Trzustka to ważny organ, pełniący szereg niezbędnych do życia ról. Zapalenie trzustki niestety dotyka coraz większą liczbę osób. W Polsce w ciągu roku pojawia się 5 – 10 nowych przypadków na 100 tysięcy Pacjentów. Poznaj najważniejsze informacje.
Ostre a przewlekłe zapalenie
Przewlekły zapalenie to długotrwały proces zapalny. Występuje w miąższu trzustki. Wywołuje nieodwracalne zmiany, tj. rozwój tkanki włóknistej. Z czasem występuje całkowita niewydolność organu.
Ostre zapalenie to nagły stan. Enzymy trawienne dokonują samoczynnego trawienia trzustki.
Najczęściej występujące przyczyny
Od czego zapalenie trzustki? Najczęściej to wynik zaburzenia mechanizmów, które odpowiadają za prawidłową aktywność enzymów w komórkach pęcherzykowych organu. Aktywacja enzymów ma miejsce w obrębie trzustki. Dochodzi do trawienia narządu i okolicznych tkanek, wywołując uszkodzenie.
Przyczyną zapalenia przewlekłego jest:
- Nadużywanie alkoholu,
- Palenie tytoniu,
- Za wysokie stężenie trójglicerydów,
- Wrzody żołądka drążące do trzustki,
- Spożywanie dużej ilości czerwonego mięsa,
- Otyłość trzewna,
- Czynniki autoimmunologiczne.
Ostre zapalenie trzustki wywołać może:
- Kamica żółciowa,
- Hiperlipidemia,
- Urazy jamy brzusznej,
- Dziedziczne mutacje genetyczne,
- Wrodzone wady trzustki,
- Stosowanie niektórych środków farmaceutycznych
Charakterystyczny ból trzustki
Silny ból brzucha to typowy objaw. Wskazuje się na jego opasający, stały, głęboki charakter. Często promieniuje aż do pleców. Najczęściej lokalizacja to nadbrzusze (środkowa albo lewa górna część brzucha). Ból trwa wiele godzin.
Przy przewlekłym zapaleniu ból odczuwany jest w lewym podżebrzu. Nasila się 15-30 minut po posiłku (szczególnie tłustym, albo po spożyciu alkoholu). Pacjenci mówią, że leżenie na plecach nasila ból.
Objawy towarzyszące
Inne objawy zapalenia trzustki to:
- Krwotoki,
- Przedziurawienie ściany przewodu pokarmowego,
- Miejscowa / uogólniona reakcja zapalna w organizmie,
- Niewydolność wielonarządowa (nerki, układ krążenia, układ oddechowy),
- Nudności i wymioty,
- Niedrożność jelit,
- Zatrzymanie gazów i stolca,
- Gorączka (nawet 39-40°C),
- Żółtaczka,
- Stolce tłuszczowe (o okropnym zapachu),
- Brak apetytu,
- Spadek masy ciała,
- Nieprawidłowa tolerancja glukozy.
Diagnostyka laboratoryjna
Wczesne stadium jest skomplikowane do wykrycia. Wykonuje się badania laboratoryjne. Najczęściej oznaczane jest stężenie:
- Lipazy,
- Amylazy,
- Glukozy,
- Witaminy D3
Pomocne są badania obrazowe. Podstawowe to USG jamy brzusznej. Dodatkowo ultrasonografia endoskopowa, TK (tomografia komputerowa), czy MRI (rezonans magnetyczny). Niekiedy lekarze zalecają badania czynnościowe, tj. oznaczenie aktywności elastazy 1 w kale. Ważna jest ilościowa ocena
dobowego wydalania tłuszczu z kałem.
Przy ostrym zapaleniu obserwuje się napięty brzuch, tętno powyżej 100 uderzeń na minutę. Wzrasta poziom CRP (stan zapalny).
Należy wykluczyć inne, podobne dolegliwości, tj. zawał mięśnia sercowego, chorobę pęcherzyka żółciowego albo wrzód żołądka.
Leczenie
Przy ostrym zapaleniu wdrażane są środki przeciwbólowe. Stosuje się nawadnianie dożylne oraz leczenie żywieniowe. Stan zdrowia monitorowany jest na bieżąco. Niekiedy konieczne jest leczenie objawowe. Przy łagodnej formie w pierwszych 3-4 dobach wyrównuje się zaburzenia wodno – elektrolitowe (dożylnie). Przy użyciu specjalnej sondy odsysane są soki trawienne z żołądka. Po 4 dobie przechodzi się na żywienie doustne.
Chwilową ulgę (oczekując na pomoc), przyniesie ułożenie na lewym boku i podkurczenie nóg.
Przewlekłe zapalenie leczy się przyczynowo (jeśli ma etiologię autoimmunologiczną). Inaczej leczy się objawowo, tj.:
- Uzupełnia się niedobory enzymów trzustkowych,
- Utrzymuje się właściwy poziom glukozy,
- Zapobiega niedożywieniu,
- Leczy powikłania.
Poważne powikłania
Nieleczone zapalenie trzustki wywołać może:
- Martwicę organu,
- Torbiele rzekome trzustki,
- Niewydolność nerek,
- Wstrząs i sepsę,
- Zakrzepicę naczyń,
- Niedrożność jelit,
- Niewydolność oddechową,
- Gromadzenie płynu w jamie opłucnej
- Zwężenie dróg żółciowych,
- Rak trzustki
Zasady diety trzustkowej
W pierwszych dobach przy ostrym zapaleniu nie podaje się pokarmów i płynów. Przy ciężkiej postaci ostrego zapalenia wdrażane jest żywienie pozajelitowe albo dojelitowe. Używany jest zgłębnik do jelita cienkiego. Najczęściej zakładany w 2-3 dobie leczenia. Jeśli stosuje się zgłębnik nosowo – jelitowy, stosuje się preparaty białkowe ( tzw. peptydowe).
Powraca się do normalnego żywienia gdy perystaltyka jelit powraca do normy (stopniowo).
Kiedy na SOR?
Oznaki chorej trzustki wymagające natychmiastowej pomocy to;
- Duszności,
- Omdlenie,
- Silne osłabienie,
- Przyspieszone tętno,
- Gorączka,
- Wymioty,
- Żółtaczka
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy da się wyleczyć zapalenie?
Ostre zapalenie trzustki często ustępuje po leczeniu szpitalnym i usunięciu przyczyny.
- Czy cholesterol wpływa na trzustkę?
Tak, szczególnie bardzo wysoki poziom triglicerydów.
- Czy cukrzyca niszczy trzustkę?
Cukrzyca i choroby trzustki są ze sobą powiązane. Wahania glukozy mogą uszkodzić trzustkę i pogarszać funkcjonowanie organu.
- Jakie są pierwsze objawy?
Pierwszy pojawia się silny ból w górnej części brzucha. Wzdęcia, gorączka, wymioty.
Bibliografia
- Konturek S., Gastroenterologia i hepatologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2021.,
- Wallner G., Kozieł D. (red.), Chirurgia. Podręcznik dla studentów medycyny, Wydawnictwo Czelej, Lublin 2020.,
- Jarosz M. (red.), Żywienie w chorobach trzustki, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2020.
