Wraz ze starszym wiekiem, u mężczyzn pojawiają się prostata. Wyróżniamy przerost gruczołu krokowego, ostre albo przewlekłe zapalenie prostaty, a także nowotwory złośliwe. To choroby prostaty. Poznaj o nich najważniejsze informacje.
Anatomia i funkcje prostaty
Co to jest gruczoł krokowy? Inaczej nazywany sterczem. Potocznie prostatą. Występuje tylko wśród mężczyzn (element układu płciowego). Zlokalizowana poniżej pęcherza moczowego. W tylnej części bezpośrednio przylegająca do odbytnicy. Gruczoł otoczony jest torebką (z mięśni gładkich). W czasie ejakulacji torebka się kurczy.
Jego rola to produkcja płynu, będącego elementem składu nasienia.
BPH – łagodny przerost prostaty
Dolegliwości dotyka ok. 50% mężczyzn (powyżej 60 lat). Dochodzi do rozrostu komórek gruczołowych. Obserwuje się podścielisko stercza. Na dolegliwość szczególnie cierpią Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym krwi. Podwyższony cholesterol też jest przyczyną. Często pojawia się nykturia (oddawanie moczu nocą). Dodatkowo:
- Gwałtowne parcie pęcherza,
- Wykapywanie moczu (po mikcji),
- Zatrzymanie oddawania moczu,
- Zwężenie cewki moczowej,
- Upośledzenie funkcji pęcherza.
Ostre/przewlekłe zapalenie prostaty
Ostre zapalenie dotyka 20-25 / 100 tysięcy mężczyzn. Przyczyną najczęściej są bakterie, pochodzące z flory jelita grubego (Escherichia coli).
Rodzaj przewlekły aż 35-50%. Drugi z nich jest stwierdzany, gdy objawy występują ponad 3 miesiące. Za przyczynę uznaje się przewlekły stres, cystoskopię, problemy psychiczne, zaburzenia hormonalne, łagodny rozrost gruczołu.
Dodatkowo przy zapaleniu prostaty wystąpić może:
- Gorączka,
- Tkliwość prostaty,
- Ból mięśni,
- Zmęczenie i złe samopoczucie.
Rak prostaty
Najcięższą dolegliwością jest rak prostaty. Chorobę w 70% diagnozuje się w krajach rozwiniętych wysoko. 90-95% przypadków to gruczolakorak zrazikowy. Najczęściej lokalizuje się z tyłu, albo w części tylno-bocznej prostaty.
Prostata a życie seksualne
Prostata może utrudniać satysfakcjonujące życie seksualne. Głównym problem są zaburzenia wzwodu (wywołane przez prostatę). Dlatego stosunki płciowe są niemożliwe, znacznie utrudnione lub przerywane.
Charakterystyczne objawy dysuryczne
Najczęstsze objawy to:
- Częste oddawanie moczu,
- Trudność z mikcją (zwłaszcza jej rozpoczęciem),
- Ciągle poczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
- Słaby, przerywany strumień moczu,
- Krwiomocz,
- Nietrzymanie moczu,
- Obecność krwi w spermie,
- Pieczenie przy mikcji,
- Ból w lędźwiach, w kroczu, podbrzuszu.
W przypadku raka, choroba może być bezobjawowa długi czas (nawet kilkanaście lat).
Czynniki ryzyka
Zapadalność na problemy prostaty rośnie z wiekiem. To główny czynnik ryzyka. Ponadto wymieniamy:
- Choroby dróg płciowych,
- Nadwaga/Otyłość,
- Niezdrowa dieta (pełna nasyconych kwasów tłuszczowych, cholesterolu),
- Niedobory witamin i minerałów,
- Przypadki wśród bliskich krewnych,
- Wstrzemięźliwość płciowa,
- Brak aktywności fizycznej,
- Ekspozycja zawodowa na kadm, chrom, arsen czy ołów).
Diagnostyka urologiczna
Podstawą jest badanie tzw. per rectum (organoleptyczne) i wywiad medyczny. Dodatkowo niezbędne są badania obrazowe, tj. USG układu moczowego. Wykonywany jest również pomiar stężenia PSA (swoisty antygen sterczowy). Normy antygenu wynoszą:
- Poniżej 2,5 ng/ml dla 40-49 latków,
- Poniżej 3,5 ng/ml dla 50-59 latków,
- 4,5 ng/ml dla 60-69 latków,
- Poniżej 6,5 ng/ml dla 70-79 latków.
W procesie diagnostyki pomocna jest ultrasonografia przezodbytnicza (TRUS). Przy problemach ze wskazaniem dolegliwości, pomocy jest:
- Rezonans magnetyczny,
- Tomografia komputerowa,
- Scyntygrafia,
- Biopsja gruczołu krokowego,
- Badanie histopatologiczne
Często lekarze wskazują uroflowmetrię (badanie strumienia moczu).
Metody leczenia
Przy nowotworze prostaty niezbędne jest leczenie chirurgiczne, radioterapia, farmakoterapia hormonalna, chemioterapię. Sposób leczenia zależny jest od stopnia choroby.
Przy łagodnym przeroście (bez objawów), zalecana jest wyczekująca, baczna obserwacja. Przy występujących objawach wdrażane są leki blokujące receptory (doksazosynę, tamsulozynę czy terazosynę). Leki rozluźniają mięśnie gładkie gruczołu. Pomocniczo stosowane są leki roślinne, tj. wyciąg z kory śliwy afrykańskiej, wyciąg z pokrzywy zwyczajnej czy ekstrakt z owoców palmy sabałowej.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Kiedy do urologa?
Kiedy odczuwamy ból, pieczenie, problem z rozpoczęciem mikcji.
- Czy prostata jest groźna?
Sama w sobie nie (to normalny narząd). Groźne są jej nieleczone choroby (przerost, rak, zapalenie).
- Rak wywołuje zaparcia?
Nie, zwłaszcza we wczesnych stadiach. Mogą się pojawiać w zaawansowanej chorobie.
- Gruczoł krokowy to prostata?
Tak, gruczoł krokowy (polskie nazewnictwo), a prostata (łacińskie nazewnictwo).
Bibliografia:
- Dutkiewicz, S. (2010). Choroby stercza (prostaty) i ich leczenie. Warszawa: Wydawnictwo Artmetz,
- Sklianskaja, E. I. (2021). Prostata: diagnoza i leczenie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza ABA,
- World Health Organization (2020). Cancer control: knowledge into action – WHO guide for effective programmes.
