Wielu Pacjentów zgłasza suchość w ustach. Dolegliwość spotyka najczęściej seniorów, ale pojawia się też u dzieci. Poznaj najważniejsze informacje.
Charakterystyka przypadku
Suchość w ustach to potoczna nazwa kserostomii (łac. aptialismus). Wyróżnia się rodzaj:
- Prawdziwy (łac. xerostomia vera, primaria). Pojawia się zahamowanie, ograniczenie produkcji śliny. Wymiana z upośledzenia pracy gruczołów,
- Rzekomy (łac. xerostomia spuria, symptomatica).
Uniemożliwia komfortową, codzienną egzystencję. Nieleczona, najczęściej pogłębia się.
Rola śliny w organizmie
Ślina (łac. saliva), jest płynem biologicznym. Jej produkcją zajmują się trzy pary głównych gruczołów ślinowych, wraz z licznymi, niewielkimi gruczołami. Występuje w błonie śluzowej jamy ustnej i gardła. W 99% to woda. 1 % to substancje organiczne (kwas moczowy, enzymy), nieorganiczne (sole magnezu, potasu, wapnia czy sodu). Jej rolą jest:
- Umożliwienie odczuwania smaku i temperatury przyjmowanych pokarmów,
- Uczestnictwo w gojeniu ran w jamie ustnej,
- Zachowanie właściwego pH w jamie ustnej,
- Wstępne trawienie (zawiera enzymy trawienne),
- Nawilżenie jamy ustnej (niezbędne do mówienia i połykania),
- Ochrona przed mikrouszkodzeniami (w tym przed atakiem patogenów),
- Oczyszczanie z resztek pokarmowych,
- Ochrona przed remineralizacją zębów.
Przyczyny suchości w ustach
Ciągła suchość w ustach może mieć różne podłoża. Może wynikać z przyjmowania leków (przy nadciśnieniu, depresji, środkach moczopędnych).
Bywa symptomem towarzyszącym chorób, tj. nadczynności tarczycy, niedokrwistości, cukrzycy (typu I), awitaminozy (brak witamin z grupy B). Pojawić się może przy toczniu rumieniowatym albo zespole Sjogrena. Występuje często przy radioterapii (zwłaszcza głowy i szyi).
Przyczyny suchości w ustach to również:
- Palenie tytoniu,
- Niskie nawodnienie,
- Nadmierna aktywność fizyczna,
- Gorączka,
- Wymioty/biegunka,
- Oddychanie przez usta (podczas snu),
- Alergie.
Lekarze wskazują, że objaw może być powiązany ze stanem psychicznym. Układ współczulny oddziałuje na pracę gruczołów ślinowych. Stres, zaburzenia depresyjne, nerwica, to także potencjalne przyczyny problemu.
Towarzyszące objawy suchości
Brak śliny w ustach wiąże się z drapaniem w gardle. Przez to pojawia się suchy, napadowy kaszel. Dodatkowo Pacjenci mówią o tzw. zasychaniu w gardle. Na jego powierzchni tworzy się uczucie tzw. skorupy, zaschnięcia, które najczęściej ustępuje po przyjęciu płynów. Pojawia się dyskomfort, uczucie niedostatecznego nawilżenia w jamie ustnej. Zaawansowanym problem jest dysfagia (problem z formowaniem przeżuwanych pokarmów). Ponadto wystąpić może:
- Pieczenie,
- Swędzenie,
- Ból języka, warg, ust,
- Mechaniczne uszkodzenia śluzówki,
- Metaliczny posmak,
- Nieprzyjemny zapach z ust,
- Chrypa,
- Zaburzenia mowy,
- Nawracająca kandydoza, zapalenie dziąseł.
Problem u seniorów i ciężarnych
Co powoduje suchość w ustach u seniorów? To grupa Pacjentów najczęściej cierpiąca na tę dolegliwość. Wraz z wiekiem redukuje się liczba komórek wydzielniczych w gruczołach ślinowych. Seniorzy mają problem z połykaniem. Często się krztuszą. Często prowadzi to do niedożywienia. Czasami pojawiają się w jamie ustnej uciążliwe otarcia.
U ciężarnych suchość w ustach to oznaka zwiększonego zapotrzebowania na płyny. Często na początku ciąży występują silne wymioty (skłonność do odwodnienia). Występują też zmiany hormonalne (wpływają na pracę gruczołów ślinowych).
Dodatkowo problem nasila się u kobiet w okresie okołomenopauzalnym (zmniejsza się ilość estrogenów w surowicy).
Leczenie suchości
Skupić należy się na chorobach wywołujących suchość w ustach (przyczynach). Wskazana jest zmiana leków (jeśli wywołują suchość). Terapia obejmuje także wprowadzenie tzw. sztucznej śliny. To preparaty w postaci żelu, tabletek do ssania czy płukanek. Działają szybko, ale krótkotrwale. Uznawane za środek pomocniczy.
Rolą Pacjenta jest właściwe nawodnienie organizmu, ograniczenia palenia, spożycia alkoholu, ostrych, słonych, kwaśnych, drażniących potraw.
Skutki nieleczonej kserostomii
Przy nieleczonej kserostomii wystąpić może próchnica zębów. Szczególnie na szyjkach zębowych. Ponadto wystąpić może choroba dziąseł i przyzębia. Częste są infekcje jamy ustnej (zwłaszcza grzybicze).
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy dolegliwość minie samoistnie?
Tak, ale tylko gdy wynika ze zbyt niskiego nawodnienia, palenia papierosów czy alkoholu. Zawsze wymaga diagnostyki.
- Czy jest groźna?
Nie, ale może być oznaką innych, poważnych chorób (np. problemów z tarczycą).
- Kiedy do lekarza?
Jeśli suchość w ustach pogłębia się. Pojawiają się inne objawy (np. kandydoza, zapalenie dziąseł).
- Co mogę zrobić w domu?
Zastosuj płukanki z siemienia lnianego. Doskonale nawilżą całą jamę ustną oraz przełyk. Dobrze działają na układ pokarmowy.
Bibliografia
- Buczkowska-Radlińska J., Choroby błony śluzowej jamy ustnej, Pomorski Uniwersytet Medyczny, Szczecin, 2018.,
- World Health Organization (WHO) – Oral Health Fact Sheet,
- Górska R. (red.), Stomatologia zachowawcza z endodoncją. Zarys kliniczny, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2021.
