Nikiel to najczęściej uczulający alergen (o charakterze kontaktowym). Lekarze wskazują, że uczulenie na nikiel wywołać może reakcję skórne, jak i pokarmowe. Statystyka podaje, że problem dotyczy 20% populacji europejskiej. Głównie wykorzystywany do produkcji stali nierdzewnej (0,5-30% składu to nikiel).
Mechanizm powstania
Uczulenie na ten pierwiastek zaliczane jest do alergii kontaktowej. Inna nazwa to zapalanie skóry. Powstaje przez bezpośredni kontakt z alergenem. Nadwrażliwość (na nikiel) pojawia się wcześniej. W klasyfikacji medycznej schorzenie oznaczane jest kodem ICD – 10 (L23.0.). Dodatkowo wystąpić może reakcja krzyżowa alergiczna z palladem (często obecny jest w protezach dentystycznych czy słabej jakości biżuterii).
Czynniki ryzyka uczulenia
Predyspozycją do uczulenia jest płeć. Częściej chorują kobiety. Wynika to z wahań stężenia hormonów płciowych. Ryzyko zwiększa:
- Palenie tytoniu,
- Atopowe zapalnie skóry,
- Każda uszkodzona bariera naskórka,
- Wykonywanie zawodów z ekspozycją na nikiel,
- Zawodowa ekspozycja na wodę i detergenty (częste podrażnienia, uszkodzenie bariery naskórka).
Charakterystyczne objawy
Objawy nadmiaru niklu w organizmie to zmiany skórne (typ grudkowo – pęcherzykowy). Towarzyszy im silny świąd. Pojawia się złuszczanie naskórka. Czasami silne zaczerwienienie (rumień). Dodatkowo możliwa jest:
- Pokrzywka,
- Astma oskrzelowa,
- Nieżyt nosa,
- Zapalenie spojówek.
Nikiel obecny jest w pożywieniu i wodzie, dlatego wywołać może objawy pokarmowe. Potencjalnie możliwe to biegunka, wymioty, bóle brzucha, nudności. U każdego alergika objawy mogą się różnić.
Typowe lokalizację zmian
Uczulenie na nikiel uwidacznia się najczęściej w miejscu bezpośredniego kontaktu. U kobiet tam, gdzie noszą biżuterię z niklem (kolczyki, łańcuszki, bransoletki). W miejscu gumek i sprzączek od pasków (okolice pępka). Często występuje na dłoniach (przez dotyk monet, klamek, sztućców, nożyczek). Pacjenci mówią o małżowinach usznych czy twarzy (kolczyki w nosie, języku, brwiach).
Gdzie ukryty jest nikiel?
Pierwiastek jest szeroko rozpowszechniony. Odnajdziemy go w glebie, powietrzu, wodzie czy pożywieniu. Do typowych zaliczamy:
- Kakao,
- Rośliny strączkowe (fasola, groch, soczewica),
- Czerwone wino,
- Kawa,
- Czarna herbata,
- Owoce morza,
- Suszone owoce,
- Migdały,
- Orzeszki ziemne,
- Ryby (makrela, tuńczyk, łosoś, śledź).
Jeśli mówimy o przedmiotach, nikiel może być w sztucznej biżuterii. Często dodawany do garnków i sztućców. Obecny jest w telefonach i laptopach. Mniej oczywiste przedmioty to m.in.:
- Klucze,
- Oprawki okularów,
- Szpilki,
- Igły,
- Naparstki,
- Metalowe części rekonstrukcji chirurgicznych,
- Elektryczne narzędzia,
- Armatura domowa.
Diagnostyka medyczna
Najważniejsze są naskórkowe testy płatkowe i wywiad chorobowy (praca zawodowa, dieta). Testy polegają na nałożeniu alergenów w formie przylepców (najczęściej na plecy). Pierwszy odczyt po 48 godzinach, drugi po 72 godzinach. Jeśli wystąpi po odklejeniu zmiana skórna (grudki, pęcherzyki, rumień), wynik jest dodatni. Wykonanie i interpretacja należy do Medyka.
Metody leczenia
Jak leczy się uczulenie na nikiel? Głównie zmniejszane jest narażanie na kontakt z metalem. Wprowadzana jest terapia objawowa. Wykorzystywane są leki przeciwhistaminowe (doustne). Często stosuje się leki miejscowe przeciwzapalne. Często wdrażane są glikokortykosteroidy (w kremie czy maści). Niekiedy skuteczne są inhibitory kalcyneuryny.
Niekiedy konieczna jest tzw. dieta niklowa (ograniczenie spożycia pierwiastka). Całkowita eliminacja pierwiastka nie jest możliwa. Nikiel jest obecny nawet w wodzie wodociągowej.
Praktyczne wskazówki dla alergików
Cierpiąc na uczulenie na nikiel, Pacjent powinien szczególną uwagę poświęcić na analizę etykiet składu wybieranych pokarmów. Dodatkowo konieczne jest używanie biżuterii najwyżej jakości (ze srebra, złota). Nawet w modelach pozłacanych czy posrebrzanych może znaleźć się nikiel.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest szkodliwy dla organizmu?
Nie, w normalnych ilościach. U alergików wywołuje niepożądane reakcje.
- Co neutralizuje nikiel?
Nie istnieje jeden „neutralizator”, który całkowicie usunie nikiel z organizmu. Jest to albo farmakologia, a przy zatruciu, leki chelatorowe.
- Jak pozbyć się go z organizmu?
Pierwiastek jest usuwany z organizmu przez detoksykację wątroby i nerek. Należy pić dużą ilość wody, stosować właściwą dietę.
- W jakich produktach jest go najwięcej?
Największe stężenie niklu jest w gorzkiej czekoladzie i orzechach.
Bibliografia:
- Górski, W., & Wierzbicka, M. (2017). Choroby alergiczne. Przewodnik dla lekarzy. Wydawnictwo Lekarskie PZWL,
- Matusiak, Ł., & Wróblewska, B. (2015). Alergia na nikiel i inne metale. Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner.,
- World Health Organization (WHO). (2007). Nickel: Environmental Health Criteria 108. WHO Press.
