Do poważnych schorzeń psychicznych zaliczamy zaburzenia odżywiania. Obejmują sposób jedzenia, ocenę swojego ciała, postrzegania własnej osoby. Jedzenie staje się źródłem stresu, lęku. Wywołuje poczucie winy. Zaburzenia stanowią zagrożenie dla życia i zdrowia. Spotykają miliony Pacjentów, w różnym wieku czy statusie społecznym. Popularne stały się w XX wieku, lecz już w starożytności odnotowano celowe przypadki głodzenia. Występują w różnych rodzajach. Są poważnymi chorobami (biologicznymi, społecznymi i psychologicznymi).
Anoreksja – jadłowstręt psychiczny
William Gull (brytyjski lekarz), w XIX wieku jako pierwszy, użył określenia anorexia nervosa, uważając problem za poważne zaburzenie psychiczne. Jest to restrykcyjne ograniczanie jedzenia. Występuje lęk przed tyciem (pomimo niedowagi). Lekarze wskazują, na występowanie zniekształconego obrazu własnego ciała. Pomimo szczupłości, Pacjenci mówią o otyłości.
Bulimia – żarłoczność psychiczna
Pacjenci objadają się (bez pohamowania). Następnie oczyszczają swój organizm przez wymuszanie wymiotów. Czasami stosują środki przeczyszczające. Próbują nadmiernej aktywności fizycznej. Każdego dnia mierzą się z poczuciem wstydu, winy.
Kompulsywne objadanie (BED)
Pacjenci z tym zaburzeniem jedzą bardzo dużą ilością pożywienia, w krótkim czasie. Nie odczuwają głodu, a przyjmują spore porcje. Napadów jedzenia nie da się kontrolować. Je się szybciej, do uczucia bolesnej pełności w brzuchu. Epizody występują co najmniej raz w tygodniu, nie krócej niż przez 3 miesiące.
Zespół nocnego jedzenia (NES)
Cechą charakterystyczną jest przyjmowanie znaczącej części dziennego limitu kalorii w nocy albo wieczorami (co najmniej 25%). Potrzeba jedzenia występuje po kolacji, po przebudzeniu w nocy. Pacjenci są świadomi swojego objadania. Nie ma apetytu rano. Nastrój obniża się wieczorami. Obserwuje się trudności w zasypianiu.
ARFID, ortoreksja, pica – inne rodzaje zaburzeń
Mniej popularnym zaburzeniem jest:
- ARFID (nie wiąże się z zaburzonym obrazem ciała, jak anoreksja, a Pacjenci również unikają jedzenia)
- Pica (objawia się spożywaniem dziwnych rzeczy, takich jak kreda, ziemia, farba. To bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia. Najczęściej wśród dzieci czy osób z niepełnosprawnością intelektualną),
- Ortoreksja (patologiczna koncentracja na zdrowym odżywianiu. Stanowi przedmiot intensywnych badań).
Główne objawy zaburzeń odżywiania
Są różnorodne, zależą od rodzaju. Najczęściej jest to:
- Obsesyjne liczenie kalorii,
- Przymusowe wymioty (po jedzeniu),
- Unikanie jedzenia,
- Kompulsywne objadanie,
- Ogromny strach przed wzrostem masy ciała,
- Poczucie winy i beznadziejności,
- Niska samoocena,
- Porównywanie do innych,
- Unikanie rodziny, znajomych (strach przed jedzeniem przy kimś),
- Spędzanie większości czasu w domu,
- Traktowanie jedzenia jako wroga (przekonanie, że jedzenie szkodzi),
- Wpływ jedzenia na podejmowanie decyzji, emocje, relacje społeczne.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Etiologia jest złożona. Występują czynniki społeczne, biologiczne oraz psychologiczne.
Wskazać należy podłoże genetyczne, przypadki wśród członków rodziny. Wymienia się zaburzenia w funkcjonowaniu neuroprzekaźników, np. serotoniny. Wpływ mają przekonania społeczne, tj. kult szczupłej i idealnej sylwetki. Lekarze wskazują, że przeżyta trauma to kolejna możliwa przyczyna. U niektórych Pacjentów jest to perfekcjonizm.
Czynnikami ryzyka jest:
Główne metody diagnostyczne
Przeprowadzany jest wywiad medyczny. Oceniane są nawyki żywieniowe i wzorce jedzenia. Dokonuje się pomiaru masy ciała (BMI), ciśnienia tętniczego krwi. Poszukuję się objawów niedożywienia. Pomocne są badania laboratoryjne, tj.:
- Morfologia krwi z rozmazem,
- Poziom glukozy,
- Zbadanie poziomu elektrolitów,
- Badanie ogólne moczu,
- Poziom hormonów.
Niezbędna jest ocena psychologa/psychiatry.
Leczenie zaburzeń odżywiania
Wymagane jest podejście interdyscyplinarne. Współpracować musi wielu specjalistów. Podstawą jest psychoterapia poznawczo – behawioralna (CBT). Polega na zrozumieniu i zmianie negatywnych wzorców myślowych. Stosowana jest farmakologia, tj. środki przeciwdepresyjne, stabilizujące nastrój. Niezbędne są porady dietetyczne. Opracowuje się zrównoważony plan żywienia. W najcięższych przypadkach koniecznością staje się hospitalizacja. Najczęściej gdy zaburzenia zagrażają życiu.
Powikłania, skutki nieleczenia
Wystąpić może:
- Depresja (poczucie beznadziejności),
- Myśli samobójcze (samookaleczenie),
- Niewydolność serca,
- GERD, czyli choroba refluksowa przełyku,
- Niedokrwistość,
- Uszkodzenia mózgu,
- Zatrzymanie cyklu menstruacyjnego,
- Uszkodzenia szkliwa zębów,
- Niepłodność,
- Osłabienie odporności organizmu.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy zaburzenia są groźne?
Tak, mogą doprowadzić do całkowitej izolacji społecznej, depresji, a nawet prób samobójczych.
- Czy są uleczalne?
Tak, jeśli korzysta się z profesjonalnych prób wsparcia (terapii, leków wspomagających). Leczenie jest długotrwałe.
- Kogo najczęściej spotykają?
Osoby wrażliwe, przejmujące się opinią innych. Próbujące dopasować się do norm.
- Jakie objawy u nastolatków?
Wycofanie społeczne, problemy w grupie rówieśniczej, unikanie wspólnych posiłków.
Bibliografia
- Suszyńska, K., Sobolewska, E., Kulik, T., & Pacian, A. (2014). Problemy medyczne, pedagogiczne i społeczne funkcjonowania osób z zaburzeniami odżywiania. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 20(3), 235–240.,
- Marzec-Koronczewska, Z. (2004). Zaburzenia odżywiania anorexia nervosa i bulimia nervosa – charakterystyka zmian w jamie ustnej. Dental and Medical Problems, 41(4), 769–772.,
- Jowik, K., Tyszkiewicz-Nwafor, M., & Słopień, A. (2021). Anorexia Nervosa—What Has Changed in the State of Knowledge about Nutritional Rehabilitation for Patients over the Past 10 Years? A Review of Literature. Nutrients, 13(11).
