydalania potasu z moczem wraz z obliczeniem ilorazu kreatyniny i potasu w moczu.
Leczenie
Leczenie to podaż potasu we właściwych proporcjach. Można stosować metodę dożylną albo doustną. Równocześnie wdrażane zostają leki hamujące wydalanie potasu przez nerki. Określane są mianem blokerów receptorów aldosteronowych. Leczenie skupia się też wyrównaniu funkcjonowania gospodarki wodno – elektrolitowej.
Przy niedoborze łagodnym wystarczy zmiana diety (duże ilości bananów, pomidorów, szpinaku, ziemniaków). Jeśli nie jest to wystarczające, wdraża się suplementy z potasem (cytrynian albo chlorek potasu).
Przy ostrych objawach wyrównuje się odwodnienie, eliminuje biegunki, wymioty. Gdy występują problemy z oddechem czy pracą serca, leczenie odbywa się w warunkach szpitalnych (EKG, podaż dożylna).
Interakcje z innymi pierwiastkami
Potas, który jest reaktywnym metalem alkalicznym, reaguje z innymi pierwiastkami. Należy unikać podażu potasu z sodem (duża ilość sodu obniża stężenie potasu). Dodatkowo niskie stężenie magnezu będzie utrudniać uzupełnienie niedoborów potasu. Warto przyjmować potas z wapniem i chlorem.
Skutki uboczne nieleczonych niedoborów
Jeśli niedobór potasu będzie występować długo, pojawić może się:
- Arytmia serca (zagrożenie dla życia),
- Poważne osłabienie pracy serca,
- Porażenie mięśniowe,
- Zatrzymanie akcji serca
Jak widać, skutki są poważne, a problemów nie można bagatelizować.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy niedobór jest groźny?
Tak. Znaczny brak pierwiastka może doprowadzić do zgonu Pacjenta.
- Kogo najczęściej spotyka?
Sportowców, osoby starsze. Pacjentów cierpiących na inne choroby układu pokarmowego.
- Co jest najczęstszą przyczyną?
Braki potasu często wynikają z niewłaściwej diety. Wskazuje się na nagminną podaż leków moczopędnych.
- Kiedy tracimy potas?
Przy biegunkach, wymiotach, intensywnym oddawaniu moczu. Wskazuję się też intensywny wysiłek (pocenie się).
Bibliografia
- Kokot F., Hyla-Klekot L., Gospodarka wodno-elektrolitowa i kwasowo-zasadowa, PZWL, Warszawa.,
- Franek E., Kokot F., Hipokaliemia, Choroby Serca i Naczyń, 2006; 3(4): 203–206,
- World Health Organization, Guideline: Potassium Intake for Adults and Children, WHO, Geneva 2012.
