Ciąże patologiczne określane są ektopowymi. Wówczas zarodek rozwija się w złym miejscu – poza jamą macicy. Stanowi to bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia, w także dla życia kobiety. Co niebezpieczne, ciąże pozamaciczne są trudne w diagnostyce (brak charakterystycznych objawów w początkowej fazie). Najczęściej (2% badanych), występuje u Pacjentek w wieku 25 – 30 lat. Komórka jajowa przemieszcza się wolniej, zagnieżdżając poza macicą.
Najczęstsze lokalizacje zagnieżdżenia
Możliwe lokalizacje to:
- Dolna część jajowodu (to aż 97% przypadków),
- Jama brzuszna (pomiędzy narządami (około 1,5%),
- Jajniki (około 3% przypadków),
- Szyjka macicy (najrzadsze zjawisko).
Etiologia
Przyczyny ciąży pozamacicznej stanowią problem w jednoznacznym wskazaniu. Lekarze wskazują na:
- Wady anatomiczne dróg rodnych,
- Wrodzone wady jajników (zwężenie czy zrośnięcie),
- Operacje w obrębie narządów rodnych,
- Infekcję dróg płciowych (chlamydie, rzeżączka),
- Przerośnięcie śluzówki macicy,
- Zapalenie miednicy mniejszej (narządów w jej obszarze).
Czynniki ryzyka
Ryzyko wystąpienia omawianej dolegliwości zwiększa:
- Wkładka wewnątrzmaciczna (hormonalna i miedziana),
- Endometrioza,
- Zaburzenia w funkcjonowaniu jajowodów,
- Nieleczone zmiany przerostowe i zrosty,
- Wcześniejsze poronienia,
- Uprzednie wystąpienia ciąży ektopowej (jeden przypadek to wzrost ryzyka o 15%),
- Zapalenie przydatków,
- Ciąże przerwane.
Objawy kliniczne
Ciąża pozamaciczna i jej objawy to:
- Zatrzymanie krwawienia miesiączkowego,
- Nudności,
- Wymioty,
- Ból/tkliwość piersi,
- Krwotok jajowodów (bezpośrednio zagraża życiu),
- Utrata apetytu,
- Przewlekłe zmęczenie,
- Rozdrażnienie,
- Bóle podbrzusza (po jednej stronie, promieniujące aż do barku),
- Uczucie parcia stolca,
- Wzrost stężenia we krwi gonadotropiny kosmówkowej,
- Niskie ciśnienie krwi,
- Przyspieszone tętno,
- Bladość skóry,
- Wzmożona potliwość/ zimne poty,
- Zasłabnięcia/omdlenia.
Wskazane objawy głównie uwidaczniają się w pierwszych tygodniach. W zdecydowanej większości przypadków ciąża pozamaciczna kończy się poronieniem (występującym samoistnie).
Diagnostyka
Podstawę rozpoznania ciąży pozamacicznej stanowi badanie dopochwowe USG. Zmiany uwidaczniają się w pierwszych tygodniach. Dodatkowo oznacza się beta- HCG (przy takiej ciąży wzrasta znacznie wolniej). Niekiedy konieczna jest laparoskopia (obserwacja jamy brzusznej małą kamerką) przy znieczuleniu ogólnym.
Dodatkowo określany jest:
- Charakter krwawienia (jeśli występuje),
- Intensywność wydalanej krwi,
- Obecność skrzepów.
Działania polegają również na wykluczeniu innych chorób (zapalenia wyrostka robaczkowego czy pęknięcie torbieli.
Leczenie
Nie ma możliwości przeszczepu zarodka, który zagnieździł się w innej lokalizacji niż jama macicy. Tylko poprzez pępowinę możliwe jest pobieranie przez płód tlenu i składników odżywczych. Ciąże kończy się przez przyjęcie środków farmaceutycznych doustnych (jeśli ciąża trwa kilka tygodni i zarodek nie przekracza 3 cm). Niekiedy konieczne jest wykonanie zabiegu laparoskopowego (jeśli ciąża trwa dłużej niż 8 tygodni, a zarodek osiąga wielkość powyżej 3 cm). Wykonywane są nacięcia w brzuchu Pacjentki (niewielkich rozmiarów),dzięki którym wprowadzany jest laparoskop uzbrojony we właściwe, małych rozmiarów narzędzia chirurgiczne. To mało inwazyjna metoda, przy której rany goją się szybko, a czas rekonwalescencji jest zdecydowanie krótszy, niż w przypadku zastosowania klasycznej metody rozcinającej powłoki brzuszne.
Brak leczenia wywołuje bezpośrednie zagrożenie dla życia. Przerwanie ciąży ektopowej nie podlega żadnym wątpliwościom. Inaczej może dojść do:
- Krwotoku wewnętrznego,
- Uszkodzenia tkanek jajowodów,
- Pęknięcia w jamie brzusznej,
- Rozwoju ciąży otrzewnowej.
Planowanie kolejnej ciąży
Przy planowaniu kolejnej ciąży należy zwrócić uwagę na infekcję czy zapalenie przydatków. To jedyne czynniki ryzyka, nad którym możemy mieć kontrolę przy staraniach o potomstwo. Dodatkowo po leczeniu operacyjnym zaleca się odczekać około 2-3 miesiące przed staraniami o dziecko.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
- Czy można uratować zarodek?
Nie, musi być usunięty. Nie ma żadnych szans na jakikolwiek rozwój.
- Kiedy do lekarza?
Natychmiast przy podejrzeniu występowania ciąży typu pozamacicznego. Szczególnie niepokojące będzie krwawienie, silny ból brzucha.
- Czy jest groźna?
Tak, stanowi bezpośrednie zagrożenie zdrowia. Nieleczone może prowadzić do zgonu.
- Kogo najczęściej spotyka?
Ciąża pozamaciczna dotyczy Pacjentek w wieku rozrodczym, ale częściej u osób z czynnikami ryzyka.
Bibliografia
- Węgrzyn P., Borowski D., Wielgoś M. (red.), Diagnostyka prenatalna w praktyce, PZWL, Warszawa 2015,
- World Health Organization, National Guidelines for Quality Obstetrics and Perinatal Care, WHO, 2010.,
- NICE, Ectopic pregnancy and miscarriage: diagnosis and initial management, London 2023.
