Jedną z najbardziej rozpowszechnionych chorób pasożytniczych jest toksoplazmoza. Wywołuję ją pierwotniak Toxoplasma gondii. Pierwotniak został wykryty w 1908 roku, a pierwszy przypadek udokumentowano w 1937 roku. Co ważne, dopiero w 1970 roku odkryto drogi zakażenia i cykl życiowy pierwotniaka.
Główne drogi transmisji
Aż 25-75% populacji może być zarażonych toksoplazmozą. Wyróżnia się trzy możliwe drogi zakażenia:
- Pokarmową (spożycie surowego albo niedogotowanego mięsa wołowego, baraniego albo wieprzowego. W składzie mięso zawiera cysty tkankowe. Do zakażenia może dojść też przez oocysty znajdujące się w środowisku skażonym przez zarażonego kota.
- Przezłożyskową – patogen przedostaje się przez łożysko do płodu. Ma to miejsce tylko, gdy w matki występuje aktywne zakażenie.
- Przez transfuzję krwi. To najrzadziej występująca droga zakażenia. Ryzyko występuje także przy przeszczepie narządów czy podczas pracy z zainfekowanym materiałem w laboratorium.
Objawy toksoplazmozy w ciąży
Najczęściej toksoplazmoza nie wywołuje żadnych objawów. W niektórych przypadkach można zaobserwować:
- Gorączkę / stan podgorączkowy,
- Obrzęk węzłów chłonnych (zwłaszcza na szyi),
- Ból głowy,
- Ból mięśni i stawów,
- Wysypkę,
- Powiększenie śledziony lub wątroby,
- Zaburzenia widzenia.
Ryzyko transmisji do płodu
Toksoplazmoza zagraża nienarodzonemu dziecko tylko w czasie pierwotnego zarażenia ciężarnej. Transmisja pasożyta ma miejsce przez łożysko. Przebycie przed ciążą choroby z T. Gondii pozwala na nabycie wystarczającej odporności na czas ciąży. Badania pokazują, że ponad połowa ciężarnych kobiet w ciąży, chorowała przed nią wcześniej. Wykrywane są swoiste przeciwciała w krwi. Ryzyko przeniesienia toksoplazmozy na dziecko wzrasta wraz z wiekiem ciąży:
- 6% w 13 tygodniu ciąży,
- 40% w 26 tygodniu ciąży,
- 72% w 36 tygodniu ciąży.
Oprócz tego, im wcześniej występuje zakażenie w ciąży, tym cechuje się cięższym przebiegiem.
Konsekwencje toksoplazmozy wrodzonej
Jeśli kobieta w ciąży zachoruje może dojść do:
- Wewnątrzmacicznego zgonu płodu,
- Poronienia,
- Poważne powikłania u noworodka,
- Zapalenia siatkówki,
- Zapalenie mózgu i opon mózgowych,
- Zapalenia mięśnia sercowego,
- Zapalenia płuc,
- Niedokrwistości,
- Zapalenia wątroby,
- Zaburzeń widzenia,
- Zwapnienia śródmózgowego,
- Małogłowia,
- Wodogłowia (tzw. triady Sabina – Pinkertona),
- Niedosłuch,
- Zez,
- Ślepota,
- Porażenie mózgowe,
- Padaczka,
- Zaburzenia mowy.
Co ważne, u większości dzieci nie urodzeniu nie stwierdza się jawnych objawów klinicznych. Dopiero po latach mogą pojawić się zaburzenia neurologiczne, dysfunkcje wzroku. Dlatego dzieci przez około 3 lata musA pozostawać pod stałą opieką lekarza.
Diagnostyka serologiczna
Rocznie stwierdza się około 400 przypadków wrodzonej toksoplazmozy. Jest to 1,1/1000 żywych urodzeń.
Diagnostyka w ciąży opiera się na badaniach serologicznych. Wykonuje się test ELISA, oznaczając przeciwciała IgG oraz IgM. Pierwszy test wykonywany jest w pierwszym trymestrze. W przypadku wystąpienia wyniku IgG (-), IgM (-) badanie należy powtórzyć w II trymestrze
IgG (+), IgM (-) oznacza najczęściej odporność nabytą. Powtórne badanie z reguły nie jest konieczne z uwagi na przebycie choroby przed ciążą. Wynik IgG (+), IgM (+) może oznaczać świeżą infekcję. W takim przypadku wskazane jest poszerzenie diagnostyki i niezwłoczne odbycie konsultacji lekarskiej. Należy również pamiętać, iż każdorazowe oznaczenie przeciwciał wymaga oceny lekarza prowadzącego ciążę. Po porodzie przeprowadza się także u dziecka badania serologiczne.
Leczenie farmakologiczne
Głównym celem jest zapobieganie przeniesienia toksoplazmozy na rozwijający się płód. Wdraża się antybiotyk – spiramycynę albo pirymetaminę z sulfadiazyną.Są to środki bezpieczne, który nie wywołują wad wrodzonych u dziecka. Leczenie trwa aż do porodu. Konieczna jest konsultacja u lekarza chorób zakaźnych.
Profilaktyka
Należy unikać spożywania surowego albo niedogotowanego mięsa (np. tatara albo słabo wysmażonego steka). Jeśli kot – Twoje zwierzę domowe jest zadbanym zwierzęciem, nie ma powodów, aby pozbyć się go z domu. To mit, że odchody kota stanowią główne źródło zakażenia dla ciężarnej kobiety.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy możliwe jest urodzenie zdrowego dziecka przy tej chorobie w ciąży?
Tak, nie każde zakażenie matki przenosi się na płód.
- Ile ciężarnych choruje?
Mały odsetek. Większość kobiet miała kontakt z patogenem przed ciążą.
- Czy kontakt z kotem jest niebezpieczny?
Nie, nawet jego głaskanie. Groźne są odchody zawierające oocysty pasożyta.
- Jak unikać choroby?
Zadbaj o dokładne mycie warzyw i owoców. Przy pracach w ogrodzie zakładaj rękawice.
Bibliografia
- Oczko-Grzesik B. Toksoplazmoza. W: Boroń-Kaczmarska A., Wiercińska-Drapało A. (red.). Choroby zakaźne i pasożytnicze. T. 2. Warszawa: PZWL; 2022: 856–871,
- Kapka L. i wsp. Toksoplazmoza wrodzona jako aktualny problem zdrowotny. Zdrowie Publiczne. 2010;120(1):80–86,
- World Health Organization. Children’s health and congenital infections (rozdziały dot. toksoplazmozy).
