Pierwotna postać zakażenia wirusem HSV – 1 to opryszczkowe zapalenie jamy ustnej. Spotyka wielu z nas. Poznaj najważniejsze informacje.
Specyfika przypadłości
Gingivostomatitis pharyngitis herpetica, to łacińska nazwa opryszki w jamie ustnej. To najczęstszy objaw kliniczny pierwotnego zakażenia HSV.
Zapalenie rozpoczyna się nagle. Często wysoką gorączką. Kolejno pojawiają się zmiany na błonie śluzowej jamy ustnej.
Do zakażenia może dochodzić przy kontakcie z nosicielem. Wirus przenoszony jest przez łzy, ślinę, używanie i dotykanie tożsamych przedmiotów.
Przyczyny reaktywacji wirusa
Wirus HSV wykazuje właściwości neurotropowe. Po wniknięciu do organizmu, HSV przedostaje się do komórek nerwowych (w zwoju trójdzielnym). Może pozostawać tam w stadium utajonym. W przypadku dużego przemęczenia, spadku odporności, silnego, przewlekłego stresu, ekspozycji na słońce, może się uaktywnić. Wirus ma tendencję do nawrotów. Wystąpić może wiele epizodów choroby. W czasie latencji wirus nie wywołuje żadnych objawów. To okres nieaktywny (utajony) w komórkach. DNA wirusa jest formie epizomalnej, przez co nie integruje się z DNA gospodarza. Przy reaktywacji wirus przemieszcza się wzdłuż nerwów czuciowych do skóry / błon śluzowych, wywołując nawrót objawów. Proces reaktywacji można kontrolować, ale nie da się go całkowicie wyeliminować.
Faza zwiastunowa u dorosłych
Opryszczka w jamie ustnej ma różne fazy. Na początku występuje mrowienie, pieczenie warg, języka czy podniebienia. Może uwidocznić się silne swędzenie. Dodatkowo pacjenci mówią, że czują “napięcie” w jamie ustnej, tkliwość oraz lekki ból. Może również zmienić się kolor śluzówki. To symptomy zwiastujące, po których pojawiają się typowe dla opryszki pęcherze.
Charakterystyka powstałych zmian
Zmiany w jamie ustnej to bolesne pęcherzyki. Mają czerwoną obwódkę. Są wypełnione płynem surowiczym.
Z biegiem czasu pękają, tworząc bolące, uniemożliwiające swobodne jedzenie czy picie owrzodzenia. Atakuje usta, wewnętrzną błonę śluzową policzków, dziąsła, język, podniebienie, przedsionek jamy ustnej oraz powierzchnie gardła. Dodatkowo pojawić się może:
- Obrzęk,
- Zaczerwienienie,
- Gorączka (39-40°C),
- Złe samopoczucie,
- Rozdrażnienie,
- Brak apetytu,
- Osłabienie organizmu,
- Ślinotok,
- Nieprzyjemny zapach z ust,
- Trudności w przełykaniu,
- Mrowienie, pieczenie, świąd,
- Powiększenie okolicznych węzłów chłonnych (podżuchwowych i szyjnych).
Zmiany mogą się rozprzestrzeniać – na wargi, skórę twarzy.
Ile trwa opryszczka na ustach? U dorosłych krócej i łagodniej, niż u dzieci. Zazwyczaj poprawa po 7 dniach. Jednak rany goją się dłużej. Na początku ustępują ogólne objawy. Potem objawy miejscowe (około 14 dzień). Tylko sporadycznie niezbędna jest hospitalizacja.
Leczenie farmakologiczne
Stosowane są przy opryszczce w jamie ustnej leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Kluczowe jest właściwie nawodnienie organizmu i prawidłowa dieta. Lekarze zalecają pokarmy neutralne w smaku, nie kwaśne, nieostre, aby nie podrażniać zmian w jamie ustnej. Idealne, gdy będą mieć papkowatą, gładką konsystencję. Ważna jest temperatura – nie można spożywać rzeczy gorących.
Najbardziej popularnym lekiem jest acyklowir. Lek przeciwwirusowy, co stosowania miejscowego, w ostrych, nasilonych stanach zapalnych. Najbardziej skuteczny, jeśli zostanie wdrożony w 48 godzin od pierwszych objawów.
Dostępne są żele, płyny do płukania jamy ustnej. W swoim składzie zawierają środki znieczulające (lidokainę), środki antyseptyczne. Pomocna jest także maść cynkowa z kwasem salicylowym. Zmiany skórne ładnie się zasuszają, zmniejsza się świąd.
Domowe sposoby na ból
Opryszczka na języku i innych częściach ciała może być łagodzona domowymi metodami. Kluczowa jest regularna higiena jamy ustnej. Pomaga zapobiegać wtórnym infekcjom. Miód, nakładany śladowo, ma właściwości antybakteryjne i łagodzące. Pomocne są kostki lodu (zmniejszają obrzęk i ból). Wskazuje się na żel aloesowy, o właściwościach kojących i przeciwzapalnych.
Zasady profilaktyki
Nie odkryto szczepionki przeciwko wirusowi HSV (zarówno dla typu 1, jak i 2). Badania są w toku. Profilaktyka opiera się na wysokiej higienie, tj:
- Częstym myciu rąk,
- Korzystania z własnych przyborów higienicznych,
- Unikania jedzenia sztućcami wielorazowymi w miejscach publicznych,
- Przygodnych pocałunków i kontaktów seksualnych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Jak leczyć w ciąży?
Wdrażany jest paracetamol, naturalne płukanki ziołowe. Delikatne, półpłynne jedzenie.
- Czy może boleć głowa?
Tak, najczęściej, gdy występuje obrzęk twarzy, gorączka.
- Czy jest groźne?
Nie, w ciąży również nie stanowi zagrożenia dla dziecka. Zwłaszcza, gdy to objawy nawrotowe.
- Kiedy do lekarza?
Jeśli po upływie kilkunastu dni objawy nie ustępują. Utrzymuje się też gorączka, zmiany są zaognione i bolesne.
Bibliografia:
- Kurnatowska A., Choroby błony śluzowej jamy ustnej, Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner, Wrocław 2019.,
- Szepietowski J., Reich A., Dermatologia – podręcznik dla studentów medycyny, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2020.,
- Samaranayake L., Essential Microbiology for Dentistry, Elsevier, London 2018.
