Luźne, wodniste stolce o poranku to częsta przypadłość wielu Pacjentów. Występują co najmniej trzy stolce w ciągu dnia. Wynika z chorób bądź diety. Niekiedy ma przejściowy charakter. Jednak nigdy objawy nie mogą być bagatelizowane. Poranne biegunki mogą wymagać leczenia.
Rodzaje biegunki
Ze względu na czas trwania wyróżnia się biegunkę:
- Ostrą (krótszą niż 14 dni),
- Przetrwałą (od 14 do 30 dni),
- Przewlekłą (powyżej 30 dni)
Kolejny podział ma miejsce ze względu na objawy kliniczne. Wyróżnia się biegunkę sekrecyjną (do jelit wydzielane jest dużo soli i wody). Kolejno biegunkę osmotyczną (niemożność wchłaniania z jelit wiążących stolec substancji). Często występująca jest biegunka tłuszczowa. Stolec jest gładki, o bardzo nieprzyjemnym zapachu. Można wskazać biegunkę zapalną. Na ściany jelit oddziałuje czynnik infekcyjny.
Przyczyny
Poranne biegunki mogą wynikać z chorób przewlekłych. Często jest to zespół jelita drażliwego (IBS). Występują zaburzenia czynnościowe. Nie ma widocznych zmian w narządach wewnętrznych. Schorzenie występuje nawet u 10-20% Pacjentów.
Często przyczyną jest nieswoiste zapalenie jelit (IBD). Pojawiają się nawracające stany zapalne w przewodzie pokarmowym. Często choroba ma podłoże genetyczne. W grupę tych dolegliwości wchodzi choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
Przyczyną może być ciąża. Dodatkowo:
- Zmiany w mikroflorze jelitowej,
- Zażywanie niektórych grup leków (antybiotyki, leki na zaparcia),
- Infekcje w jelitach,
- Nietolerancja pokarmowa,
- Alergie,
- Infekcje (wirusowe i bakteryjne),
- Zakażenie rotawirusami (najczęściej u Pacjentów poniżej 5 lat),
- Salmonella (toksyny wywołują nadmierną kurczliwość jelit),
- Alkohol (duże ilości spożywane w porze nocnej). Nasila perystaltykę jelit i przesuwanie masy kałowej,
- Kofeina (nadmiar, od rana, na pusty żołądek, może wywołać poranne biegunki).
Stres a perystaltyka
Odrębną przyczyną porannych biegunek jest bodziec stresowy. Zarówno jednorazowych, silny stres, jak i przewlekły, można dać takie objawy. Lekarze mówią o tzw. osi mózg – jelita. W ramach tego połączenia hormony takie jak serotonina, wpływają na stan jelit.
Objawy towarzyszące
Często wraz z biegunką występują:
- Wzdęcia,
- Odbijanie,
- Uczucie pełności brzucha,
- Zgaga,
- Refluks żołądka,
- Zmęczenie,
- Zaparcia,
- Ostry ból brzucha (skurczowy, nasilający się po posiłku).
Diagnostyka
Wywiad lekarski uzupełniany jest o badania laboratoryjne. Oznacza się CRP i OB, w celu zbadania stanu zapalnego. Dodatkowo elektrolity i przeciwciała w kierunku celiakii. Ważne jest wykonanie badania kału. Posiew uwidacznia ewentualne bakterie. Wykryte zostają pasożyty, krew utajona czy kalprotektyna (marker zapalny jelit). W zaawansowanych przypadkach zalecana jest kolonoskopia (przy podejrzeniu IBD) czy gastroskopia (przy celiakii). Pogłębiona diagnostyka to badania w kierunku przerostu bakteryjnego (SIBO).
Leczenie
Tylko ustalenie przyczyny jest gwarantem skutecznego leczenia. Bez recepty można sięgnąć po leki przeciwbiegunkowe, które tylko chwilowo zatuszują objawy. Dostępne są również leki osłonowe, działające na nabłonek jelitowy. Pomocniczo stosuje się preparaty elektrolitowe i symbiotyczne (uzupełnienie mikroelementów, regeneracja mikroflory jelitowej).
Przy zespole jelita drażliwego eliminacji podlegają czynniki stresowe. Wdrażane są leki rozkurczowe. Przy alergiach i nietolerancjach pokarmowych wyklucza się alergeny z diety.
Jeśli przyczynę stanowią choroby zapalne jelit, podawane są środki przeciwbólowe, przeciwzapalne, sterydy czy leki immunosupresyjne.
Domowe sposoby i zmiany stylu życia
Lekkostrawna dieta to podstawa (ryż, jaja, banany, sucharki). Przyjmowanie letnich, ciepłych płynów (często, w małych ilościach), rozgrzeje przewód pokarmowy. Domowy kisiel, na bazie mąki ziemniaczanej, także otuli jelita, niwelując nieprzyjemne dolegliwości związane z porannymi biegunkami.
Objawy alarmowe
Przewlekłe rozwolnienie jest groźne szczególnie dla małych dzieci i seniorów. Objawy alarmowe, skłaniające do natychmiastowej reakcji medycznej, to:
- Gorączka,
- Brak mikcji,
- Wymioty z krwią,
- Silny ból brzucha,
- Omdlenia i zasłabnięcia,
- Odwodnienie,
- Brak apetytu i spożywania pokarmów,
- Nocne biegunki (wynurzające ze snu),
- Anemia,
- Spadek masy ciała.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy są groźne?
Tak, jeśli jest długotrwała. Może wywołać odwodnienie.
- Czy jeden luźny stolec to biegunka?
Nie, najmniejsza ilość to trzy na dobę.
- Dlaczego biegunka tylko rano?
Może to wynikać z rytmu dobowego (szybszy metabolizm rano). Możliwe są inne przyczyny.
- Czy to może być od cukrzycy?
Tak, np. przez neuropatię autonomiczną. Możliwe są zaburzenia wchłaniania.
Bibliografia
- World Health Organization (WHO). (2023). Diarrheal disease,
- Bąk, D., & Jankowski, J. (2021). Problemy trawienne: Diagnostyka i leczenie biegunek przewlekłych. Przegląd Gastroenterologiczny, 18(4), 45-50.,
- World Health Organization (WHO). (2019). The importance of handwashing in preventing diarrheal diseases.
