Ból brzucha wskazywać może na pęcherzyk żółciowy. Narząd narożny jest na wiele patologii. Poznaj najważniejsze informacje, sygnały, które wskazują na konieczność interwencji medycznej.
Anatomia i dokładne położenie
Pęcherzyk żółciowy (woreczek żółciowy) to element układu pokarmowego. Leży w okolicy wątroby. Cechuje się niewielkimi rozmiarami (około 10 cm) i ma kształt gruszki. Cechuje się ciemnym kolorem (przez dużą zawartość żółci). Wyróżnia się w strukturze pęcherzyka dno, trzon oraz szyjkę. Przez drogi żółciowe jest połączony z dwunastnicą oraz wątrobą. Wskazuje się, że pęcherzyk leży na wysokości dziewiątego/ dziesiątego żebra, po prawej stronie brzucha.
Rola pęcherzyka żółciowego
Główną rolą jest kontrolowanie poziomu żółci (służy za jej magazyn). Żółć produkowana jest w wątrobie i zbierana w woreczku między posiłkami. Przy jedzeniu żółć uwalniana jest do dwunastnicy. Produkcja żółci jest stała (w ciągu doby 0,5-1 litra). W pęcherzyku przechowywane może być około 60 ml żółci jednorazowo (jest zagęszczana). Jej obecność pomaga wydalić organizm z toksyn i przyswoić niezbędne witaminy.
Dodatkowo pomaga w trawieniu tłuszczów. Służy do gromadzenia i zagęszczania żółci, do czasu emulgacji tłuszczów.
Jak boli pęcherzyk?
Najczęściej występuje kamica pęcherzyka. Pojawia się szybko stan zapalny (konsekwencja kamicy), a za nim inne powikłania. Zapalenie może być przewlekłe albo ostre. Ból występuje w bardzo różnym nasileniu. Najczęściej odczuwany w prawym podżebrzu, jak również w środkowym nadbrzuszu. Bardzo często rozprzestrzenia się, promieniując do pleców albo prawej ręki.
Przyczyny bólu woreczka
Pęcherzyk żółciowy może boleć przez:
- Wodniaka,
- Polipy,
- Ropniaki,
- Rak pęcherzyka żółciowego,
- Kamicę (kamienie w woreczku żółciowym),
- Ostre zapalenie pęcherzyka.
Przy zapaleniu ostrym przyczyną jest zablokowanie odpływu żółci przez kamień żółciowy. Przewlekłe zapalenie pęcherzyka wywołują nawracające ataki kolki i drażnienie przez kamienie żółciowe.
Kamica żółciowa
Kamienie w woreczku mogą być pojedyncze albo mnogie. Występować mogą w przewodach żółciowych albo w samym woreczku. Powstają przez wytrącanie się z żółci złogów wapnia, cholesterolu, białka, bilirubiny. Etiologia jest zróżnicowana:
- Uwarunkowania genetyczne,
- Cukrzyca,
- Otyłość,
- Mukowiscydoza,
- Gwałtowne odchudzanie,
- Zespół krótkiego jelita,
- Zakażenie dróg żółciowych,
- Duże stężenie trójglicerydów.
Typowe objawy dolegliwości
Woreczek żółciowy daje typowe objawy:
- Gorączka,
- Dreszcze,
- Kolka żółciowa (ponad 6- godzinna),
- Przyspieszone tętno,
- Wymioty,
- Bolesność w trakcie opukiwania wątroby (tzw. objaw Chełmońskiego i Murphy’ego),
- Tkliwość powłok brzusznych,
- Wyczuwalny, bolesny pęcherzyk żółciowy,
- Objawy otrzewnej,
- Mdłości ,
- Niesmak w ustach,
- Ból w nadbrzuszu,
- Żółtaczka fizjologiczna,
- Brak apetytu.
Diagnostyka chorób pęcherzyka
Chory woreczek żółciowy po pierwsze diagnozowany jest przez wywiad i badanie organoleptyczne. Wykonywane są badania krwi:
- CRP (wskaźnik stanu zapalnego),
- ALT, AST (enzymy wątrobowe),
- Bilirubina (w kierunku żółtaczki),
- Amylaza/lipaza.
Niezbędne są również badania obrazowe. Głównie USG jamy brzusznej. Wykrywa kamienie, pogrubienie ściany pęcherzyka, zastój żółci. Czasami lekarze zalecają TK (tomografię komputerową), przy niejasnym obrazie z USG. Rezonans magnetyczny dokładnie pokazuje drogi żółciowe.
Wskazania do leczenia
Objawy woreczka żółciowego niekiedy są wskazaniem do operacji.
Czasami wystarczające jest leczenie farmakologiczne (środki rozkurczowe, przeciwbólowe, rozpuszczające kamienie). Niekiedy konieczne jest operacyjne usunięcie pęcherzyka, tzw. cholecystektomia. Usuwa się wtedy cały pęcherzyk przez wykorzystanie metody laparoskopowej.
Powikłania nieleczonego pęcherzyka
Wystąpić może ostre zapalenie, które często wymaga pilnej operacji. Możliwe jest również:
- Zapalenie dróg żółciowych (infekcja z wysoką gorączką),
- Ostre zapalenie trzustki,
- Perforacja (pęknięcie) pęcherzyka żółciowego,
- Nowotwór pęcherzyka
Życie bez woreczka – co robić?
Kluczowa jest właściwa dieta, jeśli usunięty jest pęcherzyk, bądź objęty jest leczeniem farmakologicznym. Należy jeść często, małe porcje. Nie należy się przejadać. Konieczne jest ograniczenie tłuszczy. Nowe produkty należy wprowadzać stopniowo, obserwując reakcję organizmu. Zalecane jest chude mięso, gotowane warzywa, dojrzałe owoce bez skórki. Lekki zupy bez zasmażek czy produkty zbożowe (biały ryż, jasne pieczywo, kasza manna).
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest groźny?
Tak, jeśli w porę nie zostanie wdrożona interwencja (farmakologiczna albo chirurgiczna), może dojść do perforacji.
- Czy zawsze jest gorączka?
Nie, na początku problem z pęcherzykiem żółciowym może być bezobjawowy.
- Jak sprawdzić czy to pęcherzyk?
Badanie fizykalne (ucisk wątroby), przy którym występuje silny ból, to pierwsze wskazanie. Następnie USG i badanie krwi.
- Czy olej z czarnuszki rozpuści kamienie?
Nie (brak naukowych dowodów).
Bibliografia:
- Kalina Z., Pęcherzyk żółciowy i drogi żółciowe, w: Diagnostyka ultrasonograficzna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1997, s. 107–125,
- Romański K., Patologia pęcherzyka żółciowego u człowieka i zwierząt. Część XIII. Stany zapalne, „Życie Weterynaryjne” 2013, nr 88(7), s. 572–575,
- World Health Organization (WHO), Guidelines on the management of noncommunicable diseases
