Kolor, konsystencja czy częstotliwości oddawania kału, odgrywają niebagatelne znaczenie. Co oznacza czarny stolec? Poznaj najważniejsze informacje.
O czym świadczy czarna barwa
Kał to odpadowy produkt w procesie trawienia. Wytwarzany jest w jelicie grubym. Składa się z resztek pokarmowych, śluzu, resztek nabłonka wyścielającego ścianę jelit, wody czy bakterii. Naturalny kolor kału jest jasno brązowy. Bilirubina i biliwerdyna odpowiedzialne są za zabarwienie kału. Właściwy kał jest półmiękki i uformowany. Czarny kał świadczyć może o stanie chorobowym w organizmie. Inna nazwa to stolec smolisty. Najciemniejsze stolce to oznaka krwawienia w przełyku, dwunastnicy albo żołądku.
Przyczyny czarnego stolca
Etiologia jest zróżnicowana. Od błahej po złożoną.
Kolor może być wynikiem diety, po spożyciu;
- Buraków,
- Lukrecji,
- Jagód,
- Szpinaku,
- Wiśni,
- Wątróbki,
- Aronii,
- Czereśni.
Niekiedy kupa wygląda tak po zażywaniu leków (z żelazem, bizmutem, węglem lekarskim). Zbyt duża dawka suplementów diety również wywoła taki kolor stolca.
Najcięższą przyczyną jest krwawienie z przewodu pokarmowego. Czarny stolec pojawia się, gdy w przewodzie pokarmowym znajdzie się ponad 100 ml krwi. Im ciemniejsza barwa, tym krwawienie odbywa się w wyższej części przewodu pokarmowego.
Kupa tego koloru może wynikać z wrzodu żołądka / dwunastnicy. Wywołany może być zakażeniem Helicobacter pylori. Sytuacja może być wynikiem długoterminowego stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych.
Wśród potencjalnych przyczyn wymienia się:
- Nadużywanie alkoholu,
- Choroby metaboliczne,
- Zarzucanie żółci z dwunastnicy do żołądka,
- Marskość wątroby (tzw. nadciśnienie wrotne),
- Zespół Mallory’ego i Weissa (pęknięcie błony śluzowej przełyku,
- Refluks przełyku (owrzodzenie przełyku),
- Urazy przełyku,
- Zaburzenia krzepnięcia krwi.
Objawy towarzyszące
Czarnej kupie towarzyszyć mogą inne objawy:
- Ból brzucha,
- Omdlenie,
- Duszności,
- Bladość skóry,
- Wymioty z krwią (tzw. fusowate),
- Zawroty głowy,
- Szybkie bicie serca,
- Zimne poty,
- Pieczenie w nadbrzuszu,
- Nudności,
- Brak apetytu,
- Utrata masy ciała,
- Anemia,
- Przewlekłe zmęczenie.
Diagnostyka laboratoryjna
Badania podmiotowego, wywiad, to podstawa diagnostyczna. Lekarz dopytuje o sposób odżywiania. Sporządzana jest lista przyjmowanych leków. Czasami przeprowadzane jest badanie przedmiotowe, tzw. per rectum. Podstawą jest test na obecność krwi utajonej w kale. To pozwala potwierdzić albo wykluczyć obecność krwi w przewodzie pokarmowym. Jeśli wynik jest dodatni, prowadzona jest rozszerzona diagnostyka (badania obrazowe). Pomocne są badania morfologii krwi.
Rola gastroskopii i kolonoskopii
Czarna kupa u dorosłego diagnozowana jest najczęściej przez kolonoskopię. Jest to endoskopowe badanie jelita grubego przez odbyt, przy pomocy specjalnej kamery. Czasami konieczną jest gastroskopia (ocena górnego odcinka przewodu pokarmowego przez przełyk). Badania pozwalają na szczegółową ocenę i dokładne zdiagnozowanie przyczyny.
Najczęściej gastroskopia wykonywana jest jako pierwsza. Najczęściej krwawienie przy czarnym stolcu pochodzi z górnego odcinka przewodu pokarmowego. Za jej pomocą wykryć można m.in.:
- Nowotwory,
- Aktywne miejsca krwawienia,
- Zapalenie żołądka,
- Nadżerki,
- Żylaki przełyku,
- Wrzody żołądka i dwunastnicy.
Co ważne, medyk podczas badania może zatamować krwawienie (klipsami, koagulacją). Kolonoskopia zazwyczaj jest potrzebna, gdy przy gastroskopii:
- Nie udało się odkryć miejsca krwawienia,
- Pojawiła się świeża krew w stolcu,
- Podejrzewane są choroby jelita grubego,
- Występuje anemia wraz z utratą masy ciała.
Metody leczenia
Jeśli czarny stolec to efekt wrzodów, podawane są leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego. Tamuje się krwawienie. Jeśli to efektów leków, zmienia się je, albo odstawia (o ile to możliwe). Leczenie przyczynowe stosowane jest przy zapaleniach albo infekcjach. Przy krwawieniach przełyku, żołądka, innych organów jamy brzusznej, pomoc chirurgiczna musi być udzielona natychmiast (inaczej wystąpić może zagrożenie zdrowia, a nawet życia Pacjenta).
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest groźny?
Tak, jeśli przyczyną jest krwawienie (różnych narządów ciała). Przy krwotoku może wystąpić zgon.
- Kiedy do lekarza?
Jeśli czarna kupa utrzymuje się przez kilka dni, i widać, że przyczyną nie jest dieta.
- O jakiej chorobie świadczy?
Może być to sygnał wrzodów żołądka, zapalenia dwunastnicy, pękniętych naczyń przełyku.
- Kogo najczęściej dotyka?
Osoby nie dbające o zbilansowaną dietę, nadużywających alkoholu. Pacjentów, którzy nie przeprowadzają badań profilaktycznych.
Bibliografia
- Wesołowski, R., & Dzierżanowski, T. (2017). Choroby przewodu pokarmowego: diagnostyka i leczenie. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.,
- World Health Organization (WHO). (2022). Global guidelines for the prevention and management of gastrointestinal bleeding. Geneva: World Health Organization,
- WHO. (2020). Nutrition and gastrointestinal health. Geneva: World Health Organization
