Reumatyzm, a właściwe reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), to układowa choroba tkanki łącznej. Cechuje się symetrycznym zapalaniem stawów. Często występują zmiany pozastawowe. Choroba przebiega różnorodnie. Najczęściej występują okresy zaostrzeń, jak również remisji. Z biegiem czasu, pojawia się trwałe uszkodzenie stawów. Najczęściej chorują kobiety. Szczyt zachorowań to 30 – 50 rok życia.
Reumatyzm a choroby reumatyczne
Reumatyzm jeden sformułowaniem potocznym, używanym w kontekście cały grupy chorób reumatycznych. Nie istnieje jednostka o nazwie reumatyzm. Słowo w powszechnym użyciu, najczęściej używane jako synonim RZS – reumatoidalnego zapalenia stawów.
Rodzaje chorób reumatycznych
Wyróżniamy sześć grup chorób reumatycznych:
- Zapalne choroby stawów (np. łuszczycowe zapalenie stawów, reaktywne zapalenie stawów, reumatoidalne zapalenie stawów),
- Choroby tkanki łącznej, tzw. układowe (np. zespół Sjögrena, toczeń rumieniowaty, zapalenie wielomięśniowe),
- Choroby zwyrodnieniowe (bez podłoża autoimmunologicznego, związane ze zużyciem stawów),
- Związane z odkładaniem kryształów (bolesne zapalenia stawów, np. dna moczanowa, chondrokalcynoza),
- Zapalenia naczyń (układ odpornościowy uszkadza naczynia krwionośne, np. ziarniniakowatość),
- Choroby tkanek miękkich (np. zapalenie kaletek maziowych, ścięgien, łokieć tenisisty).
Główne przyczyny dolegliwości
Etiologia opiera się na reakcjach autoimmunologicznych. Dokładna przyczyna nie została ustalona przez świat nauki. Najczęściej lekarze wskazują zaburzenia układu odpornościowego. Organizm błędnie atakuje własne tkanki. Wywołuje stan zapalny narządów, stawów.
Wymienić można także:
- Predyspozycje genetyczne,
- Infekcje (zakażenia bakteryjne i wirusowe),
- Wiek,
- Przeciążenia i urazy,
- Otyłość,
- Zaburzenia metaboliczne,
- Przewlekłe stres,
- Palenie tytoniu.
Charakterystyczne objawy reumatyzmu
Objawy reumatyzmu rozwijają się stopniowo (przez kilka tygodni). Najczęściej są to:
- Stany zapalne w tkance łącznej (najczęściej stawy międzypaliczkowe bliższe, śródręczno – policzkowe, stawy nadgarstka),
- Uszkodzenie narządów,
- Stan zapalny dużych stawów (biodrowego, kolanowego, ramiennego). To rzadszy objaw,
- Miejscowa tkliwość, ocieplenie skóry,
- Przykurcze mięśniowe.
Pierwszym, wczesnym symptomem, jest ból i obrzęk małych stawów ręki i stóp. Dodatkowo poranna sztywność stawów (trwa ponad godzinę).
W zaawansowanych stadiach występują zmiany ścięgnisto – więzadłowe, kostne i mięśniowe. Pojawiają się deformację, tj:
- Odchylenia łokciowe palców,
- Podwichnięcia paliczków,
- Palce butonierkowate,
- Palce w tzw. kształcie łabędziej szyi,
- Podskórne guzki reumatoidalne (na częściach ciała narażonych na ucisk).
Wyróżnić można tzw. objawy ogólne, tj. stany podgorączkowe, spadek apetytu, bóle mięśniowe, przewlekłe zmęczenie, spadek masy ciała.
Ciężka, długotrwała choroba, wywołuje powikłania wielonarządowe – zmiany mięśnia sercowego, na zastawkach, zapalenie opłucnej, nerek, twardówki i wiele innych.
Diagnostyka i badania krwi
Przeprowadzany jest wywiad. Następnie badania z krwi, obejmujące m.in.:
- OB / CRP (stan zapalny),
- RF – czynnik reumatoidalny,
- Przeciwciała anty – CCP,
- Przeciwciała przeciwjądrowe (ANA),
- Kwas moczowy,
- Proteinogram,
- Kreatyninę,
- Jonogram.
Pomocniczo wykonujemy badania ogólne moczu.
Dodatkowo przeprowadzane są badania fizykalne, oceniające m.in.: siłę mięśni, liczne stawów bolesnych, z obrzękiem, obecność deformacji w stawach. Niekiedy konieczne jest pobranie płynu stawowego (do szczegółowych badań). Czasami niezbędne są badania obrazowe, tj. RTG, USG bądź rezonans magnetyczny.
Proces leczniczy choroby
Leczenie reumatyzmu to stosowanie leków, które modyfikują (łagodzą) przebieg choroby. Chodzi o doraźne opanowanie procesów zapalnych.Niesteroidowe leki przeciwzapalne, to najczęściej wdrażane środki. Niekiedy pomoce są wstrzyknięcia glikokortykosteroidów. Leczenie operacyjne rozważamy przy ciężkich destrukcjach stawów, silnych dolegliwościach bólowych. Proces jest długotrwały, złożony.
Fizjoterapia i ćwiczenia
Kluczowa przy reumatyzmie jest rehabilitacja. Fizjoterapia pomaga utrzymać sprawność, zmniejszyć ból, spowolnić rozwój ograniczeń ruchowych. Stosowane są ćwiczenia ruchowe wzmacniające mięśnie. Także zajęcia izometryczne, czy w odciążeniu, tj. zajęcia wodne. Do najbardziej nowoczesnych należy:
- Krioterapia,
- TENS,
- Magnetoterapia,
- Ultradźwięki.
Przy zaostrzeniu choroby stosowane są ćwiczenia łagodniejsze. Przy silnym zapaleniu, niewskazane jest silne obciążenie stawów.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Kiedy do fizjoterapeuty?
Jak najwcześniej od diagnostyki. Zwiększa to szansę na zahamowanie choroby.
- Czy reumatyzm jest uleczalny?
RZS jest chorobą nieuleczalną. Medycynie nie udało się odkryć skutecznego sposobu.
- Jak wygląda leczenie?
Obejmuje farmakoterapię, rehabilitację oraz modyfikację stylu życia. To długotrwały proces.
- Jakie są pierwsze objawy?
Pojawia się ból w drobnych stawach stóp/ dłoni. Dodatkowo tkliwość, uczucie ciepła (w miejscu chorych stawów).
Bibliografia
- Gravallese, E. M., Firestein, G. S., Koscal, N., Ling, E., Longo, D. L., Messenger, L. A., & Schubach, A. (2024). What Is Rheumatoid Arthritis? New England Journal of Medicine, 390(13),
- Buch, M. H., Eyre, S., & McGonagle, D. (2021). Persistent inflammatory and non-inflammatory mechanisms in refractory rheumatoid arthritis. Nature Reviews Rheumatology, 17, 17–33.,
- Brady, S. M., Veldhuijzen van Zanten, J. C. S., i wsp. (2023). Effects of lifestyle physical activity and sedentary behaviour interventions on disease activity and patient-important outcomes in rheumatoid arthritis: A systematic review with meta-analysis. BMC Rheumatology, 7, 27.
