Ból zabiera Pacjentom radość, ogranicza, a także niejednokrotnie pogarsza samopoczucie. Naukowcy i badacze odkryli drabinę analgetyczną– metodę zarządzania bólem. Poszczególne jej poziomy jasno wskazują, które leki należy stosować w celu osiągnięcia ulgi w bólu. Dzięki temu można zwalczać ból, dopasowują środki do potrzeb organizmów Pacjentów. Jakie stopnie drabiny występują? Czy zawsze będzie zasadna do stosowania? Przyjrzyjmy się ciekawemu zagadnieniu z bliska.
Geneza i ogólne założenia
Historia i rozwój
Światowa Organizacja Zdrowia, która dalej określana będzie jako WHO, jest twórcą drabiny od leczenia bólu. Schemat terapeutyczny powstał w 1986 roku. W pierwszej fazie drabina stworzona została tylko dla Pacjentów onkologicznych. Dziś wykorzystywana jest do terapii różnych źródeł bólu, przez szerokie grono specjalistów.
Naczelne zasady
Drabina analgetyczna dzieli występowanie bólu na trzy naczelne poziomy. Do każdego z nich wskazuje się zastosowanie innej grupy leków o działaniu przeciwbólowym. Specjaliści elastycznie dobierają metody, analizując skalę bólu dla każdego ze swoich Pacjentów.
Główne cele
Cel drabiny jest jeden- systematyczne, skuteczne zarządzanie pojawiającym się bólem. Działania mają miejsce dzięki wykorzystaniu właściwych środków farmaceutycznych. Schemat pozwala na ich perfekcyjnie dopasowanie do siły natężenia odczuwanego bólu.
Stopnie drabiny analgetycznej wraz z przykładami leków
Drabina leczenia bólu składa się z trzech poziomów:
I stopień
Pierwszy stopień oznacza najniższy próg odczuwanego bólu. Stosuje się porównanie do skali NRS. Wynik 1- 4 zaliczany jest do tego poziomu.
W tym przypadku lekarz zaleca tzw. leki nieopoidowe, np. ibuprofen czy paracetamol. Powszechnie stosuje się również naproksen. Są to środki farmakologiczne o słabym działaniu. Ich właściwości polegają na zahamowaniu syntezy prostaglandyn.
Będą działać tylko na bóle o małym natężeniu. Najczęściej stanowią pierwszą linię w leczeniu objawów bólowych.
II stopień
Drugi stopień charakteryzuje ból o umiarkowanym (średnim) natężeniu. W skali NRS określany na poziomie 4-6.
Tutaj stosuje się słabe leki opoidowe, a także leczenie wspomagające, np. tramadol, a także kodeine. Leki wykazują wpływ na receptory opoidowe, które zlokalizowane są w ośrodkowym układzie nerwowym. Często leki łączone są ze środkami nieopoidowymi, potęgując ich działanie.
III stopień
Trzeci stopień w drabinie jest zarezerwowany dla najbardziej intensywnych dolegliwości bólowych. W skali NRS wynik znajduje się powyżej 6.
W tym przypadku zastosowanie znajdują silne leki opoidowe, takie jak morfina, a także oksykodon, a także popularny fentanyl. Takie środki podawane są tylko w sytuacji, gdy lżejsze leki nie przyniosły ulgi w odczuwanym bólu. Najsilniejsze leki działają na receptory opoidowe znajdujące się w rdzeniu kręgowym, a także w mózgu. Tym samym blokują przesyłanie sygnałów bólowych. W tym przypadku ryzyko powikłań jest największe. Stosowanie takich leków wymaga ciągłej kontroli i monitorowania przez specjalistę.
Zastosowanie i praktyczne aspekty
Drabina analgetyczna znajduje szerokie, powszechne zastosowanie w różnych dziedzinach medycznych. Dla specjalistów stanowi niezbędne narzędzie w zarządzaniu terapią przeciwbólową swoich Pacjentów. Dzięki niej można mieć pewność, że każdy Pacjent posiada doskonale dobrany rodzaj oraz dawki leków, których zadaniem jest eliminacja bólu. Nieoceniona w przypadku bólu przewlekłego oraz nowotworowego.
Kryteria kliniczne przejścia na wyższy stopień
Kluczowe znaczenie mają kryteria kliniczne podczas dobierania stopnia leczenia bólu. Wywiad lekarski pozwala na ocenę skali dolegliwości bólowych (przy narzędziu NRS). Dzięki temu promowane jest zindywidualizowane podejście do każdego Pacjenta, bez schematycznych, rutynowych działań przy danej dolegliwości, chorobie albo schorzeniu.
Efektywność omawianego rozwiązania jest potwierdzona medycznie licznymi badaniami klinicznymi.
Kiedy drabina analgetyczna nie będzie odpowiednim schematem?
Omawiane narzędzie zostało skonstruowane głównie z myślą o bólach nowotworowych. W niektórych przypadkach nie jest zasadne jego zastosowanie. Dla przykładu będzie to przewlekły ból nienowotworowy, np. neuropatie czy ból w krzyżu.
