July 31, 2026

Szereg czynników wywołuje zapalenie jamy ustnej. Predyspozycją są urazy mechaniczne. Na dolegliwość cierpią dzieci i dorośli. Problem pojawia się często w gabinecie. 

Główne objawy zapalenia 

Pomimo złożonej etiologii obraz kliniczny jest zbliżony. Pojawia się nieprzyjemny zapach z ust, ból, pieczenie, dyskomfort. Pojawia się problem ze spożyciem pokarmów. Niekiedy płynów. 

Kolejne objawy zapalenia jamy ustnej to zmiana zabarwienia błony śluzowej. Kolor jest żywoczerwony. Występuje obrzęk (czasem znaczny), tkliwość, wrażliwość na pikantne potrawy. W najbardziej zaawansowanym stadium występują nadżerki, owrzodzenia. Czasem powiększają się okoliczne węzły chłonne. 

Przyczyny omawianej dolegliwości 

Etiologia jest rozbudowana. Główne przyczyny to: 

• Stres, 
• Zmiany hormonalne,
• Niedobór witaminy B12, 
• Brak żelaza, kwasu foliowego, 
• Podrażnienia mechaniczne,
• Obniżona odporność organizmu, 
• Urazy przy zabiegach higienizacyjnych,
• Alergie (zapalenie kontaktowe),
• Wirus ospy wietrznej i półpaśca (VZV), 
• Brodawczak ludzki (HPV), 
• Wirus Epsteina-Barr (EBV), 
• Cytomegalowirus (CMV IgG),
• Wirus opryszczki typu 1 (HSV-1),
• Drożdżaki z rodzaju Candida (gatunek Candida albicans).

Rodzaje zapalenia jamy ustnej 

Wyróżniamy zapalenie jamy: 

• Grzybicze (występują mlecznobiałe/ kremowe grudki, o konsystencji zsiadłego mleka. Składają się ze złuszczonych komórek nabłonkowych),
• Wirusowe (pęcherze, wypełnione płynem surowiczym. Przy pękaniu powstają bolące nadżerki. Przy opryszczce zmiany pojawiają się na wargach, języku, w kącikach ust. Wirusy bytujące w zwojach nerwowych ulegają aktywacji),
• Kontaktowe (przez alergie, nadwrażliwość na niektóre składniki, np. żywność, dym tytoniowy),
• Aftowe (otwarte owrzodzenia na wargach, języku, z miejscowym stanem zapalnym. Występują małe, czerwone nadżerki),
• Wrzodziejące (nawracający typ, najczęściej u kobiet w wieku 50-60 lat. Owrzodzenia i nadżerki na błonie śluzowej dziąseł, policzków, języka), 
• Wysiękowe

Problem u dzieci i niemowląt 

U najmłodszych najczęściej występuje wysiękowe zapalenie. Występuje przez chorobotwórcze drobnoustroje. Znajdują się one z buzi przez wkładanie do niej brudnych rąk. Występują czerwone plamy na śluzówce, niekiedy krwawiące. Pojawić może się gorączka, ogólne rozdrażnienie. Należy dbać o właściwe nawodnienie dziecka. 

Jak długo trwa zapalenie?

Łagodne zmiany zazwyczaj goją się w 7-14 dni. Podobnie przy etiologii wirusowej. Przy grzybiczym podłożu, choroba trwa ok. 14 dni. Jeśli dolegliwość wywołana jest podrażnieniem mechanicznym, znika w kilka dni po usunięciu przyczyny.

Czy jest zaraźliwe? 

Zapalenie jamy ustnej jest zaraźliwe, jeśli wywołują go wirusy. Zmiany nie są zakaźne: 

• Przy niedoborach witamin,
• Podrażnieniach mechanicznych,
• Aftach, 
• Źle noszoną protezą,
• Podczas chorób autoimmunologicznych. 

Diagnostyka medyczna schorzenia 

Po wywiadzie, ocenie podlegają zmiany w jamie ustnej. Stan dziąseł, języka, błony śluzowej. Pobierany jest wymaz (przy podejrzeniu etiologii grzybiczej). Lekarz niekiedy zleca badanie z krwi: 

• Morfologię ogólną,
• Stężenie żelaza,
• Poziom witaminy B12, 
• Ilość kwasu foliowego. 

Rzadko zlecana jest biopsja (jeśli zmiany wyglądają nietypowo, utrzymują się ponad 2 tygodnie). 

Sprawdzone metody leczenia

Stosuje się leczenie miejscowe. Oparte na preparatach odkażających, łagodzących ból i dyskomfort. Najczęściej są to żele i płukanki. Często wdrażana są również leki przeciwbólowe i miejscowo znieczulające. To szybka metoda na złagodzenie bólu, dyskomfortu, problemów z jedzeniem. 

Domowe sposoby i higiena 

Konieczne jest właściwa higiena. Szczotkowanie miękką szczoteczką. Regularne usuwanie płytki nazębnej. Konieczne jest unikanie czynników drażniących (ostrych, kwaśnych, gorących). Lekarze wskazują, że niezbędne jest właściwe nawodnienie, tzw. miękka dieta. Należy przyjmować pokarmu o konsystencji półpłynnej, który nie podrażnia, nie uszkadza zmian w jamie ustnej. Są to najczęściej produkty nabiałowe, miękkie pieczywo. 

Główne działania profilaktyczne 

W celu unikania zapalenia, należy: 

• Szczotkować zęby 2 razy dziennie,
• Czyścić codziennie przestrzenie międzyzębowe, 
• Stosować płyny do płukania jamy ustnej, 
• Unikać korzystać z wielorazowych sztućców, 
• Unikać palenia tytoniu i spożywania alkoholu, 
• Regularnie leczyć ubytki zębów, choroby dziąseł i przyzębia. 

FAQ – najczęściej zadawane pytania 

1. Czy jest groźne?

Tak, jeśli nie będzie leczone. Może mieć przewlekłą postać, z licznymi owrzodzeniami. 

2. Kogo najczęściej spotyka? 

Pacjentów z obniżoną odpornością organizmu. Osoby nie dbające o higienę jamy ustnej.

3. Kiedy do lekarza? 

Jeśli zmiany utrzymują się powyżej 7 dni. Zmiany zazwyczaj wymagają diagnostyki. 

4. Jakie są pierwsze objawy? 

Pieczenie, swędzenie, ból podniebienia, języka czy gardła. 

Bibliografia

1. Sonis, S. T. (2007). Pathobiology of oral mucositis: Novel insights and opportunities. Journal of Supportive Oncology, 5(9 Suppl. 4), 3–11.,
2. Yarom, N., Hovan, A., Bossi, P., i wsp. (2020). Systematic review of natural and miscellaneous agents for the management of oral mucositis in cancer patients and clinical practice guidelines. Supportive Care in Cancer, 28(5), 2457–2472.,
3. Nagi, R., Patil, D. J., Rakesh, N., & Jain, S. (2018). Natural agents in the management of oral mucositis in cancer patients: Systematic review. Journal of Oral Biology and Craniofacial Research, 8(3), 245–254.