Ślepota zmierzchowa (nyktalopia), zwana kurzą ślepotą, jest wadą wzroku, która polega na zaburzeniach zdolności widzenia przy słabym świetle / ciemności. Najczęściej po zmroku albo w nocy. Co charakterystyczne, występuje przy stosunkowo prawidłowym widzeniu w ciągu dnia. Stanowi odrębną jednostkę chorobową. Poznaj najważniejsze informacje.
Główne przyczyny choroby
Choroba związana jest z uszkodzeniem pręcików (komórek wzrokowych). Problem wiąże się z odbiorem wrażeń wzrokowych. Omawiane pręciki są odpowiedzialne za widzenie czarno – białe, w warunkach gorszego oświetlenia. Zlokalizowane są na obrzeżach siatkówki oka.
Inną prawdopodobną przyczyną jest niewłaściwa ilość specjalnego barwnika w oku (odpowiedzialnego za pochłanianie światła). Proces określany jest mianem rodopsyny. Komórki wraz z witaminą A, odpowiadają za właściwy odbiór obrazu przez narząd wzroku. Warto wskazać, że niedobór tej witaminy, również może wywołać kurzą ślepotę.
Lekarze wskazują, że choroba może mieć podłoże genetyczne. Chodzi o zwyrodnienie barwnikowe siatkówki. Dziedziczy się dystrofię pręcikowo – czopkową.
Kurza ślepota a dieta
Właściwa dieta znacząco zmniejszy ryzyko kurzej ślepoty. Posiłki powinny być bogate w przeciwutleniacze, minerały, zwłaszcza w witaminę A. Największą jej zawartość odnajdziemy w:
- Jajach,
- Rybach,
- Serach,
- Jogurtach,
- Maśle,
- Marchewce,
- Papryce (czerwonej),
- Brokułach,
- Szpinaku,
- Dyni,
- Batatach,
- Wątróbce (nie można spożywać często, ani w dużych ilościach).
Warto wskazać, że beta – karoten, witamina A, jest najlepiej przyswajalna z odrobiną tłuszczu (np. oliwy z oliwek).
Czynniki zwiększające ryzyko choroby
Ryzyko wystąpienia kurzej ślepoty wywołuje:
- Zaćma,
- Choroby nerwu wzrokowego,
- Nadużywanie alkoholu,
- Anoreksja,
- Bulimia,
- Ortodoksja,
- Problem z właściwym przyswajaniem składników mineralnych i witamin,
- Przyjmowanie środków leczących jaskrę (zwężające źrenice),
- Brak ochrony przed silnym, bezpośrednim promieniowaniem UV.
Objawy kurzej ślepoty
Pierwszy, główny objaw, to problem z widzeniem przy słabym świetle. Pogarsza się adaptacja wzroku do ciemności. Dodatkowo wzrok jest słabszy w trakcie przechodzenia z jasnego do ciemnego pomieszczenia. Towarzyszące objawy to:
- Problem z poruszaniem, właściwą orientacją w terenie,
- Zamglenie oczu,
- Podrażnienie (zaczerwienienie) oka,
- Suchość oka,
- Obniżenie ostrości wzroku,
- Oczopląs,
- Zez.
Przy zaawansowanym stanie ślepoty, niejednokrotnie zdarzają się upadki, urazy mechaniczne. Pacjenci mówią, że oślepiają ich lampy uliczne, światła mijanych pojazdów. Przy słabym świetle, po zmroku, występuje problem z odróżnianiem kształtów czy twarzy osób. Występuje zwężenie pola widzenia (wraz z postępem choroby). Na początku po obwodzie widzenia, z czasem w stronę centralnej części oka, pojawia się tzw. widzenie tunelowe. Można przyrównać objaw do patrzenia przez lornetkę.
Jak wygląda diagnostyka?
Przeprowadzany jest wywiad medyczny. Wykonywane jest badanie przedmiotowe. Głównie jest to:
- Oftalmoskopia (badanie dna oka),
- Optyczna koherentna tomografia siatkówki,
- Ocena pola widzenia (perymetrię),
- Badanie elektrofizjologiczne.
Dodatkowo wykonywana jest morfologia krwi. Ocenie podlega poziom glukozy, a co najważniejsze – poziom witaminy A.
Leczenie kurzej ślepoty
Proces leczniczy związany jest z etiologią. Przy niedoborach, uzupełnia się witaminę A. Samoistnie nie wolno stosować suplementacji. Nadmiar witaminy może uszkodzić wątrobę. Określa się poziom niedoboru i dobiera dawkę.
Przy innych chorobach towarzyszących (zaćma, jaskra, choroby siatkówki), proces skupia się na leczeniu głównej choroby, która wywołuje taki objaw. Niekiedy skuteczne są zabiegi operacyjne (np.usunięcie zaćmy).
Przy diagnostyce retinitis pigmentos (zwyrodnieniu barwnikowym siatkówki), nie udało się odkryć skutecznego leczenia przyczynowego. Stosowana jest rehabilitacja wzroku.
Podstawowe działania profilaktyczne
Należy stosować dietę bogatą w witaminę A. Zalecane jest noszenie okularów z filtrem UV. Profilaktycznie, warto regularnie monitorować poziom glukozy we krwi. Wskazane są także regularne badania wzroku, tj. jego ostrość i pole widzenia. Im wcześniej wykryte dolegliwości, tym większa szansa na zahamowanie objawów omawianej choroby.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy jest uleczalna?
Tak, jeśli jej przyczyną jest niedobór witaminy A. Nie, jeśli wynika z uwarunkowań genetycznych.
- Kiedy do lekarza?
Przy obserwacji trudności z prawidłowym widzeniem po zmroku bądź w słabym oświetleniu. Również, gdy wzrok słabo przystosowuje się do widzenia w ciemnościach.
- Czy jest groźna?
Tak, nieleczona może wywołać wypadki komunikacyjne podczas prowadzenia samochodu czy innego pojazdu mechanicznego. Zwiększa ryzyko uszkodzeń mechanicznych ciała.
- Kogo najczęściej spotyka?
Najczęściej diagnozowana u osób niedożywionych, z ubogą, źle zbilansowaną dietą. Także u Pacjentów z chorobami siatkówki.
Bibliografia
- World Health Organization. Xerophthalmia and night blindness for the assessment of clinical vitamin A deficiency in individuals and populations. WHO/NMH/NHD/EPG/14.4, 2014.,
- Kiser PD, et al. Mechanisms of vitamin A metabolism and deficiency in the mammalian and fly visual system. Developmental Biology, 2021.,
- Carazo A, Macáková K, Matoušová K, et al. Vitamin A update: forms, sources, kinetics, detection, function, deficiency. Therapeutic Use of Nutritional Supplements, 2021.
