Fizjologiczne zmiany hormonalne wywołują u kobiety cykliczne krwawienia (miesiączke). Za standardowy czas uważa się 24-35 dni. Nieregularny cykl występuje fizjologicznie u nastolatek, kilka lat od pierwszej miesiączki, jak również przed menopauzą.
Niekiedy pojawia się brak miesiączki (amenorrhea). Problem dotyka co piątą kobietę w wieku rozrodczym.
Kiedy mówimy o braku miesiączki?
Dolegliwość występuje u nastolatek, które osiągają 15-16 rok życia i nie miały jeszcze pierwszej miesiączki (pierwotny brak okresu). Może się zdarzyć, że okres zatrzymuje się na co najmniej 3 miesiące, po regularnie występującym cyklu menstruacyjnym (dolegliwość wtórna). Jeśli cykle były nieregularne, o braku miesiączki mówimy, gdy nie wystąpi przez 6 miesięcy.
Przyczyny fizjologiczne
Brak okresu może być wywołany przez ciążę. To normalny, fizjologiczny objaw, związany z zapłodnieniem komórki jajowej. Podobnie w przypadku menopauzy. W celu potwierdzenia albo wykluczenia ciąży należy wykonać test (strumieniowy albo płytkowy). Warto wskazać, że okres połogu, laktacji, również może naturalnie wywołać brak comiesięcznego krwawienia.
Zespół policystycznych jajników (PCOS)
PCOS może prowadzić do braku miesiączki albo jej dużej nieregularności. Organizm produkuje więcej tzw. androgenów. Dodatkowo często pojawia się insulinooporność. Owulacji nie ma, albo występuje bardzo rzadko. Stąd problem z płodnością.
Tarczyca i przysadka mózgowa a okres
Brak okresu może wywołać niedoczynność lub nadczynność tarczycy. Wskazać można również choroby o podłożu autoimmunologicznym. Za zaburzenia może być odpowiedzialny poziom hormonu TSG.
Występuje zależność braku okresu z przysadką mózgową (produkuje hormon FSH i LH). To one sterują pracą jajników. Dodatkowo przysadka produkuje prolaktynę. To właśnie ona, obecna w nadmiarze, hamuje owulację. Przyczyną mogą być też gruczolaki przysadki.
Zaburzenia odżywiania
Anoreksja lub bulimia to zaburzenia związane z odchudzaniem, które prowadzą do wyniszczenia organizmu. Niedobory witamin, minerałów, makro i mikroelementów, sprawia, że dochodzi do zaburzeń, całkowitego rozchwiania gospodarki hormonalnej. Dzieje się tak przez gwałtowną utratę wagi oraz zbyt niską podaż kalorii. Dieta powinna być zbilansowana i urozmaicona.
Leki mogące hamować miesiączkę
Do grupy leków mogących zatrzymać okres zaliczamy leki :
- Przeciwpsychotyczne,
- Przeciwdepresyjne,
- Krążki dopochwowe,
- Plastry antykoncepcyjne,
- Wkładki hormonalne,
- Glikokortykosteroidy,
- Onkologiczne (w tym chemioterapia).
Intensywny wysiłek fizyczny
Przy dużym obciążeniu pojawia się zaburzenie osi hormonalnej (mózg – jajniki). Mózg uznaje, że organizm znajduje się w ciągłym stresie i niedoborze energii. Zmniejsza się poziom produkcji FSH i LH, a miesiączka się zatrzymuje. Mówimy o czynnościowym braku miesiączki pochodzenia podwzgórzowego.
Objawy towarzyszące
Dodatkowymi symptomami mogą być:
- Dolegliwości bólowe (w dolnej części brzucha),
- Niedokrwistość,
- Zmęczenie,
- Ogólne osłabienie organizmu,
- Problemy ze snem,
- Zaburzenia koncentracji
Diagnostyka
Niezbędny jest wywiad medyczny połączony z badaniem fizykalnym oraz USG dopochwowym. Oznacza się stężenie:
- TSH,
- Prolaktyny,
- Estradiolu,
- FSH i LH,
- Testosteron,
- Androgeny
Niekiedy zalecany jest rezonans głowy (przy podejrzeniu problemów z przysadką). Zlecane są także testy progesteronowe (podawane są hormony i obserwowana jest reakcja organizmu).
Leczenie
Proces leczenia związany jest bezpośrednio z przyczyną. Najczęściej wdrażane są tabletki hormonalne. To skuteczna metoda na regulację cyklu. Przy PCOS, problemach z cukrem, insulinoopornością, wdrażana jest metmorfina. Przy problemach z tarczycą wdrażany jest hormon lewotyroksyna. Jeśli zdiagnozowano wysoki poziom prolaktyny, wdraża się leki – kabergolinę.
Dużą rolę odgrywa zmiana stylu życia i diety. Warto zadbać o redukcję masy ciała (przy nadwadze lub otyłości). Regeneracja i sen, redukcja stresu, to kolejne czynniki sprzyjające.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest groźne?
Nie, o ile jest leczone i kontrolowane. Może być błahe, a może wskazywać na poważne choroby.
- Kiedy do lekarza?
Jeśli okres nie pojawił się po 3 miesiącach. Dodatkowo przy silnych dolegliwościach bólowych.
- Czy można wyleczyć?
Tak, schorzenie jest uleczalne. Jednak leczenie musi być wdrożone w początkowym etapie.
- Kto najczęściej choruje?
Nastolatki, sportsmenki, kobiety w wieku przedmenopauzalnym.
Binbliografia
- M. Ożegalska, B. Sierżant, “Choroby Ginekologiczne i Położnicze”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2021,
- J. Madziarska, “Ginekologia: Podręcznik dla studentów”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2019.,
- World Health Organization (WHO), “Reproductive Health and Rights: Guidance and Resources
