August 5, 2026

Nagła utrata, zaburzenie świadomości, nazywane jest omdleniem. Wzbudza niepokój i strach. Występują niespodziewanie. Statystycznie jest powszechne. Występuje u ⅓ ogółu populacji. Chwilowa utrata przytomności zawsze jednak wymaga konsultacji. 

Najczęściej są krótkotrwałe i niezagrażające życiu epizody. 

Omdlenie/ zasłabnięcie/ utrata przytomności 

Jeśli utrata przytomności jest krótkotrwała, mówimy o omdleniu. Zaczyna się nagle i ustępuje samoistnie. Najczęściej trwa krócej niż 20 sekund. 

Stany przedomdleniowe określane są jako zasłabnięcia. Nie dochodzi przy nich do całkowitej utraty świadomości. Pacjenci mówią, że odczuwają zbliżającą się utratę przytomności. Co ważne, nie zawsze wystąpi. 

O utracie przytomności mówimy, gdy stan trwa dłużej, niż kilkadziesiąt sekund. To sygnał, że organizm może przechodzić w stan śpiączki (poważne zaburzenie świadomości). 

Objawy zwiastujące omdlenie

Lekarze wskazują, że przed omdleniem występuje kilka charakterystyczną objawów: 

• Zawroty głowy,
• Ból z tyłu głowy, 
• Zaburzenia widzenia,
• Problemy ze słuchem, 
• Nudności/ stany wymiotne,
• Ogólne osłabienie,
• Nadmierna potliwość.

Kolejno dochodzi do spadku napięcia mięśni, gwałtownej utraty równowagi i upadku. Typowy jest brak reakcji na wołanie czy delikatne potrząsanie. 

Przyczyny występowania omdleń 

Główne przyczyny omdleń to różnorodne stany fizjologiczne. Niekiedy poważne schorzenia. Zawsze niesie ryzyko zagrożenia życia.

Do utrzymania świadomości konieczne jest sprawne działanie trzech systemów, tj. oddechowego, nerwowego i układu krążenia. 

Typowe przyczyny wynikają z zaburzeń centralnego układu nerwowego: 

• Intensywne emocje, 
• Lęk (przed zdarzeniem, osobą), 
• Niskie ciśnienie krwi,
• Silne odwodnienie organizmu, 
• Ataki drgawkowe.

Dodatkowo może być to długotrwałe przebywanie w jednej pozycji, nagłe wstawanie. Stosowanie używek – narkotyków, dopalaczy czy alkoholu. 

Problem wynikać może z zaburzeń metabolicznych, tj.: cukrzycy, niskiego poziomu cukru we krwi, insulinooporności. 

Ryzyko omdleń zwiększa zażywanie leków na depresję, alergię czy nadciśnienie tętnicze krwi. 

Rodzaje omdlenia 

Wyróżniamy omdlenia odruchowe. Wywoływane przez tzw. mechanizmy odruchowe. Kolejny typ to wazowagalne (emocjonalne i ortostatyczne). Wywołuje je ból, strach, fobie.

Pojawić mogą się omdlenia sytuacyjne. W konkretnych momentach, np. przy oddawaniu moczu, po wysiłku fizycznym, po defekacji. 

Kolejne to omdlenia polekowe. Wynikają z niedociśnienia ortostatycznego (leki rozszerzają naczynia). Tak działają diuretyki oraz leki przeciwdepresyjne. 

Kolejno wymienia się omdlenia sercowo – naczyniowe (kaediogenne). Wynikają z: 

• Zaburzeń rytmu pracy serca, 
• Tachykardii, 
• Bradykardii, 
• Chorób serca/ naczyń krwionośnych (rozwarstwienie aorty, nadciśnienie płucne).

Pierwsza pomoc przy omdleniu 

Nagła utrata przytomności wymaga właściwej pomocy. Jeśli pojawiają się symptomy przewidujące, należy zadbać o uniknięcie obrażeń ciała. Należy usiąść albo położyć się. Głowa musi zostać umieszczona w jak najniższej pozycji. To pozwoli na lepsze dotlenienie mózgu. 

Towarzysz musi zapewnić bezpieczne otoczenie. Należy sprawdzić czy osoba oddycha. Kolejno podnieść nogi (poprawia krążenie krwi do mózgu). Po odzyskaniu przytomności należy pozostać w pozycji leżącej 10-15 minut. Przy braku zawrotów głowy, można powoli usiąść. Jeśli omdlenie trwa dłużej niż 1 minuta, należy wezwać pomoc medyczną. 

Diagnostyka medyczna omdleń

Przeprowadzany jest wywiad. Główne znaczenie ma sytuacja, w której doszło do omdlenia. Jakie pojawiły się objawy (przed i po zdarzeniu). Konieczne jest wskazanie istniejących chorób przewlekłych, ciąży, problemów psychicznych. Wskazuje się, czy omdlenia występowały wcześniej. Czy podobne zdarzenia miały miejsce w rodzine. 

Wykonuje się badania krwi: 

• Poziom glukozy,
• Morfologię,
• Próby wątrobowe,
• Poziom elektrolitów,
• Testy toksykologiczne,
• EKG (analizę rytmu serca), czasami holter EKG (dobowa kontrola ciśnienia),
• Próby wysiłkowe,
• Badanie dna oka,
• Echokardiografia.

Ocenia się układ wegetatywny (przechylenie ciała), symuluje się omdlenia (monitorując pracę serca i ciśnienie krwi). 

Leczenie zależne jest od etiologii. 

Jak zapobiegać omdleniom? 

Uczucie omdlenia można znacząco zmniejszać. Główne działania to: 

• Stałe, regularne nawadnianie,
• Zwiększenie ilości soli i elektrolitów,
• Sen z głową znajdującą się ponad tułowiem, 
• Regularna, umiarkowana aktywność fizyczna (1-2 razy w tygodniu), 
• Trening ortostatyczny (stojąca pozycja z oparciem o ścianę przez min. 20 minut, dwa razy dziennie). 

FAQ – najczęściej zadawane pytania 

1. Kiedy do lekarza? 

W każdym przypadku. Omdlenia zawsze wymagają diagnostyki. 

2. Czy minie samoistnie?

Tak, omdlenia zawsze mijają samoistnie. To odróżnia je od utraty przytomności. 

3. Czy jest groźne? 

Tak, zwłaszcza, gdy występują bez zidentyfikowanej przyczyny. 

4. Jakie są symptomy przepowiadające? 

Zawroty i ból głowy, ogólne osłabienie, mrowienie kończyn. 

Bibliografia 

1. Brignole, M., Moya, A., de Lange, F. J., i wsp. (2018). 2018 ESC Guidelines for the diagnosis and management of syncope. European Heart Journal, 39(21), 1883–1948.,,
2. Maisel, W. H., & Stevenson, W. G. (2002). Syncope—Getting to the Heart of the Matter. New England Journal of Medicine, 347(12), 931–933.,
3. Sandhu, R. K., Sheldon, R. S. (2020). Evaluation and Management of Syncope: Comparing the Guidelines of the American College of Cardiology/American Heart Association/Heart Rhythm Society and the European Society of Cardiology. Current Cardiology Reports, 22, 27.