August 26, 2026

Uczucie braku powietrza (subiektywne), określane jest jako duszność i ucisk w klatce piersiowej. Pacjent nie może pobrać samodzielnie wystarczającej ilości tlenu. Pojawiają się zadyszki. Nagłe duszności są niebezpieczne dla zdrowia, a nawet życia. Poznaj najważniejsze informacje. 

Główne rodzaje duszności

Wyróżniamy: 

• Duszność spoczynkową (przy braku aktywności fizycznej),
• Problem z oddechem w pozycji leżącej (pojawiająca się tylko w tej pozycji)
• Duszność wysiłkową (po wymagającej aktywności fizycznej).

Dodatkowo wyróżnić można duszności:

• Ostre (pojawiające się w kilka minut, do godziny. Bezpośrednio zagrażająca życiu),
• Przewlekła (postęp regularny, trwający miesiącami), 
• Wdechowa (trudność z nabraniem powietrza. Wydłużona faza wdechu), 
• Wydechowa (wydłużona faza wydechu). 

Sercowe przyczyny duszności i ucisku 

Duszności mogą być wynikiem zawału mięśnia sercowego. 

Dodatkowo wskazuje się zaostrzenie niewydolności krążenia. Jeśli duszności pojawiają się nocami, to znak, że wynikają z przyczyn kardiologicznych. Inne przyczyny to: 

• Ostra / przewlekła niewydolność serca, 
• Choroba wieńcowa, 
• Wady w pracy zastawek, 
• Zaburzenia rytmu serca, 
• Wrodzona wada serca. 

Częste przyczyny płucne 

Do przyczyn płucnych, zaliczamy zapalenie krtani, ostre zapalenie oskrzeli. Dodatkowo ciało obce, które utknęło na wysokości krtani, tchawicy czy gardła. 

Przy problemach z wydechem, najczęstszą przyczyną jest: 

• Astma oskrzelowa,
• Obturacyjne zapalenie oskrzeli, 
• Guzy tchawicy,
• Guzy na oskrzelach. 
• Odma opłucnowa,
• Zatorowość płucna.

Jeśli duszności są przewlekłe, wynikają ze zwłóknienia płuc, innych chorób miąższu płucnego. Często łączy się z kaszlem, świszczącym oddechem, odkrztuszaniem plwociny. 

Duszność na tle nerwowym 

Nerwica lękowa, ciężki, przewlekły stres czy depresja, to kolejne potencjalne przyczyny. Napady pojawiają się nieregularnie, bez konkretnej przyczyny. Mają tendencję nawracająca. Występują wraz z: 

• Kołataniem serca,
• Nerwobólami,
• Poczuciem omdlenia, 
• Uczuciem strachu przed utratą nad nimi kontroli. 

Lęki trwają kilka – kilkanaście minut. Ustępują samoistnie. 

Duszności po jedzeniu 

Jeśli problem z oddechem pojawia się po spożyciu posiłków, może wskazywać na alergię. Jeśli dostarczany alergen znajdował się w pożywieniu, pojawia się: 

• Wysypka, 
• Obrzęk naczyń krwionośnych,
• Problem z oddechem.

Stopień wystąpienia objawów jest zależny od stopnia uczulenia.

Lekarze wskazują, że niekiedy duszności mogą wynikać z przejedzenia (wzmożony proces trawienia). 

Przyczyny mięśniowo – szkieletowe 

Rzadko przyczyną jest dystrofia mięśniowa Duchenne’a bądź stwardnienie zanikowe boczne. Dysforia jest genetyczna. Prowadzi do postępującego zaniku mięśni. Także mięśni oddechowych. Przy miastenii zaburzone jest przewodzenie impulsów między mięśniami a nerwami. Przy stwardnieniu komórki nerwowe w rdzeniu kręgowym, pniu mózgu, korze mózgowej, stopniowo zanikają. 

Ważne objawy alarmowe 

Duszności, wymagające natychmiastowej pomocy, łączą się z:

• Utratą przytomności,
• Przyspieszonym tętnem,
• Silnik bólem głowy,
• Ciężkością w klatce jest,
• Zawrotami głowy,
• Nudnościami/ wymiotami,
• Krwiopluciem.

Diagnostyka problemu duszności 

Uczucie braku powietrza podlega klasyfikacji (ze względu na nasilenie): 

• 0 (tylko przy intensywnym wysiłku fizycznym), 
• 1 (duszności podczas szybkiego marszu, przy wchodzeniu na niewielkie wzniesienia),
• 2 (Pacjent wolniejszy niż rówieśnicy, problem przy chodzeniu na płaskim terenie, konieczność odpoczynku),
• 3 (konieczność odpoczynku po przejściu 100 metrów po płaskim terenie),
• 4 (problem z opuszczaniem domu, duszności przy ubieraniu, rozbieraniu). 

Najczęściej choroba rozwija się etapami. Pojawia się na początku tylko po wysiłku. Przeprowadza się wywiad.

Jak się właściwie zachować?

Należy zapewnić sobie (bądź osobie z dusznością) bezpieczną lokalizację. Wybrać pozycję, gdzie objawy są najmniej dokuczliwe. Konieczny jest dostęp do świeżego powietrza (otwarcie okien, wyjście na dwór). Należy uspokajać chorego, pomóc zażyć mu leki (jeśli jakieś stosuje). Przy braku poprawy – wezwać służby ratunkowe. Jeśli Pacjent traci przytomność, należy ułożyć go w pozycji bocznej ustalonej. Przy braku oddechu – rozpocząć czynności resuscytacyjne. 

Duszności u dzieci 

Małe dziecko nie potrafi zasygnalizować problemu. Zaobserwować można przyśpieszony oddech, tętno. Poruszanie skrzydełek nosa. Występują problemy w karmieniu. Dodatkowo zaobserwować można nasilony ruch klatki piersiowej. W najcięższych przypadkach zasinienie warg.

FAQ – najczęściej zadawane pytania 

1. Czy istnieją przyczyny pokarmowe? 

Tak, refluks, wrzody żołądka, mogą wywołać duszności. Konieczne jest właściwe dobrane jedzenie. 

2. Czy duszności są groźne?

Tak, mogą wywołać utratę przytomności. W skrajnych przypadkach prowadzą do zgonu. 

3. Kogo spotykają najczęściej?

Osoby borykające się z nerwicą lękową oraz problemami kardiologicznymi. Zawsze wymagają kontroli medycznej.

4. Jak wygląda leczenie? 

Stosuje się leki wziewne (rozszerzające oskrzela). Popularna jest tlenoterapia. 

Bibliografia

1. Sunjaya, A. P., Homaira, N., Corcoran, K., Martin, A., Berend, N., & Jenkins, C. (2022). Assessment and diagnosis of chronic dyspnoea: A literature review. npj Primary Care Respiratory Medicine, 32(1),
2. Boulding, R., Stacey, R., Niven, R., & Fowler, S. J. (2016). Dysfunctional breathing: A review of the literature and proposal for classification. European Respiratory Review, 25(141), 287–294.,
3. Kamal, A. H., Maguire, J. M., Wheeler, J. L., Currow, D. C., & Abernethy, A. P. (2011). Dyspnea Review for the Palliative Care Professional: Assessment, Burdens, and Etiologies. Journal of Palliative Medicine, 14(10), 1167–1172.