Wiele osób kojarzy orzechy jako cenne źródło zdrowia, pełne wartości odżywczych. Niestety pojawić się może uczulenie na orzechy (częsta alergia pokarmowa). To bezwzględne przeciwwskazanie do spożycia. Poznaj najważniejsze informacje.
Dlaczego powstaje uczulenie?
U Pacjentów z alergią na orzechy, układ immunologiczny reaguje w sposób nadmierny na białka w orzechach (alergeny). Dokładne przyczyny nie zostały odkryte. Znaczenie mają jednak czynniki genetyczne i środowiskowe.
Najczęstsze rodzaje alergenów
Uczulenie wywołać może blisko 15 rodzajów orzechów. Do najczęstszych zaliczamy orzechy:
- Ziemne,
- Włoskie,
- Laskowe,
- Makadamia,
- Nerkowce,
- Pistacje,
- Pekan.
Lekarze wskazują, że ponad 50% alergii wywołują orzechy ziemne (arachidowe). 1,1% populacji ma uczulenie, w tym 0,6% na orzechy ziemne. Rzadko występuje uczulenie na nerkowce.
Często występuje uczulenie na kilka rodzajów orzechów.
Charakterystyczne objawy
Objawy uczulenia na orzechy są różnorodne. Najintensywniejsze i najcięższe wywołują ziemne orzechy.
Przy alergii na nerkowce, często pojawia się wysypka skórna wraz z problemami żołądkowo-jelitowymi.
Do typowych objawów zaliczamy:
- Zaczerwienienie skóry,
- Pokrzywkę (bąble, które silnie swędzą),
- Obrzęk warg, języka, twarzy,
- Bóle brzucha,
- Wymioty,
- Biegunka,
- Katar,
- Kichanie,
- Duszności,
- Świszczący oddech,
- Spadek ciśnienia tętniczego krwi,
- Utrata przytomności (w skrajnych przypadkach),
- Przyspieszone tętno.
Alergia krzyżowa, tj. pyłki i orzechy
Reakcja krzyżowa bardzo często występuje przy orzechach laskowych. U Pacjentów cierpiących na ten rodzaj alergii, niejednokrotnie diagnozuje się uczulenie na kontakt z leszczyną (pyłki).
Przy uczuleniu na nerkowca, alergia krzyżowa występuje na inne pokarmy. Dodatkowo, jeśli wykryta zostanie alergia na orzechy arachidowe czy nerkowca, aż o 50% wzrasta ryzyko alergii na orzechy włoskie.
Diagnostyka
Przeprowadzany jest wywiad medyczny. Często wykonywane są testy punktowe (skórne). Lekko nakłuwa się naskórek i umieszcza krople z alergenami. Konieczne jest wykonanie badań krwi. Chodzi o nadanie IgE swoiste przeciwko konkretnym orzechom. Badanie wskazuje czy występuje ryzyko ciężkich reakcji alergicznych.
Najdokładniejszą metodę stanowi próba prowokacji pokarmowej. Polega na spożyciu małej ilości alergenu pod stałą, ścisłą opieką lekarza. Obserwacji podlega zachowanie organizmu.
Stosowana jest również diagnostyka różnicowa, tj. wykluczenie, czy objawy nie wynikają z nietolerancji pokarmowej, reakcji krzyżowych czy innych chorób przewodu pokarmowego.
Leczenie
Alergia na orzechy wymaga leczenia. Oparte jest głównie na unikaniu alergenu. Stosuje się leki przy pojawiających się objawach. Najczęściej środki przeciwhistaminowe (uspokajają świąd, wysypkę, pokrzywkę. Przy duszności podawane są glikokortykosteroidy i leki rozszerzające oskrzela. Silnie uczuleni Pacjenci zawsze powinni mieć przy sobie dawkę adrenaliny. Najczęściej lekarze przepisują gotowe autostrzykawki z właściwą dawką do wieku czy masy ciała.
Odczulanie (immunoterapia)
Alergia na orzechy może podlegać odczulaniu. Jednak nie jest to standardowa forma leczenia dla wszystkich Pacjentów. Odczulanie przeprowadzane jest w wyspecjalizowanych ośrodkach alergologicznych. Często dotyczy Pacjentów uczulonych na orzeszki ziemne. Zaczyna się od przyjmowania bardzo małych dawek, zwiększanych z czasem. Celem jest lepsza tolerancja, a nie pełne wyleczenie.
Ukryte źródła orzechów
Orzechy powszechnie występują w przetworzonej żywności, sosach, gotowych produktach. Mając uczulenie, należy bardzo dokładnie czytać skład kupowanych produktów. Jeśli znajduje się na nich adnotacja “mogą zawierać śladowe ilości orzechów”, oznacza to, że produkt nie jest zalecany. Szczególną uwagę poświęcamy na:
- Pieczywo,
- Mąki,
- Płatki zbożowe,
- Sucharki,
- Słodycze (głównie czekoladę).
Wstrząs anafilaktyczny – sygnał alarmowy
Najpoważniejszym objawem wymagającym natychmiastowej interwencji jest wstrząs anafilaktyczny. Dochodzi do duszności, problemów z oddechem, utraty świadomości. To reakcja bezpośrednio zagrażająca życiu. Występuje w kilka minut po spożyciu.
FAQ – najważniejsze informacje
- Czy minie samo?
Jest to możliwe, zwłaszcza, gdy problem wystąpi w dzieciństwie. Zazwyczaj jednak koniecznością jest farmakologia.
- Które najbardziej uczulają?
Najbardziej alergizujące są orzeszki ziemne (inaczej zwane arachidowymi).
- Czy boli gardło?
Bolące gardło to jeden z możliwych objawów. Każdy przypadek alergii rozpatrywany jest indywidualnie.
- Co pomaga na alergię?
Eliminacja orzechów z diety i leki przeciwhistaminowe.
Bibliografia:
- World Health Organization, Food and Agriculture Organization, Risk assessment of food allergens: Part 5 – review and establish threshold levels for specific tree nuts, soy, celery, lupin, mustard, buckwheat and oats, WHO, 2023.,
- FAO/WHO Expert Committee on Food Allergens, raporty dotyczące progów reakcji alergicznych (RfD) dla alergenów, w tym orzeszków ziemnych i orzechów drzewnych,
- Kowalski M. L. (red.), Alergologia kliniczna, Warszawa: Medycyna Praktyczna, 2018.
