Menopauza w wieku 44-55 lat to naturalny etap. Pojawić się może jednak przedwczesne wygasanie czynności jajników (przed 40 rokiem życia), określane mianem POI. Dolegliwość uwidacznia się u około 1% kobiet.
Przyczyny POI
Wyróżnia się wiele przyczyn przedwczesnej menopauzy:
- Czynniki genetyczne,
- Leczenie onkologiczne,
- Zabiegi i operacje ginekologiczne,
- Choroby autoimmunologiczne,
- Czynniki środowiskowe
Leczenie onkologiczne
Radioterapia, chemioterapia, to działania, które mogą wywołać przedwczesną menopauzę. Dochodzi do uszkodzenia albo całkowitego zniszczenia jajników. Po leczeniu onkologicznym POI może wystąpić w różnym wieku. Ryzyko uzależnione jest także od przyjmowanej dawki podczas terapii oraz indywidualnej wrażliwości Pacjentki.
Czynniki genetyczne
Jeśli inne członkini w rodzinie mierzyły się z POI, ryzyko pojawienia się dolegliwości wzrasta. Chodzi o mutacje genów BRCA1 lub BRCA 2. Ich obecność generuje podwyższone ryzyko raka piersi, jajników. Co ważne, obecność genów nie zawsze musi prowadzić do wystąpienia chorób.
Zabiegi i operacje
Chirurgiczne usunięcie jajników (ooforektomia) może wywołać przedwczesną menopauzę. Usunięcie narządów wiąże się z ich trwałym, natychmiastowym zakończeniem pełnionych funkcji. Jajniki są głównie odpowiedzialne za produkcję estrogenów i progesteronu (to hormony, które regulują cykl menstruacyjny). Operacje nie są rzadkością. Przeprowadzane są przy nowotworach tych narządów, endometrium czy przy mutacji genów.
Choroby autoimmunologiczne
Przyczyną POI może stać się reumatoidalne zapalenie stawów. Wskazać należy również zespół Turnera.
Czynniki środowiskowe
Potencjalnymi przyczynami są:
- Infekcje i choroby zakaźne (np. świnka),
- Palenie tytoniu,
- Zaburzenia hormonalne (podniesione stężenie gonadotropin).
Typowe objawy
Objawy wczesnej menopauzy mogą wyglądać różnorodnie. Mogą przypominać typową menopauzę, jednak nie wystąpią w wieku 45-55 lat. Do typowych zaliczamy:
- Nieregularne cykle (jeden z pierwszych objawów),
- Nocne poty (nagła, uporczywa potliwość uwidoczniona w czasie snu),
- Sztywność stawów i ból,
- Zmiany skórne (trądzik, wypryski, mniejsza elastyczność, problem z kolorytem),
- Nadmierne wypadanie włosów, ich kruchość i łamliwość.
- Gwałtowne zmiany nastroju bez wyraźnych przesłanek,
- Problemy z koncentracją (zaburzenia w funkcjach poznawczych),
Diagnostyka
Przeprowadza się wywiad, poznając występującego objawy. Zlecane są badania hormonalne, tj: TSH (wykluczenie niedoczynności tarczycy), oznaczenie prolaktyny, LH, AMH czy E2 (estradiolu). Oznacza się w odstępie czterech tygodni stężenie FSH w celu potwierdzenia diagnostyki. Przez USG oceniana jest:
- Wielkość jajników,
- Liczba pęcherzyków antralnych (AFC),
- Ogólny stan macicy,
- Endometrium.
Czasami niezbędne są badania genetyczne, tj. kariotyp czy permutacja genu FMR1. Rzadko oznaczane są przeciwciała przeciwko nadnerczom czy przeciwciała tarczycowe (anti- TPO czy anti- TG).
Kryterium zdiagnozowania POI
Przedwczesna menopauza występuje gdy:
- Zaburzenia pojawiają się przed 45 rokiem życia,
- Miesiączka pojawia się nie częściej niż raz na cztery miesiące,
- Wynik FSH znajduje się w zakresie menopauzalnym przy dwukrotnym pobraniu.
Leczenie
Przedwczesna menopauza wymaga kompleksowego leczenia. Celem jest maksymalne zapanowanie nad objawami i ich zmniejszenie. Często wdrażana jest terapia hormonalna (HTZ). Podawane są estrogeny i progesteron. Leczenie skutecznie zwalcza nocne poty, uderzenia gorąca i inne. Leki mogą być stosowane doustnie bądź aplikowane miejscowo na skórę. Dawka dobierana jest indywidualnie. HTZ jest niezbędna po ooforektomi. Nacisk kładzie się również
na leczenie objawów specyficznych (np. stosuje się żele hormonalne na suchość pochwy). Często wdrażane zostają leki przeciwdepresyjne.
Możliwe powikłania
Powikłaniami POI są choroby układu sercowo – naczyniowego (miażdżyca, choroba wieńcowa) oraz osteoporoza. Dodatkowo może wystąpić:
- Niepłodność,
- Depresja,
- Choroba Hashimoto.
Kobiety z przedwczesną menopauzą powinny znajdować się pod stałą opieką medyczną. Warto zadbać o zdrowy styl życia, ruch, co zmniejsza ryzyko powikłań.
FAQ – najczęstsze pytania
- Czy jest groźna?
Tak, nieleczona może wywołać poważne choroby serca, kości czy zaburzenia psychiczne.
- Czy POI ma wpływ na ciśnienie?
Tak, jednak każdy przypadek wymaga indywidualnego rozpoznania. Niedobór estrogenów zwiększa ryzyko nadciśnienia.
- Czy POI może wystąpić w wieku 20 lat?
Tak, ale lekarze wskazują, że to rzadkie przypadki. Najczęściej w wyniku leczenia onkologicznego.
- Jak wygląda profilaktyka?
Należy wykonywać regularne badania kontrolne, prowadzić dobrze zbilansowaną dietę. Unikać przewlekłego stresu.
Bibliografia
- Kędzia, W. (2015). Ginekologia praktyczna. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna,
- Szymańska, I. (2019). Przedwczesna menopauza – diagnoza i terapia. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego.,
- World Health Organization (WHO). (2021). Menopause: A Review of WHO’s 2015 Report on the Global Status of Women’s Health and Development. WHO.
