September 1, 2026

Rola testosteronu w organizmie 

Organiczny związek chemiczny – testosteron, to hormon pełniący wiele funkcji. Należy do grupy androgenów. Produkują go jądra i kora nadnerczy. Główne role testosteronu to: 

• Kształtowanie płci, cech płciowych (w życiu płodowym), 
• Kształtowanie wtórnych cech płciowych, 
• Spermatogeneza,
• Utrzymanie siły fizycznej, 
• Budowa mięśni, 
• Synteza białek,
• Zwiększenie gęstości mineralnej kości, 
• Zmniejszenie ryzyka złamań czy wystąpienia osteoporozy,
• Wpływanie na poziom glukozy i wrażliwości na insulinę. 1p

Ponadto hormon pobudza szpik kostny do produkowania erytrocytów. Finalnie wpływa na transport tlenu i ogólną wydolność. 

Przyczyny podwyższonego testosteronu 

Naturalne predyspozycje omawianego stanu to młody wiek. Wysoki testosteron pojawia się najczęściej pomiędzy 20-30 rokiem życia. Wskazuję się także predyspozycje genetyczne. 

Dodatkowymi przyczynami są: 

• Guzy jąder / nadnerczy (wydzielające androgeny),
• Wrodzony przerost nadnerczy,
• Stosowanie terapii hormonalnych. 

Niektóre leki i suplementy mogą podwyższać poziom hormonu. Podobnie w przypadku zażywania nielegalnych substancji syntetycznych, tzw. dopingu. Zjawisko występuje najczęściej wśród zawodowych sportowców. W składzie tego typu środków odnaleźć można hormony czy środki anaboliczne. 

Objawy nadmiaru testosteronu 

Wysoki testosteron objawia się: 

• Przerostem gruczołu krokowego (prostaty). Dlatego występują trudności z oddawaniem moczu,
• Nadciśnieniem tętniczym krwi,
• Zwiększoną krzepliwością krwi,
• Łysieniem (charakterystyczne braki włosów na czole, tzw. zakola),
• Podwyższonym libido, 
• Pojawieniem się agresji słownej/ fizycznej (zaburzenia emocjonalne),
• Zwiększonym owłosieniem ciała,
• Zwiększoną masą mięśniową.

Ponadto hormon wywołuje intensywne wydzielanie łoju, zatykania porów, a w konsekwencji do trądziku 

Wysoki poziom testosteronu podnosi ryzyko wystąpienia schorzeń sercowo – naczyniowych. 

Potencja i płodność a wysoki testosteron 

Nadmiar testosteronu wywołać może zmniejszenie liczby pojemników. Pacjenci mówią, że pojawiają się zaburzenia z płodnością. Najczęściej przyczyną wysokiego testosteronu, który wpływa na płodność, jest przyjmowanie androgenów. Zaobserwować można nawet zmniejszenie jąder. Pojawić może się całkowite zaprzestanie produkcji plemników. Występuje problem z ruchliwością plemników.

Diagnostyka medyczna problemu 

Oznaczane zostaje stężenie testosteronu (przez pobranie krwi i jej analizę). Występują wahania dobowe hormonu, dlatego najkorzystniej pobrać krew rano. Przed pobraniem krwi, lekarze wskazują, że należy unikać nadmiernej aktywności fizycznej. Jeśli wyniki są nieprawidłowe, wdrażana jest poszerzona diagnostyka. Oznaczane są dodatkowo: 

• SHBG,
• LH i FSH (hormony),
• Prolaktyna,
• Estradiol,
• DHEA-S.

Pomocne są badania obrazowe, tj. USG jąder i nadnerczy. Stosuje się je w celu wykluczenia obecności guzów na jądrach czy nadnerczach. 

Leczenie nadmiaru testosteronu 

Proces zależy od przyczyny. Jeśli wysoki testosteron wiąże się z zażywaniem leków i suplementów – konieczne jest ich odstawienie bądź zmniejszenie dawki. Proces skupia się na minimalizacji objawów (jeśli występują), tj. leczeniu trądziku, nadciśnienia tętniczego krwi, podwyższonego hematokrytu (za dużej liczby erytrocytów). 

Niekiedy wdrażane są środki farmakologiczne. Istnieją leki obniżające poziom testosteronu. Stosowane zazwyczaj przy raku prostaty. Nie są stosowane jako pierwszy wybór wśród zdrowych mężczyzn, ze względu na powikłania: 

• Zaburzenia erekcji,
• Spadek libido, 
• Zmniejszenie gęstości kości,
• Obniżenie samopoczucia.

Lekarze zalecają wprowadzenie zdrowszego stylu życia, tj. większą ilość wartościowego snu, odpowiednie nawodnienie, dobrze zbilansowana dieta. 

Skutki długotrwałego zawyżenia testosteronu 

Wysoki testosteron u mężczyzn, z biegiem czasu, może wywołać trwałe, negatywne konsekwencje zdrowotne. Stopień objawów zależny jest od wysokości stężenia hormonu. Jądra mogą zmniejszyć swoją objętość. Wystąpić może trwała niepłodność. Zwiększa się ryzyko zakrzepicy (przez hematokryt). Często występuje choroba nadciśnieniowa. W skrajnych przypadkach wystąpi: 

• Uszkodzenie wątroby,
• Powiększenie gruczołów piersiowych (ginekomastia),
• Choroba nowotworowa (najczęściej jąder albo nadnerczy). 

FAQ – najczęściej zadawane pytania 

1. Jakie są pierwsze objawy?

Trądzik, przetłuszczająca się skóra, potliwość. Dodatkowo zwiększone libido i silne wahania nastroju. 

2. Czy dieta pomoże?

Tak, ale sama nie będzie  obniżać wysokiego testosteronu. Pomoże zachować właściwą masę ciała.

3. Kiedy do lekarza?

Podczas obserwacji objawów, podwyższonym wyniku testosteronu, ogólnym złym samopoczuciu. Przy wystąpieniu problemów z płodności 

4. Jakie choroba mogą być przyczyną? 

Wskazuje się – choroby nadnerczy, guzy produkujące androgeny, zaburzenia hormonalne. Nie ma jednoznacznej przyczyny. 

Bibliografia

1. Livingston, M., Kalansooriya, A., Hartland, A. J., Ramachandran, S., & Heald, A. (2017). Serum testosterone levels in male hypogonadism: Why and when to check—A review. International Journal of Clinical Practice, 71(11),
2. Rojas-Zambrano, J. G., Rojas-Zambrano, A., & Rojas-Zambrano, A. F. (2025). Impact of Testosterone on Male Health: A Systematic Review. Cureus.,
3. Bhasin, S., Brito, J. P., Cunningham, G. R., i wsp. (2018). Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 103(5), 1715–1744.