Upośledzenie prawidłowej funkcji nerek nazywana jest niewydolnością nerek. Na postać przewlekłą, tylko w Polsce choruje 4 miliony ludzi. To ogromny problem na skalę światową. Poznaj najważniejsze informacje.
Ostra a przewlekła niewydolność
Dynamika zmian w nerkach warunkuje dwa typy niewydolności, tj. ostry i przewlekły (PChN).
Przy typie ostrym ma miejsce gwałtowne upośledzenie funkcji nerek (kilka godzin czy dni). Najczęściej dochodzi do zahamowania w oddawaniu moczu.
Stan przewlekły cechuje stopniowe pogorszenie funkcji nerek. Na przełomie lat, miesięcy, obserwuje się spadek współczynnika filtracji kłębuszkowej eGFR. Dodatkowo obserwuje się wzrost stężenia kreatyniny. O PChN mówimy, gdy objawy utrzymują się powyżej 3 miesięcy. Wyróżnia się 5 stadium:
- I – eGFG ≥90 ml/min/1,73m2,
- II – eGFR 60-89 ml/min/1,73m2,
- IIIA – eGFR 46-59 ml/min/1,73m2,
- IIIA B – eGFR 30-45 ml/min/1,73m2,
- IV – eGFR 15-29 ml/min/1,73m2,
- V – (mocznica), gdy eGFR < 15 ml/min/1,73 m2.
Przyczyny dolegliwości
Przyczyny niewydolności nerek przewlekłej to choroby toczące się w nerkach (np. kłębuszkowe zapalenie). Wywołać może ją cukrzyca, otyłość czy szpiczak mnogi.
Typ ostry może być konsekwencją zmniejszenia perfuzji nerek (spadek objętości krwi krążącej). Może dojść do takich sytuacji po zabiegach operacyjnych. Przyczyną są także uszkodzenia toksyczne (przy nadmiernym spożyciu leków). Czasami mocz może mieć utrudniony przepływ i odpływ (przez kamienie zlokalizowane w moczowodzie). Dodatkowe przyczyny to:
- Sepsa,
- Niewydolność krążenia,
- Przewlekłe choroby nerek,
- Zażywanie substancji nefrotoksycznych,
- Zażycie radiologicznego środka cieniującego (kontrastu).
Wczesne i późne objawy
Niewydolność nerek jest podstępna. Może przez kilka lat nie wywołać żadnych objawów. Pierwsze symptomy mogą uwidocznić się po utracie ponad połowy czynnego miąższu nerek. Do typowych zaliczyć należy:
- Szybkie, nadmierne męczenie się,
- Anemię,
- Nadciśnienie tętnicze krwi,
- Zaburzenia snu,
- Neuropatię obwodową i czuciową,
- Mimowolne ruchy kończyn,
- Osteoporozę,
- Łamliwość kości,
- Zmniejszoną odporność organizmu
W późniejszej fazie można zaobserwować podwyższone stężenie kreatyniny i mocznika. Choroba wykazuje obniżone wartości:
- eGFR,
- Hemoglobiny,
- Aktywnego osadu moczu
Pojawia się białko w moczu, a w badaniu USG nerki mają mniejszy rozmiar, niż powinny.
Diagnostyka laboratoryjna
Upośledzenie czynności nerek wykrywane jest przez badanie moczu i krwi. Regularnie oznaczany jest poziom kreatyniny, a także wyliczany jest współczynnik eGFR. Lekarze zalecają oznaczenie przeciwciał przeciwjądrowych i ANCA. W skrajnych przypadkach konieczna jest biopsja nerki.
Podstawę stanowi oznaczenie gospodarki żelazowej, wapniowo – fosforanowej. Badaniu podlega poziom witaminy D3. Jeśli planowane jest leczenie nerkozastępcze, konieczne jest wykonanie badania WZW typ B.
Metody leczenia
Leczenie polega na spowolnieniu procesu uszkadzania nerek. Pacjenci mówią, że już po kilku tygodniach terapii czują poprawę jakości życia. Proces jest zróżnicowany ze względu na przyczynę. Wprowadza się terapię choroby podstawowej (np. cukrzycy). Leczenie koncentruje się na niwelowaniu objawów. Wyrównywane jest ciśnienie krwi, poziom witaminy D3, wapnia, statyn w zaburzeniach lipidowych.
W zaawansowanych stadiach koniecznością jest dializoterapia. Polega na cyklicznym usuwaniu szkodliwych produktów przemiany materii, nadmiaru wody, toksyn.
Zaawansowaną metodą (przy ciężkim przebiegu), jest przeszczep narządu.
Nieleczona niewydolność wywołać może zaburzona mineralne, kostne, choroby sercowo – naczyniowe.
Zasady codziennej profilaktyki
Warto wyeliminować najważniejsze czynniki ryzyka. Zaliczamy do nich otyłość. Ta często wywołuje cukrzycę (przyczynę uszkodzenia nerek)
Kluczowe jest rzucenia palenia tytoniu. Wskazuje się, że podeszły wiek zwiększa ryzyko. Warto prowadzić też lekkostrawną dietę bogatą w mikro i makroelementy.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest groźna?
Tak, ponieważ nerki odpowiadają m.in. za usuwanie toksyn i regulację płynów oraz elektrolitów.
- Kiedy do lekarza?
Zawsze, gdy obserwujemy niepokojące symptomy. Szczególnie zmiany w częstotliwość oddawania moczu.
- Czy jest uleczalna?
Ostra niewydolność nerek bywa odwracalna. Typ przewlekły najczęściej nie jest całkowicie uleczalny, ale można spowolnić objawy.
- Czy statyny szkodzą na nerki?
Statyny (leki obniżające cholesterol) zwykle nie szkodzą nerkom, a wręcz mogą chronić układ sercowo-naczyniowy.
Bibliografia
- Książek A. Ostra niewydolność nerek. W: Hruby Z. (red.), Nefrologia praktyczna. Warszawa: PZWL; 2001, s. 56–74,
- Więcek A. Przewlekła niewydolność nerek. W: Hruby Z. (red.), Nefrologia praktyczna. Warszawa: PZWL; 2001: 319–339.,
- World Health Organization. Package of Essential Noncommunicable (PEN) Disease Interventions for Primary Health Care. 2020/aktualizacje.
