Kleszcze i inne pajęczaki to przyczyny przenoszenia różnorodnych chorób. Borelioza – to poważne schorzenie o groźnych skutkach. Poznaj najważniejsze informacje.
Charakterystyka dolegliwości
Borelioza to bakteryjna, odzwierzęca choroba zakaźna. Inaczej zwana chorobą z Lyme. Dolegliwość wywołują krętki Borrelia burgdorferi (sensu lato). Wystarczające do zakażenia jest ugryzienie zakażonego kleszcza. Przebiegiem zbliżona do choroby autoimmunologicznej. Układ odpornościowy Pacjenta wytwarza przeciwciała, atakujące bakterie i własne tkanki.
Mechanizm zakażenia
Od czego borelioza? Powstaje przez kleszcze (także przez nimfy) oraz inne pajęczaki.
Prątki przenoszone są w czasie żerowania, bezpośrednio do krwi.
Nie każde ugryzie kleszcza prowadzi do boleriozy. Kleszcz musi być zakażony. Po drugie, nawet jeśli jest, musi znajdować się wbity w skórę przez wystarczającą ilość czasu.
Charakterystyka wczesnej i późnej fazy infekcji
Każda faza choroby ujawnia się odmiennymi objawami. Początkowo pojawia się tzw. rumień wędrujący. To zmiana skórna o czerwonych, dobrze zaostrzonych brzegach, tworząca okrąg. Pojawia się najczęściej w pierwszej kolejności w miejscu ukąszenia przez kleszcza (3 -30 dni od zdarzenia). Lekarze wskazują, że może wystąpić nawet 3 miesiące po ukąszeniu. Zmiana rozszerza się z czasem obwodowo. Tworzy się pierścień, z wyraźnym przejaśnieniem w środku. Zdarza się, że rumień rozwija się gdzie indziej, niż pierwotne ugryzienie.
Czasami występuje pseudochłoniak boreliozowy skóry (przed rumieniem). To naciek limfocytarny o łagodnym charakterze. Przypomina miękki, niebolesny guzek/ plamkę, o niebieskawo – czerwonym zabarwieniu. Najczęściej występuję na małżowinie usznej, sutku, mosznie. Występuje pojedynczo.
W późnej fazie boreliozy, rozwijającej się miesiące, lata po zakażeniu, obserwuje się:
- Pogorszenie funkcji poznawczych,
- Zmiany skórne (przewlekłe, zanikowe, zapalenie skóry kończyn),
- Depresja,
- Przewlekłe zmęczenie.
Objawy ogólnoustrojowe boreliozy
Przy braku wdrożenia leczenia, bakterie boreliozy rozprzestrzeniają się z krwiobiegiem (do innych narządów). Po kilku tygodniach/ miesiącach od zakażenia, możliwe objawy to:
- Zaburzenia rytmu serca (bloki przedsionkowo – komorowe),
- Przewlekłe bóle głowy,
- Gorączka,
- Dreszcze całego ciała,
- Bóle mięśni i stawów (łokciowego, kolanowego), o charakterze nawracającym,
- Powiększone węzły chłonne.
Zdarza się, że borelioza atakuje układ nerwowy, prowadząc do tzw. neuroboreliozy. Wówczas wystąpić może:
- Zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych,
- Zapalenie korzeni nerwowych,
- Zaburzenia koordynacji,
- Problem z prawidłowym widzeniem, słuchem, czuciem,
- Porażenie nerwu twarzowego (i innych nerwów czaszkowych)
Diagnostyka laboratoryjna
Oceniane są występujące objawy kliniczne. Głównym wskaźnikiem jest rumień wędrujący. Nie trzeba wykonywania innych badań laboratoryjnych – samodzielnie stanowi wystarczający objaw do leczenia.
Brak rumienia to konieczność diagnostyki dwuetapowej. Etap pierwszy – badania serologiczne ELISA / CLIA. To test przesiewający, wykrywający przeciwciała IgM i IgG (przeciwko krętkom Borrelii). Przy dodatnim wyniku przeprowadza się kolejno test Western Blot / badanie PCR. Zadaniem badań jest wykrycie materiału genetycznego bakterii Borrelia w płynie rdzeniowo – mózgowym albo innej tkance.
Metody leczenia
Jak wyleczyć boreliozę? Przede wszystkim stosuje się antybiotykoterapię. Najczęściej doksycyklinę (dla Pacjentów powyżej 8 lat). Stosuje się amoksycylinę (u małych dzieci i kobiet w ciąży). Najczęściej terapia trwa 7-28 dni. Leczenie jest krótsze, bardzo skuteczne, jeśli zostanie wdrożone na wczesnym etapie choroby. Możliwe są skutki uboczne leczenia, takie jak senność, bóle mięśniowe, nudności czy wymioty.
Zasady profilaktyki i kontroli ciała
Skutki boreliozy są poważne, jeśli nie zostanie poddana właściwemu leczeniu i szybkiej diagnostyce. Profilaktyka polega na stosowaniu środków, które odstraszają kleszcze, nimfy kleszczy, kontrola ciała po spacerach i przebywaniu w otoczeniu zieleni. Warto zadbać o właściwe usuwanie kleszczy (najlepiej przy użyciu kleszczołapek). Szczepionka przeciwko boreliozie została opracowana tylko dla zwierząt.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest groźna?
Tak, jeśli zostanie niewykryta. Choroba nie będzie właściwe leczona.
- Czy jest uleczalna?
Tak, zazwyczaj antybiotykoterapia przynosi powrót do zdrowia.
- Czy bolerioza powraca?
Mogą po leczeniu pojawiać się objawy, co nie oznacza, że bakteria wciąż tkwi w organizmie. Możliwe jest ponowne zakażenie.
- Po czym poznać zakażenie?
Najprościej po rumieniu wędrującym. Dodatkowo występuje ból mięśni i stawów, gorączka, złe samopoczucie.
Bibliografia
- Borelioza z Lyme, Stefan Tylewski, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008.,
- Borelioza i inne choroby przenoszone przez kleszcze, red. Joanna Zajkowska, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2017,
- World Health Organization, Vector-borne diseases, WHO, Geneva 2024.
