September 10, 2026

Mimowolne, rytmiczne ruchy w gałkach ocznych, nazywane są oczopląsem. Wywołane brakiem równowagi w napięciu mięśni ocznych. Nie jest wyodrębnioną chorobą – to objaw okulistyczny. Polega na dwóch rodzajach ruchów. Jeden z nich, umożliwia skupienie wzroku (np. na danym przedmiocie). Drugi – to oderwanie wzroku od danego przedmiotu, niezależnie od woli Pacjenta.

Rodzaje omawianej przypadłości 

Oczopląs może być wrodzony bądź nabyty.

Wyróżniamy oczopląs;

• Skokowy (pierwszy ruch oczu powolny, kolejny ruch szybki do danego przedmiotu),
• Wahadłowy (dwa ruchy w gałkach ocznych są spokojne),
• Mieszany (podczas patrzenia w bok, z typu wahadłowego, zmiana na skokowy)

Uwzględniając kierunek ruchu gałek ocznych, wyróżniamy oczopląs: 

• Poziomy,
• Pionowy, 
• Obrotowy,
• Ukośny,
• Poziomo – obrotowy.

Pod względem częstotliwości ruchów gałek, występuje oczopląs: 

• Wolny, 
• Średni,
• Szybki. 

Uwzględniając amplitudę ruchów, mogą być one drobno, grubo bądź średniofaliste. Specyficzny rodzaj to oczopląs utajony (w  jednym oku, po zasłonięciu drugiego). 

Główne przyczyny oczopląsu 

Objaw okulistyczny (oczopląs), najczęściej wynika z choroby oczu. Może być genetyczny, tj. zaćma wrodzona, jaskra, ślepota wrodzona, wrodzone rozwarstwienie siatkówki. 

Dodatkowo może wynikać z chorób laryngologicznych bądź neurologicznych (ośrodkowy układ nerwowy). Jest to tzw. oczopląs motoryczny. Może być związany z: 

• Defektami pnia mózgu,
• Uszkodzeniem śródmózgowia,
• Chorobami naczyniowymi,
• Niedorozwojem tylnej czaszki,
• Stwardnieniem rozsianym.

Wystąpić może oczopląs tzw. błędnikowy, który wiąże się z chorobami błędnika w uchu wewnętrznym. Możliwe jest:

• Toksyczne uszkodzenie błędnika,
• Urazy ucha wewnętrznego,
• Nowotwór ucha wewnętrznego,
• Osteoskleroza błędnikowa,
• Choroba Meniere’a,
• Niedokrwienie ucha wewnętrznego. 

Inne przyczyny, w tym okulistyczne, to m.in.: 

• Bielmo rogówki,
• Beztęczkówkowość,
• Szczelina nerwu wzrokowego,
• Wrodzona toksoplazmoza,
• Siatkówczak,
• Obustronny zanik nerwu wzrokowego,
• Dysplazja siatkówki,
• Ślepota na barwy

Oczopląs wywołać mogą niektóre leki, choroba alkoholowa. 

Objawy oczopląsu – jak widzi chory? 

Oczopląs występuje w trzech stadiach. Może być stały / przerywany. Najczęściej jest obustronny (rzadko jednostronny). Widzenie może być zanurzone. Ciągłej zmianie położenia ulega punkt na siatkówce, odpowiadający za prawidłowy odbiór obrazu. 

Obniżeniu ulega ostrość widzenia. Pacjenci mówią, że lepiej widzą z bliska, niż z daleka (mniejsze ruchy oczopląsu). Do nasilenia pogorszenia widzenia dochodzi w zależności od kąta / kierunku spojrzenia. Najlepiej widzi się w tzw. strefie neutralnej (minimalny ruch gałek ocznych). Dlatego chorzy przekręcają całą głowę na boki. 

Inne objawy towarzyszące to:

• Zawroty głowy,
• Podwójne widzenie,
• Zaburzenia mowy,
• Drętwienie kończyn,
• Problem z chodem

Wówczas kontakt z lekarzem powinien być niezwłoczny. 

Czy jest groźny?

Nieleczony oczopląs, może wywołać groźne powikłania. Skręcanie głowy z biegiem czasu wywoła zwyrodnienie kręgosłupa, wtórne zmiany w mięśniach. Wystąpić mogą zaburzenia równowagi, stałe nudności. Przy chorobie wrodzonej, postępować może niedowidzenie. W skrajnych przypadkach – utrata wzroku. Przy oczopląsie neurologicznym, wystąpić może np. udar. 

Diagnostyka medyczna problemu 

Przeprowadzany jest wywiad. Wykonuje się badanie okulistyczne, tj.:

• Badanie ostrości wzroku dali (jednooczne i obuoczne)
• Badanie ostrości wzroku bliży (jednooczne i obuoczne)
• Reakcje na światło,
• Ocenę tęczówki,
• Badanie dna oka.

Ocenie podlega twarz (czy występują asymetrie), jakie jest jej ustawienie. Badaniu podlegają ruchy gałek ocznych. Do tego wykorzystywane są okulary Bartelsa / Frenzla. Czasami lekarze wskazują na wykonanie optycznej koherentnej tomografii. 

Proces leczenia choroby okulistycznej 

Wrodzony oczopląs nie jest możliwy do całkowitego usunięcia. Leczona jest wada wzroku (przez stosowanie soczewek, noszenie okularów). Niekiedy stosowane jest leczenie operacyjne (mięśni oka).

Przy oczopląsie nabytym, diagnozowana jest przyczyna, a następnie leczenie ukierunkowane jest indywidualnie dla każdego Pacjenta. Stosowane są leki zmniejszające nasilenie objawów, np. gebapany.

FAQ – najczęściej zadawane pytania 

1. Do jakiego lekarza z oczopląsem?

W pierwszym kroku do lekarza rodzinnego. W razie konieczności skierowani zostaniemy do specjalisty (okulista).

2. Jakie badania wykonać?

Badania obrazowe, które oceniają pracę gałek ocznych, ostrość wzroku, reakcje na światło.

3. Co jest przyczyną? 

Choroba może być wrodzona (genetyczna). Może wynikać z innych chorób współistniejących (w tym urazów oka). 

4. Czy jazda autem jest dozwolona?

Tak, ale tylko w łagodnej formie choroby. Przy zaburzeniach widzenia – jazda nie jest dozwolona. 

Bibliografia

1. Gurnani B., Kaur K., Chaudhary S. et al. Nystagmus in Clinical Practice: From Diagnosis to Treatment—A Comprehensive Review. Clinical Ophthalmology. 2025;19:1617–1657,
2. Thurtell M. J. Diagnostic Approach to Abnormal Spontaneous Eye Movements. Continuum: Lifelong Learning in Neurology. 2014;20(4 Neuro-ophthalmology):993–1007.,
3. Richards MD, Wong A, Foote KD, et al. Infantile nystagmus syndrome: clinical characteristics, current theories of pathogenesis, diagnosis, and management. Canadian Journal of Ophthalmology. 2015.