Kolejno ból przebijający również powinien być leczony według innego schematu. W takiej sytuacji niezbędna będzie szybka i doraźna interwencja.
Jednocześnie ból terminalny, który cechuje się dużym natężeniem, także powinien opierać się na innych metodach leczniczych. Nie ma tu przestrzeni czasowej, aby przechodzić przez wszystkie stopnie wyróżnione w drabinie.
Zalety i wady omawianego zagadnienia
Zalety
Drabina leczenia bólu wnosi w życie Pacjentów realne, namacalne korzyści. Jest to gotowe, sprawdzone narzędzie do szczeblowanego, personalnie dobranego leczenia.
Zaletą prezentowanego rozwiązania jest prosty algorytm, na którym opiera się działanie drabiny bólu.
Kolejnym aspektem jest minimalizacja wystąpienia działań niepożądanych. Drabina znacząco wpływa na zmniejszenie ryzyka pojawienia się efektów ubocznych, np. przez wdrożenie zbyt silnych substancji do organizmu.
Do zalet należy zaliczyć także wsparcie dla lekarzy. Schemat umożliwia bardziej precyzyjne i efektywne leczenie. Szacuje się, że drabina usprawniła terapię bólu nowotworowego średnio o 85%.
Wady
Nikt nie lubi odczuwać bólu. Jeśli więc znajdziemy metodę na jego eliminację, pojawić się może ryzyko wystąpienia uzależnień. Zażywanie silnych leków przeciwbólowych może prowadzić do chęci ich nadmiernego użycia.
Użycie leków o charakterze przeciwbólowym może wywołać ujemne skutki w reakcji organizmu. Często są to np. nudności albo senność. Niekiedy, zwłaszcza przy długim stosowaniu leków, może występować hiperalgezja wtórna.
Drabina nie uwzględnia złożonej patofizjologii dolegliwości bólowych o charakterze przewlekłym. Składają się na niego różne komponenty, nie tylko mechaniczne albo uszkodzeniowe. Narzędzie nie bierze pod uwagę bólu psychogennego, jak również neuropatycznego.
Stanowisko współczesnej medycyny
Wielu ekspertów i naukowców podkreśla duże znaczenie stosowania drabiny leczenia bólu. Pacjenci dzięki jest zastosowaniu mogą cieszyć się o wiele wyższą jakością życia, codziennej egzystencji, pomimo chorób i schorzeń. Nowoczesna terapia przeciwbólowa po dziś dzień bazuje na tym schemacie. Jednak drabina leczenia bólu wzbudza również w świecie medycznym pewne zastrzeżenia. Jest to schemat, który powstał w ubiegłym wieku, przez co nie uwzględnia nowych grup leków oraz technik. Skutecznymi w walce z objawami bólowymi jest np. technika TENS albo leki adjuwantowe, których zupełnie nie ma w omawianym schemacie.
Praktyczne wskazówki dla Pacjentów
Samodzielnie monitorowanie stanu zdrowia
Specjaliści z wielu dziedzin medycyny zaznaczają, że samodzielna praca Pacjentów wnosi ogromne ułatwienie w dobrze środków farmaceutycznych, całej terapii do walki z bólem. Stałe, systematyczne monitorowanie reakcji własnego organizmu na zażywane substancje, daje najlepszy obraz, prowadząc do uzyskania satysfakcjonujących efektów przeciwbólowych. Późniejsze przekazanie wyników lekarzowi to bezcenne źródło wiedzy oraz wskazówka do dalszego działania.
Współpraca z lekarzem
W przypadku stosowania leków opoidowych, a także nieopoidowych, stała współpraca z lekarzem jest niezbędnym elementem prowadzonej terapii. Na każdym etapie choroby, zarówno przewlekłej, jak również o charakterze okresowym, ból może zmieniać swój charakter, a także siłę natężenia. Będąc pod stałą opieką lekarza możemy trafnie, szybko reagować używanymi środkami farmakologicznymi, zarówno zwiększając, jak również zmniejszając dawki, bądź decydując się na zmianę stosowanego leczenia.
Inne metody wspomagające walkę z bólem
Zasadnym jest wdrożenie terapii uzupełniającej walkę z dolegliwościami bólowymi. Od strony farmakologicznej są to leki przeciwdepresyjne. Najczęściej stosowany jest typ trójpierścieniowych antydepresantów. Ich obecność w organizmie zmniejsza ból neuropatyczny.
Coraz więcej lekarzy rekomenduje korzystanie z dobrodziejstw akupunktury. Medycyna alternatywna jest dobrym wyborem w celu łagodzenia bólu zlokalizowanego w różnych częściach ciała. Dzieje się tak dzięki stymulacji punktów akupunkturowych. Masaż będzie idealnym dopełnieniem stosowanych środków farmaceutycznych. Dodatkowo pomoże w eliminacji stresu, napięcia emocjonalnego.